Nghị quyết số 71-NQ/TW: Đột phá về giáo dục - đào tạo và yêu cầu nâng tầm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức, viên chức trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn phát biểu tại Hội nghị học tập, triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW do Đảng ủy Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Ảnh minh họa: nhandan.vn

Nghị quyết 71 - tầm nhìn mới về phát triển giáo dục và đào tạo gắn với nguồn nhân lực trình độ cao

Nghị quyết số 71 khẳng định giáo dục và đào tạo, cùng với khoa học và công nghệ, tiếp tục là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò động lực then chốt đối với tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết nêu 6 quan điểm chỉ đạo, 3 mục tiêu lớn và 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, tập trung vào đổi mới thể chế, cơ chế tài chính, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, phát triển giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, xây dựng xã hội học tập và đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục.

Một điểm nhấn quan trọng là yêu cầu “đột phá phát triển giáo dục và đào tạo” để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, nhân tài, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, thích ứng với kinh tế số, xã hội số và chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng kỹ năng cao. Giáo dục nghề nghiệp được xác định là then chốt trong phát triển lực lượng lao động kỹ năng cao, giáo dục đại học là nòng cốt trong phát triển nhân lực trình độ cao và nhân tài; hệ thống giáo dục phải gắn chặt với nhu cầu thị trường lao động, với các ngành, lĩnh vực mũi nhọn.

Với Thủ đô Hà Nội, Nghị quyết 71 được nhìn nhận như một “trục chính sách” để phát triển nhân lực trình độ cao, gắn với chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, các ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học. Điều này cho thấy Nghị quyết 71 không chỉ là nghị quyết về ngành giáo dục, mà còn là nghị quyết về nguồn nhân lực cho hệ thống chính trị, cho quản trị quốc gia và chính quyền các cấp, trong đó có đội ngũ công chức, viên chức.

Chính quyền 02 cấp và áp lực mới đối với năng lực đội ngũ công chức, viên chức

Từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp được vận hành trên toàn quốc. Trên cơ sở chủ trương của Trung ương, Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) đã quy định lại hệ thống đơn vị hành chính của nước ta chỉ còn 02 cấp: cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương) và cấp xã (xã, phường, đặc khu trực thuộc cấp tỉnh).

Bộ máy hành chính theo đó được tinh gọn mạnh, giảm một tầng nấc trung gian, rút ngắn khoảng cách từ quyết định chính sách đến khâu tổ chức thực hiện, song khối lượng công việc và mức độ phức tạp dồn xuống cấp tỉnh và cấp xã tăng lên rất rõ rệt. Báo cáo của Chính phủ cho biết chỉ trong năm 2025, đã có hơn 170 văn bản quy phạm pháp luật và hướng dẫn liên quan đến vận hành chính quyền địa phương 02 cấp được ban hành, thể hiện mức độ điều chỉnh thể chế sâu và nhanh.

Ngay sau gần ba tháng vận hành, nhiều đánh giá sơ kết cho thấy mô hình 02 cấp mang lại hiệu ứng tích cực về tinh gọn bộ máy, rút ngắn quy trình xử lý, chuẩn hóa và hiện đại hóa dịch vụ công; đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách về nâng cao năng lực quản trị, kỹ năng số, khả năng xử lý tình huống trực tiếp tại cấp xã. Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, như ở Thanh Hóa giảm từ 547 xuống 166 đơn vị cấp xã sau khi sắp xếp, vừa giúp tập trung nguồn lực, vừa tạo áp lực lớn về khối lượng công việc trên mỗi vị trí việc làm, đòi hỏi đội ngũ công chức, viên chức phải được đào tạo, bồi dưỡng lại một cách bài bản.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức, viên chức - nhất là lực lượng làm công tác giáo dục, quản lý giáo dục, văn hóa - xã hội ở cơ sở - không chỉ là câu chuyện của ngành nội vụ hay ngành giáo dục, mà là điều kiện tiên quyết để Nghị quyết 71-NQ/TW được triển khai thành công trong một thiết kế tổ chức mới của bộ máy nhà nước.

Từ Nghị quyết 71 đến chương trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trong hệ thống giáo dục và quản lý giáo dục

Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu rất cao về đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và nhân lực trong các cơ sở giáo dục công lập. Nội dung nghị quyết không chỉ dừng ở yêu cầu “chuẩn hóa”, “trẻ hóa” hay “nâng ngạch”, mà nhấn mạnh việc đổi mới toàn diện chính sách, chế độ đãi ngộ, phát triển nghề nghiệp, phát triển đội ngũ tinh hoa và nhân tài trong ngành giáo dục. 

