Hỗ trợ khởi nghiệp và khẳng định vị trí của phụ nữ dân tộc thiểu số ở Lâm Bình

Ở vùng cao Lâm Bình, những người phụ nữ dân tộc thiểu số ấy chính là những người giữ gìn "ngọn lửa" văn hóa truyền thống qua các nghề thủ công như dệt thổ cẩm, thêu thùa. Họ cũng là những người phụ nữ trụ cột “thầm lặng” trong phát triển kinh tế hộ gia đình, từng bước khằng định vị thế, vai trò của mình, thực hiện bình đẳng giới một cách đầy đủ trong các lĩnh vực và góp phần vào công cuộc xóa đói giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới.

Tình yêu với nghề truyền thống của người phụ nữ Tày

Ẩn mình giữa đại ngàn Tuyên Quang, Lâm Bình không chỉ nổi tiếng với vẻ đẹp non nước hữu tình của hồ thủy điện Tuyên Quang và những cánh rừng nguyên sinh, mà còn là cái nôi gìn giữ một di sản văn hóa quý báu “nghề dệt vải, dệt thổ cẩm” truyền thống. Đối với phụ nữ Tày ở Lâm Bình nói riêng, nghề dệt không chỉ là một công việc mưu sinh, mà còn là một phần máu thịt, một tình yêu bền bỉ được nuôi dưỡng qua bao thế hệ.

Lãnh đạo xã Lâm Bình (tỉnh Tuyên Quang) tới thăm và xem các sản phẩm thổ cẩm của Hợp tác xã Lâm Bình.

Chị Ma Thị Hồng, Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lâm Bình (tỉnh Tuyên Quang) là một trong số ít người dân tộc Tày luôn “đau đáu” với tình yêu nghề truyền thống, đặc biệt là nghề dệt vải và thổ cẩm. Chính tình yêu và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa đã trở thành động lực mạnh mẽ để chị giúp nhiều chị em phụ nữ Tày ở Lâm Bình bảo tồn và phát triển nghề dệt truyền thống.

“Từ rất lâu đời, dệt vải và dệt thổ cẩm là sản phẩm dệt thủ công không thể thiếu trong đời sống của người Tày ở Lâm Bình. Thổ cẩm là sản phẩm vật chất và tinh thần của lao động, đồng thời cũng là sản phẩm văn hóa, là biểu hiện sinh động của kỹ thuật thủ công gắn liền với khả năng thẩm mỹ của người Tày nơi đây” - chị Ma Thị Hồng tâm sự.

Theo chị Hồng, nghề dệt thổ cẩm đòi hỏi sự kiên trì, đôi bàn tay khéo léo và sự sáng tạo của người phụ nữ. Họ chịu thương chịu khó, làm tất cả các khâu từ chuẩn bị nguyên liệu như: trồng bông, hái bông, bật bông, quay sợi, mắc khung, tạo hoa văn, dệt vải, đến lên rừng tìm các lá cây về nhuộm màu cho vải, nhuộm chỉ và hoàn thành sản phẩm.

Các họa tiết trên thổ cẩm được bố trí xen lẫn, nổi lên trên bề mặt vải như thêu. Những hoa văn này đem lại cho bề mặt vải sự tương phản về đường nét, màu sắc, họa tiết… Mặc dù có chung chất liệu thổ cẩm trong việc may thêu trang phục, phụ kiện, nhưng không vì vậy mà thổ cẩm ở mỗi dân tộc lại không có những nét riêng độc đáo. Tùy từng dân tộc, từng vùng miền, thổ cẩm sẽ có những đặc điểm riêng biệt, với những đường thêu, sắc màu, chi tiết trang trí khác nhau đầy tinh tế.

Chị Ma Thị Hồng cho biết: Đa số chị em phụ nữ người Tày ở Lâm Bình đều biết dệt thổ cẩm, họ cũng biết tạo ra nhiều loại thổ cẩm khác nhau, biết sử dụng các họa tiết đặc sắc, làm cho tấm thổ cẩm được làm ra vừa rực rỡ, vừa tinh tế mà lại khác lạ. Trước đây, mỗi gia đình người Tày đều tự cung tự cấp vải vóc cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày, từ trang phục truyền thống như áo chàm, khăn đội đầu, đến chăn màn, túi xách... 

