Cuộc thi tìm hiểu pháp luật về phòng, chống tảo hôn và giảm sinh con trước 18 tuổi do Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Lào Cai tổ chức, tháng 11/2026.
Định kiến giới - “điểm nghẽn” trong tư duy cần sớm khơi thông
Bình đẳng giới vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển bền vững. Hệ thống thể chế về bình đẳng giới của nước ta ngày càng hoàn thiện, từ Luật Bình đẳng giới số 73/2006/QH11, Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030 ban hành kèm theo Nghị quyết số 28/NQ-CP ngày 03/3/2021 của Chính phủ(1) đến Chương trình Truyền thông về bình đẳng giới đến năm 2030 được phê duyệt tại Quyết định số 1790/QĐ-TTg ngày 23/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ(2). Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 có 75% cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương các cấp có lãnh đạo chủ chốt là nữ, đồng thời coi đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền là giải pháp then chốt để nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân(3).
Tuy nhiên, ở nhiều thôn, bản vùng cao, những quan niệm như “việc nhà là việc của đàn bà”, tâm lý phải có con trai nối dõi hay việc phụ nữ ít được tham gia quyết định những việc lớn trong gia đình, cộng đồng vẫn còn tồn tại; cùng với đó là các hủ tục tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, thách cưới, làm hạn chế cơ hội học tập, việc làm của trẻ em gái và phụ nữ, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dân số và kết quả giảm nghèo bền vững.
Khoảng cách phát triển cũng khiến định kiến giới khó bị xóa bỏ. Theo báo cáo phân tích được công bố trên trang thông tin điện tử của Cục Thống kê, tỷ lệ nghèo và cận nghèo của đồng bào dân tộc thiểu số năm 2024 ở mức 27,2%, cao gấp khoảng 6,7 lần mức trung bình cả nước; chỉ khoảng 14,9% lao động dân tộc thiểu số từng được đào tạo chuyên môn, kỹ thuật(4). Định kiến giới làm phụ nữ khó thoát nghèo, còn nghèo đói lại khiến định kiến tồn tại lâu hơn.
Nhận thức rõ điều đó, Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035(5); Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Chương trình giai đoạn I (2026-2030)(6). Trên cơ sở đó, Bộ Nội vụ ban hành Hướng dẫn số 5317/HD-BNV ngày 29/5/2026 thực hiện một số nội dung thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, trong đó Nội dung 04 thuộc nội dung thành phần 05 tập trung vào lồng ghép giới, thúc đẩy bình đẳng giới và truyền thông thay đổi định kiến giới. Ngày 24/8/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 46/2026/QH16 hợp nhất bốn chương trình mục tiêu quốc gia thành Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, tiếp tục xác định yêu cầu thực hiện giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững, bảo đảm bình đẳng giới và an sinh xã hội(7).
Hướng dẫn số 5317/HD-BNV: Truyền thông thay đổi định kiến giới trở thành nhiệm vụ cụ thể
Điểm đáng chú ý của Hướng dẫn số 5317/HD-BNV là bình đẳng giới không được coi là nội dung lồng ghép mang tính hình thức mà là nguyên tắc xuyên suốt. Hướng dẫn yêu cầu bảo đảm lồng ghép giới trong toàn bộ quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, phân bổ nguồn lực, theo dõi, giám sát, đánh giá và báo cáo; ưu tiên các nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ khuyết tật, phụ nữ đơn thân nuôi con nhỏ, phụ nữ di cư, phụ nữ bị bạo lực trên cơ sở giới(8).
Nội dung 04 được cụ thể hóa thành 05 hoạt động: lồng ghép giới trong xây dựng chính sách, chương trình; tăng cường vai trò, vị thế của phụ nữ trong lãnh đạo, quản lý và phát triển cộng đồng; thúc đẩy bình đẳng giới trong phát triển kinh tế; phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới; truyền thông về bình đẳng giới. Trong đó, Hoạt động 05 nêu rõ yêu cầu “truyền thông tập trung vào việc thay đổi nhận thức, xóa bỏ các tập tục lạc hậu, định kiến giới trong cộng đồng; nâng cao quyền năng kinh tế và vai trò xã hội của phụ nữ dân tộc thiểu số”, gắn với tăng cường tiếp cận thông tin, dịch vụ xã hội cơ bản và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước(9).