Nhiều phân tích chỉ rõ, Nghị quyết 71 yêu cầu xây dựng các đề án đào tạo tài năng tại cơ sở giáo dục, vượt ra ngoài tư duy “phổ cập” thuần túy, đồng thời đổi mới mô hình quản trị cơ sở giáo dục công lập, theo hướng tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, tinh gọn tổ chức như chủ trương “bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục” và không tổ chức Hội đồng trường trong một số loại hình. Những điều chỉnh này kéo theo yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng rất lớn cho đội ngũ hiệu trưởng, ban giám hiệu, cán bộ quản lý phòng/ban chức năng, cũng như đội ngũ công chức, viên chức trong các cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục ở cấp tỉnh và cấp xã.

Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 71, đang được xây dựng và triển khai, được xác định là công cụ cụ thể hóa các yêu cầu về nâng cao chất lượng đội ngũ, cải cách chính sách đãi ngộ, tăng cường đầu tư ngân sách, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng xã hội học tập. Quốc hội cũng đang xem xét một nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện Nghị quyết 71, trong đó có nội dung liên quan đến phụ cấp ưu đãi nghề, chính sách lương, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. 

Như vậy, ngay trong nội dung của Nghị quyết 71 và các văn bản triển khai, vấn đề “đào tạo, bồi dưỡng” không chỉ được hiểu là nâng cao trình độ chuyên môn - nghiệp vụ cho giáo viên, giảng viên, mà còn bao hàm việc xây dựng đội ngũ công chức, viên chức làm công tác quản lý giáo dục, quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục ở các cấp, với năng lực hoạch định chính sách, quản trị hệ thống, quản lý tài chính - ngân sách, quản lý dữ liệu và vận hành hệ thống giáo dục số.

Một số điểm sáng tại địa phương

Hà Nội là một trong những địa phương sớm tiếp cận tinh thần Nghị quyết 71 khi bàn về phát triển nhân lực trình độ cao phục vụ mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm giáo dục - đào tạo chất lượng cao của cả nước. Các phân tích về nhân lực trình độ cao của Thủ đô chỉ ra nhu cầu rất lớn về lao động có trình độ cao trong các ngành công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học…, trong khi nguồn cung nhân lực chất lượng cao còn hạn chế và chưa đồng đều.

Từ yêu cầu đó, Hà Nội đã và đang đặt trọng tâm vào việc nâng chất đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và công chức, viên chức trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ, gắn với các đề án đào tạo, bồi dưỡng nhân lực phục vụ chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức. Nghị quyết 71 được coi là cơ sở chính trị để thành phố hoàn thiện cơ chế thu hút, đãi ngộ, tăng thu nhập cho nhà giáo, viên chức chất lượng cao, đồng thời tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo đại học và sau đại học theo hướng hình thành các cụm đào tạo - nghiên cứu gắn với nhu cầu phát triển của Thủ đô.

Quảng Ninh cũng là địa phương triển khai rất nhanh Nghị quyết 71. Tỉnh đã sớm ban hành văn bản chỉ đạo, tổ chức quán triệt sâu rộng và xây dựng chương trình hành động cụ thể với các mục tiêu, chỉ tiêu rõ ràng đến năm 2030, 2035, tầm nhìn 2045; trong đó, nhấn mạnh đến việc nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục chất lượng cao, đẩy mạnh số hóa hoạt động dạy - học. Với mô hình chính quyền 02 cấp, Quảng Ninh chú trọng phân cấp, giao quyền gắn với trách nhiệm cho các sở, ban, ngành cấp tỉnh, đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng công chức cấp xã trong việc triển khai các chương trình học tập cộng đồng, phát triển xã hội học tập tại cơ sở.

Tại Thái Nguyên, ngay đầu tháng 12/2025, đã có hơn 1.600 cán bộ, giáo viên được học tập, triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Đây không chỉ là một đợt sinh hoạt chính trị tư tưởng, mà còn là dịp để cập nhật yêu cầu mới về chuẩn nghề nghiệp, chuẩn chương trình bồi dưỡng, phương pháp giảng dạy và quản lý lớp học trong điều kiện đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng xã hội học tập. Việc tổ chức học tập với quy mô lớn như vậy cho thấy quyết tâm của địa phương trong việc “đưa Nghị quyết 71 vào từng lớp học, từng nhà trường”, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cấp các chương trình bồi dưỡng tại Trung tâm Chính trị, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên, các cơ sở đào tạo công chức, viên chức của tỉnh.