Ý tưởng khởi nghiệp giúp chị em vươn lên thoát nghèo 

Trong bối cảnh hội nhập và hiện đại hóa, nghề dệt vải và thổ cẩm truyền thống ở Lâm Bình đang đứng trước nhiều thách thức. Có thời điểm, sự xuất hiện của vải công nghiệp giá rẻ, cùng với sức hấp dẫn của những công việc khác, nhiều phụ nữ trẻ không còn mặn mà với nghề dệt, có nguy cơ rơi vào cảnh mai một, mất đi tính phổ biến. Quyết tâm khơi dậy và phát huy những giá trị của nghề thổ cẩm, chị Ma Thị Hồng đã vận động, khuyến khích, hỗ trợ chị em phụ nữ nơi đây thông qua những người phụ nữ lớn tuổi, các nghệ nhân bằng hình thức truyền nghề, kèm nghề thường xuyên.

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống đã giúp phụ nữ dân tộc thiểu số ở Lâm Bình có cuộc sống ổn định.

Đặc biệt, để truyền lửa cho tình yêu và niềm tự hào của dân tộc mình bằng nghề thủ công truyền thống, chị Ma Thị Hồng đã chỉ đạo và hướng dẫn các học sinh tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Lâm Bình tham gia cuộc thi "Ý tưởng khởi nghiệp học sinh, sinh viên giáo dục nghề nghiệp" Starup Kite 2021 và đã đạt giải Nhì toàn quốc, với Dự án thành lập Hợp tác xã thổ cẩm Lâm Bình; năm 2022, sản phẩm của Hợp tác xã đạt giải Nhì tỉnh Tuyên Quang tại cuộc thi “Thiết kế quà tặng lưu niệm tỉnh Tuyên Quang năm 2022”.

Sau hơn 01 năm khởi nghiệp tại địa phương với sự tham gia của cả các chị em phụ nữ lúc nông nhàn, Hợp tác xã đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhất là đã giúp chị em tổ chức sản xuất, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm một cách hiệu quả hơn; sản phẩm của Hợp tác xã được lan tỏa, nhiều tổ chức và cá nhân biết đến, được tỉnh, địa phương quan tâm, sử dụng sản phẩm thổ cẩm làm quà tặng lưu niệm. Từ đây, Hợp tác xã đã hỗ trợ thành lập nhiều nhóm phụ nữ cùng sở thích như: nhóm dệt thổ cẩm, nhóm dệt khăn thổ cẩm, nhóm thêu của người Dao, nhóm may và thiết kế sản phẩm từ thổ cẩm… với hơn 30 mẫu mã, sản phẩm làm từ thổ cẩm truyền thống Lâm Bình.

Chị Nguyễn Thị Yêu (người dân tộc Tày), Chủ nhiệm Hợp tác xã thổ cẩm Lâm Bình trao đổi: Cuộc thi Ý tưởng khởi nghiệp năm 2021 có ý nghĩa rất lớn. Đây không chỉ đơn thuần là việc khơi dậy tính sáng tạo, tự chủ và lập nghiệp cho các bạn trẻ người dân tộc thiểu số, mà nó còn tác động tích cực tới các chị em phụ nữ đang còn manh mún, chưa thực sự nhận thức và khai thác hết những giá trị của nghề truyền thống mang lại. 

“Hợp tác xã hiện có hơn 40 thành viên, chủ yếu là phụ nữ dân tộc Tày, Dao, Mông... Các thành viên được chia thành nhiều tổ, nhóm theo sở thích và chuyên môn. Cùng với đó, việc phát triển du lịch gắn liền với các sản phẩm thổ cẩm truyền thống cũng đã tạo ra thị trường tiêu thụ ổn định cho các sản phẩm này; qua đó tạo việc làm và thu nhập ổn định cho chị em phụ nữ, đóng góp tích cực vào công cuộc giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Đến nay, nhiều sản phẩm thổ cẩm được cải tiến, làm thành túi xách, vòng tay, móc khóa để bán cho du khách, thậm chí có những trường hợp phụ nữ trong nhóm đã tiếp cận kinh tế số, bán hàng qua hình thức livestream, mạng xã hội, cho thấy sự thay đổi lớn trong tư duy làm kinh tế của phụ nữ dân tộc thiểu số nơi đây. 

Bên cạnh việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, phụ nữ dân tộc thiểu số ở Lâm Bình đang ngày càng khẳng định vai trò đa chiều của mình trong cả gia đình và xã hội; tích cực tham gia vào các hoạt động cộng đồng, trở thành tuyên truyền viên nòng cốt tại cơ sở; tiên phong trong việc xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, đặc biệt là vấn đề tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, góp phần bảo vệ sức khỏe, hạnh phúc của phụ nữ và trẻ em, xây dựng nếp sống văn minh./.

Văn Thịnh