Bảo đảm cơ cấu, nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031

Phân bổ số lượng đại biểu Quốc hội khóa XVI: Chú trọng tính chuyên nghiệp

Theo Nghị quyết số 85/NQ-HĐBCQG ngày 15/12/2025 của Hội đồng bầu cử quốc gia về số đơn vị bầu cử, danh sách các đơn vị bầu cử và số lượng đại biểu Quốc hội được bầu ở mỗi đơn vị bầu cử của các tỉnh, thành phố, cả nước có 182 đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI. Việc phân bổ số lượng đại biểu tại mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tuân thủ nguyên tắc: mỗi đơn vị hành chính cấp tỉnh có ít nhất 03 đại biểu, số lượng còn lại được xác định dựa trên quy mô dân số và đặc điểm cụ thể của địa phương.

Cụ thể, Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương có số lượng đại biểu lớn nhất cả nước với 38 đại biểu từ 13 đơn vị bầu cử; tiếp theo là thành phố Hà Nội với 32 đại biểu từ 11 đơn vị bầu cử. Tỉnh An Giang được bầu 21 đại biểu từ 07 đơn vị bầu cử.

Thành phố Hải Phòng và tỉnh Ninh Bình mỗi địa phương có 19 đại biểu. Thành phố Cần Thơ cùng các tỉnh Đồng Nai, Đồng Tháp, Vĩnh Long mỗi địa phương có 18 đại biểu. Các tỉnh Thanh Hóa, Lâm Đồng, Phú Thọ mỗi địa phương có 17 đại biểu; Nghệ An, Gia Lai, Hưng Yên, Bắc Ninh mỗi tỉnh có 16 đại biểu; Đắk Lắk và Tây Ninh mỗi tỉnh có 15 đại biểu.

Thành phố Đà Nẵng được bầu 14 đại biểu từ 5 đơn vị bầu cử. Các tỉnh Cà Mau có 13 đại biểu, Khánh Hòa 12 đại biểu, Quảng Ngãi 11 đại biểu. Các tỉnh Lào Cai, Quảng Trị, Thái Nguyên, Tuyên Quang mỗi địa phương có 10 đại biểu; thành phố Huế cùng các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Ninh, Sơn La mỗi địa phương có 9 đại biểu; các tỉnh Cao Bằng, Điện Biên, Lai Châu, Lạng Sơn mỗi tỉnh có 7 đại biểu.

Một điểm mới đáng chú ý trong kỳ bầu cử này là việc nâng cao tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách nhằm tăng cường tính chuyên nghiệp của Quốc hội. Theo đó, đại biểu chuyên trách ở Trung ương chiếm ít nhất 40% trên tổng số đại biểu. 

Cơ cấu số lượng đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031

Theo Điều 30 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, số lượng đại biểu HĐND được bầu căn cứ vào quy mô dân số của từng đơn vị hành chính, nhằm bảo đảm phản ánh đầy đủ ý chí, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân tại địa phương.

Ở cấp tỉnh, hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh được ấn định 125 đại biểu mỗi địa phương do quy mô dân số lớn và yêu cầu quản lý đô thị đặc thù. Các tỉnh, thành phố còn lại có số lượng đại biểu dao động từ 50 đến 85 người, tùy thuộc vào số lượng đơn vị hành chính trực thuộc và đặc điểm cụ thể của từng địa phương.

Ở cấp xã, số lượng đại biểu HĐND được bố trí từ 15 đến 35 đại biểu, trong đó tối đa 35 đại biểu đối với những xã có quy mô dân số lớn hoặc có đặc thù riêng.

Đảm bảo chất lượng và tính đại diện toàn diện

Hội đồng bầu cử quốc gia khẳng định quan điểm xuyên suốt là "bảo đảm cơ cấu nhưng ưu tiên hàng đầu về chất lượng". Không vì chạy theo số lượng hay thành phần mà hạ thấp tiêu chuẩn đại biểu. Những người ứng cử phải là những cá nhân tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, đạo đức và có năng lực thực tiễn để thực hiện nhiệm vụ.

Bên cạnh tiêu chuẩn về chất lượng, các chỉ tiêu về thành phần xã hội cũng được quy định cụ thể nhằm đảm bảo tính đại diện và thực hiện mục tiêu bình đẳng giới. Theo đó, tỷ lệ phụ nữ trong danh sách ứng cử viên chính thức phấn đấu đạt ít nhất 35%; người trẻ tuổi (dưới 40 tuổi) chiếm không dưới 15%. Đồng thời, việc bố trí người ngoài Đảng và người dân tộc thiểu số được thực hiện với tỷ lệ phù hợp, bảo đảm phản ánh đặc điểm dân cư và cơ cấu xã hội tại từng địa bàn bầu cử.

Tiêu chuẩn và điều kiện đối với đại biểu

Bên cạnh số lượng, các ứng cử viên đại biểu HĐND phải đáp ứng các tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, đạo đức và năng lực thực tiễn. Đặc biệt, đại biểu HĐND còn phải đáp ứng điều kiện về cư trú hoặc công tác, cụ thể: phải cư trú hoặc công tác tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp ở đơn vị hành chính mà mình là đại biểu; tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, Nhân dân và Hiến pháp; có trình độ học vấn, chuyên môn và đủ uy tín để thực hiện nhiệm vụ.

Lộ trình triển khai và những mốc thời gian cần lưu ý

Sau khi hoàn thành các hội nghị hiệp thương để chốt danh sách chính thức người ứng cử (kết thúc vào ngày 20/02/2026), các địa phương đang bước vào giai đoạn vận động bầu cử cao điểm. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh để cử tri hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình.

Cử tri cần lưu ý: Thời gian bỏ phiếu sẽ diễn ra từ 07 giờ đến 19 giờ ngày 15/3/2026. Kết quả bầu cử và danh sách người trúng cử sẽ được công bố chậm nhất vào ngày 25/3/2026 (rút ngắn còn 10 ngày thay vì 20 ngày như trước đây nhờ ứng dụng công nghệ số). Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI dự kiến khai mạc vào ngày 06/4/2026, chỉ 20 ngày sau ngày bầu cử.

Với sự chuẩn bị chu đáo về pháp lý và sự phân bổ số lượng đại biểu khoa học, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 thực sự là ngày hội lớn, nơi mỗi lá phiếu của cử tri sẽ góp phần xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả trong kỷ nguyên mới./.

Lã Anh