Ninh Bình cũng nhìn nhận Nghị quyết 71 là “quyết sách quan trọng” thúc đẩy giáo dục - đào tạo địa phương “vươn tầm phát triển mạnh mẽ”, trong đó nhiệm vụ then chốt là xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục có phẩm chất, năng lực, trình độ chuyên môn đáp ứng yêu cầu mới. Các cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo tại Ninh Bình đang triển khai nhiều chương trình bồi dưỡng giảng viên, giáo viên, đổi mới phương pháp giảng dạy, chú trọng gắn đào tạo với thực tiễn sản xuất, du lịch, dịch vụ gắn với Di sản Tràng An và các khu công nghiệp trên địa bàn.

Trên phạm vi cả nước, nhiều trường đại học, học viện công lập - nơi đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên là viên chức - đang chủ động cụ thể hóa Nghị quyết 71 bằng các kế hoạch bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu và kỹ năng số cho đội ngũ. Học viện Tài chính, Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Trà Vinh… đều nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy, phương pháp giảng dạy, phát triển các chương trình đào tạo gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số quốc gia và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Những ví dụ đó cho thấy: Nghị quyết 71 đang được triển khai qua những chương trình rất cụ thể về đào tạo, bồi dưỡng; và chính các chương trình này là “nhịp cầu” nối giữa đường lối chung với yêu cầu nâng cao năng lực đội ngũ công chức, viên chức trong mô hình chính quyền 02 cấp.

Đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức - khâu đột phá để hiện thực hóa Nghị quyết 71 trong thiết kế chính quyền 02 cấp

Để Nghị quyết 71 thực sự tạo đột phá, việc hoàn thiện thể chế và tăng đầu tư tài chính là điều kiện cần, song chưa đủ; điều kiện đủ nằm ở chất lượng đội ngũ công chức, viên chức trong hệ thống giáo dục và hệ thống quản lý nhà nước. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức các cấp; hoàn thành ngay trong năm 2025, đồng thời ban hành tiêu chí, tiêu chuẩn kỹ thuật, định mức biên chế làm cơ sở bố trí nhân sự.

Qua thời gian vận hành chính quyền 02 cấp, các địa phương đều phải đồng thời làm ba việc: hoàn thiện pháp lý, kiện toàn tổ chức và bố trí, đào tạo lại đội ngũ. Giải pháp được nhấn mạnh là “cầm tay chỉ việc”, cử tổ công tác xuống cơ sở, tổ chức các lớp bồi dưỡng ngắn ngày, kết hợp trực tuyến và trực tiếp, tập trung vào kỹ năng giải quyết thủ tục hành chính, sử dụng hệ thống thông tin, dịch vụ công trực tuyến, xử lý các tình huống phát sinh trong điều kiện không còn cấp huyện. 

Trong bức tranh đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức gắn với Nghị quyết 71 có thể được nhìn nhận theo ba hướng chính sau đây:

Thứ nhất, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức, viên chức làm công tác quản lý giáo dục và quản lý nhà nước về giáo dục ở cấp tỉnh và cấp xã. Mô hình 02 cấp đặt trách nhiệm rất lớn lên các sở, ngành cấp tỉnh và UBND cấp xã trong việc tổ chức mạng lưới trường lớp, phát triển xã hội học tập, triển khai các chương trình xóa mù, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp. Đội ngũ công chức, viên chức này cần được bồi dưỡng về kỹ năng hoạch định chính sách giáo dục cấp địa phương, quản trị tài chính - ngân sách giáo dục, quản lý dữ liệu học sinh, giáo viên trên nền tảng số, kiểm tra, giám sát chất lượng giáo dục.

Thứ hai, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo, giảng viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục - những viên chức trực tiếp hiện thực hóa Nghị quyết 71 trong từng lớp học, từng khóa đào tạo. Nghị quyết 71 và các văn bản triển khai nhấn mạnh nâng cao chất lượng đội ngũ, cải cách chế độ đãi ngộ, mở rộng cơ hội phát triển nghề nghiệp, đồng thời đòi hỏi đội ngũ nhà giáo phải thích ứng nhanh với chuyển đổi số, phương pháp dạy học tích cực, giáo dục cá thể hóa, đào tạo theo năng lực. Điều này chỉ có thể thực hiện được nếu các chương trình bồi dưỡng, chuẩn nghề nghiệp được thiết kế lại theo hướng năng lực, phù hợp với chuẩn quốc tế.

Thứ ba, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức, viên chức trong các lĩnh vực liên quan như: nội vụ, tài chính, kế hoạch, thông tin và truyền thông, để bảo đảm sự phối hợp liên ngành trong việc triển khai Nghị quyết 71. Việc xây dựng đề án đào tạo tài năng, đề án phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở các địa phương, như Hà Nội, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Ninh Bình… không thể chỉ giao cho ngành giáo dục, mà đòi hỏi sự tham gia của nhiều cơ quan chuyên môn, với đội ngũ công chức, viên chức có năng lực phân tích dữ liệu, xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện và giám sát, đánh giá.

