Sơ kết 5 năm thi hành Bộ luật Lao động năm 2019: Bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế thị trường lao động Việt Nam

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy phát biểu  khai mạc và chỉ đạo Hội nghị

Phát biểu khai mạc và chỉ đạo, Thứ trưởng Cao Huy nhấn mạnh: Bộ luật Lao động là đạo luật “gốc” điều chỉnh hầu hết các vấn đề về lao động - việc làm. Các quy định trong Bộ luật tác động trực tiếp đến thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy thị trường lao động phát triển, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hoàn thiện quan hệ lao động, chính sách tiền lương, điều kiện làm việc; ảnh hưởng đến quản trị nhân sự của hàng triệu người sử dụng lao động và an sinh xã hội đối với hàng chục triệu người lao động.

Thứ trưởng khẳng định: Bộ luật Lao động năm 2019 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2021) đánh dấu bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế thị trường lao động Việt Nam. Sau khi ban hành, Bộ luật đã được các Bộ, ngành, địa phương, cơ quan, doanh nghiệp và người lao động triển khai tương đối đồng bộ; hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành được ban hành cơ bản đầy đủ, tạo thuận lợi cho việc áp dụng pháp luật trong thực tế.

Toàn cảnh Hội nghị

Kết quả 5 năm thực thi Bộ luật Lao động

Qua 5 năm triển khai, Bộ luật Lao động năm 2019 đã tạo dựng khung pháp lý tương đối hoàn chỉnh, thích ứng với bối cảnh kinh tế - xã hội biến đổi nhanh chóng. Một số kết quả nổi bật gồm: Hệ thống pháp luật lao động được hoàn thiện hơn: Nhiều nghị định, thông tư được ban hành đồng bộ, quy định về hợp đồng lao động, thời giờ làm việc - nghỉ ngơi, an toàn, vệ sinh lao động, mức lương tối thiểu... trở nên rõ ràng hơn, giúp cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp dễ thực hiện.

Tính minh bạch, hiện đại và hài hòa với tiêu chuẩn lao động quốc tế được nâng cao: Bộ luật mở rộng phạm vi điều chỉnh; nội luật hóa các quy định về phòng, chống cưỡng bức lao động, phân biệt đối xử; cụ thể hóa quy định về tuổi tối thiểu tham gia lao động; thúc đẩy thương lượng tập thể nhằm cải thiện thu nhập và điều kiện làm việc.

Ông Nguyễn Văn Dư, Phó Cục trưởng Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội (Bộ Nội vụ) báo cáo tham luận tại Hội nghị

Tác động tích cực đến việc làm và hoạt động doanh nghiệp: Người lao động được bảo vệ tốt hơn, được tăng cường cơ hội đối thoại và thương lượng. Doanh nghiệp có cơ sở pháp lý rõ ràng để quản trị lao động linh hoạt, hợp lý; việc mở rộng khung giờ làm thêm trong lĩnh vực đặc thù và quy định về thỏa thuận tiền lương góp phần đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Hiệu quả quản lý nhà nước được tăng cường: Thông tin thị trường lao động được cải thiện; các vi phạm được xử lý kịp thời hơn; nhiều doanh nghiệp chủ động điều chỉnh nội quy, hợp đồng lao động, tăng cường đối thoại để hạn chế tranh chấp.

Những khó khăn, thách thức đặt ra

Bên cạnh kết quả đạt được, quá trình thực thi Bộ luật vẫn còn một số vướng mắc do biến động nhanh của thị trường lao động trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh, như: Sự xuất hiện nhanh của các hình thức việc làm mới: lao động nền tảng (gig work), làm việc từ xa, làm việc xuyên biên giới, lao động qua nền tảng số; Yêu cầu nâng cao kỹ năng nghề do chuyển đổi số và chuyển đổi việc làm; Xu hướng tự động hóa, robot hóa, AI thay thế một số vị trí việc làm, gây nguy cơ mất việc ở nhóm lao động phổ thông nhưng đồng thời phát sinh nhu cầu kỹ năng mới; Yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ người lao động trong giai đoạn chuyển đổi như: hỗ trợ tái đào tạo, dự báo thị trường lao động, phát triển mô hình bảo hiểm phù hợp.

Bà Lương Thị Tới, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM báo cáo tham luận tại Hội nghi

Năm 2025 là cột mốc quan trọng khi Đảng và Nhà nước đẩy mạnh cải cách tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Quá trình tinh gọn này đặt ra yêu cầu mới đối với quản lý nhà nước về lao động, việc làm và quan hệ lao động trên phạm vi toàn quốc.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị có ý nghĩa quan trọng nhằm đánh giá kết quả 5 năm thực thi Bộ luật, phân tích ưu điểm, hạn chế, khó khăn, từ đó làm cơ sở thảo luận định hướng chính sách lao động cho giai đoạn tới.

Thứ trưởng Cao Huy đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận, làm rõ các khó khăn, nhất là những nội dung liên quan đến: hợp đồng lao động và loại hình lao động mới; tiền lương, làm thêm giờ và quản lý thời giờ làm việc; công tác thanh tra và tuân thủ pháp luật trong doanh nghiệp; việc áp dụng pháp luật tại doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và khu vực phi chính thức; tính phù hợp của các quy định hiện hành với sự phát triển của việc làm số; khoảng trống pháp lý đối với lao động nền tảng, lao động từ xa, lao động tự do có tính chuyên nghiệp. Đồng thời, đề xuất giải pháp thực tiễn, khả thi nhằm sửa đổi, bổ sung hoặc hoàn thiện hướng dẫn pháp luật, nâng cao hiệu quả thi hành Bộ luật trong thời gian tới.

Các đại biểu báo cáo tham luận tại Hội nghị

Tại Hội nghị, các đại biểu đã nghe các báo cáo tham luận: Báo cáo tổng quan về tình hình 5 năm thi hành Bộ luật Lao động năm 2019 và một số gợi ý đánh giá sơ kết Bộ luật của ông Mai Đức Thiện, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Nội vụ); Báo cáo tình hình triển khai Bộ luật Lao động năm 20219 và các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật của ông Nguyễn Văn Dư, Phó Cục trưởng Cục Tiền lương và Bảo hiểm xã hội (Bộ Nội vụ); Báo cáo của Cục Việc làm về vấn đề việc làm, tuyển dụng, quản lý lao động, thời giờ làm việc - thời giờ nghỉ ngơi; Báo cáo sơ kết 5 năm triển khai Bộ luật Lao động của Sở Nội vụ TP.HCM; cùng các ý kiến phát biểu, tham luận của đại diện Liên đoàn Lao động các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam.

Vương Linh