Ở góc độ này, Nghị quyết 71 không chỉ định hướng cho ngành giáo dục, mà còn đặt ra “bài toán nhân lực” cho toàn hệ thống chính trị, nhất là hệ thống chính quyền địa phương 02 cấp: nếu không có một chương trình đào tạo, bồi dưỡng đủ sâu và đủ rộng cho đội ngũ công chức, viên chức, thì các mục tiêu về đột phá giáo dục và đào tạo sẽ khó đạt được.

Một số gợi mở chính sách về đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức gắn với Nghị quyết 71 và chính quyền 02 cấp

Từ phân tích trên, có thể đề xuất một số định hướng lớn nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức trong triển khai Nghị quyết 71 trong điều kiện chính quyền 2 cấp:

Một là, xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng “kép” cho đội ngũ công chức, viên chức trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo: vừa cập nhật nội dung, tinh thần Nghị quyết 71 và hệ thống pháp luật mới về giáo dục, vừa trang bị kỹ năng thực thi trong mô hình chính quyền 02 cấp (phân cấp, phân quyền, phối hợp đa ngành, quản lý trên nền tảng số). Các học viện, cơ sở đào tạo cán bộ của Bộ Nội vụ và Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể phối hợp xây dựng các chương trình chuẩn quốc gia về nội dung này.

Hai là, gắn đào tạo, bồi dưỡng với vị trí việc làm và “bản đồ năng lực” của từng nhóm đối tượng. Thay vì đào tạo dàn trải, cần xác định rõ nhóm công chức, viên chức làm công tác hoạch định chính sách giáo dục, nhóm quản lý cơ sở giáo dục, nhóm giảng viên - giáo viên, nhóm công chức cấp xã phụ trách lĩnh vực văn hóa - xã hội, giáo dục… để thiết kế chương trình bồi dưỡng phù hợp, có tiêu chí đầu ra, gắn với đánh giá kết quả thực thi công vụ.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong đào tạo, bồi dưỡng, tận dụng các nền tảng học tập trực tuyến, ngân hàng bài giảng, thư viện mở để nâng cao cơ hội tiếp cận và giảm chi phí. Điều này phù hợp với định hướng của Nghị quyết 71 về phát triển hệ sinh thái giáo dục số, đồng thời đáp ứng yêu cầu về thời gian, địa bàn công tác rộng, phân tán của đội ngũ công chức, viên chức trong điều kiện 34 tỉnh, thành phố và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp.

Bốn là, gắn đào tạo, bồi dưỡng với hệ thống kiểm tra, đánh giá và chính sách đãi ngộ. Bên cạnh tiêu chí hoàn thành khóa học, cần coi kết quả vận dụng kiến thức, kỹ năng sau đào tạo vào thực tiễn là thước đo quan trọng trong đánh giá, xếp loại công chức, viên chức. Việc hoàn thành các chương trình đào tạo, bồi dưỡng gắn với Nghị quyết 71 cần được xem là tiêu chí bắt buộc khi quy hoạch, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại các chức danh quản lý giáo dục, quản lý nhà nước về giáo dục ở cấp tỉnh và cấp xã.

Năm là, tăng cường tổng kết thực tiễn địa phương như Hà Nội, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Ninh Bình… để nhân rộng các mô hình hay, cách làm sáng tạo trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ; đồng thời chú trọng các địa phương có quy mô lớn, địa bàn khó khăn hoặc mới hình thành sau sắp xếp đơn vị hành chính (như một số tỉnh miền núi, Tây Nguyên), nơi yêu cầu về đào tạo, bồi dưỡng càng cấp bách.

***

Trong thời kỳ mới, khi Nghị quyết 71-NQ/TW mở ra một tầm nhìn dài hạn về đột phá giáo dục và đào tạo, còn mô hình chính quyền 02 cấp đặt ra yêu cầu cao về năng lực quản trị của bộ máy, thì công tác đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức chính là “cầu nối” giữa đường lối và đời sống, giữa tầm nhìn chiến lược và hiệu quả phục vụ nhân dân. Đầu tư cho công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ - nhất là lực lượng làm công tác giáo dục, quản lý giáo dục và quản lý nhà nước tại cơ sở vì thế cần được nhìn nhận không chỉ là nhiệm vụ chi thường xuyên, mà là đầu tư cho tương lai, là điều kiện để Nghị quyết 71 thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong thời kỳ mới./.

Lưu Nga