Như vậy, truyền thông không dừng ở việc “nói cho dân nghe” mà phải đi cùng trao quyền kinh tế và mở rộng sự tham gia của phụ nữ vào quản lý cộng đồng. Hướng dẫn cũng yêu cầu tăng cường phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng nguồn cán bộ nữ kế cận, nhất là cán bộ nữ trẻ, cán bộ nữ người dân tộc thiểu số; rà soát, kiến nghị sửa đổi những quy định còn có rào cản giới(10).
Về tổ chức thực hiện, ở Trung ương, Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; ở địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo Sở Nội vụ chủ trì, phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ cấp tỉnh và các cơ quan, tổ chức liên quan(11). Cơ chế này giúp kế thừa mạng lưới truyền thông cơ sở mà các cấp Hội Phụ nữ đã xây dựng trong giai đoạn trước.
Những chuyển biến từ cơ sở
Kết quả của Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 là nền tảng quan trọng cho giai đoạn mới. Theo báo cáo tổng kết giai đoạn I do Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam công bố tại Hội nghị ngày 20/5/2025, 8/9 chỉ tiêu cốt lõi của Dự án đã đạt và vượt kế hoạch. Cả nước đã thành lập, duy trì 10.393 tổ truyền thông cộng đồng (đạt 115,5% chỉ tiêu 9.000 tổ) với 274.628 thành viên là nam giới, nữ giới, người có uy tín; 2.312 “Địa chỉ tin cậy” (đạt 231% kế hoạch), hỗ trợ khoảng 110.100 phụ nữ, trẻ em; 2.026 câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi” (đạt 113% kế hoạch), trang bị kiến thức, kỹ năng cho 121.535 trẻ em(12, 13).
Tại tỉnh Lào Cai, năm 2025, dù gặp khó khăn nhất định sau sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh đã thành lập 821 tổ truyền thông cộng đồng (kế hoạch 737 tổ), 90 “Địa chỉ tin cậy” (kế hoạch 80), 168 câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi” (kế hoạch 150); tổ chức 651 chiến dịch truyền thông với 97.650 lượt người tham gia, trong đó gần 36.000 lượt là nam giới(14). Nhiều chương trình truyền thông được thực hiện bằng tiếng Mông, Dao, Giáy trên sóng phát thanh - truyền hình tỉnh(15). Cùng với mô hình “dòng họ tự quản” và vai trò của người có uy tín, trưởng dòng họ, số trường hợp tảo hôn trên địa bàn tỉnh giảm từ 583 trường hợp năm 2020 xuống còn 98 trường hợp tính đến tháng 11/2025, giảm hơn 80%; từ năm 2023 đến nay không phát sinh hôn nhân cận huyết thống(16).
Tại tỉnh Cao Bằng, Đề án giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống giai đoạn 2021-2025 được triển khai tại 161 xã, thị trấn (sau sắp xếp còn 56 địa bàn). Số cặp tảo hôn toàn tỉnh giảm từ 261 cặp năm 2021 xuống còn 16 cặp (tính đến tháng 9/2026); nhiều năm liền không ghi nhận trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Ở xã Thanh Long, nơi có đông đồng bào Dao, Nùng, Tày, Mông sinh sống, Hội Phụ nữ duy trì mô hình “1+1”, mỗi hội viên hỗ trợ một phụ nữ có nguy cơ tảo hôn, kết hợp chiếu phim lưu động và các buổi ngoại khóa “Nói không với tảo hôn” trong trường học(17).
Tại tỉnh Lâm Đồng, theo Sở Dân tộc và Tôn giáo, sau 10 năm thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số” theo Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 14/4/2015 của Thủ tướng Chính phủ, số trường hợp tảo hôn giảm từ 1.164 (giai đoạn 2015-2020) xuống còn 697 (giai đoạn 2021-2025); toàn tỉnh xây dựng 337 mô hình, câu lạc bộ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trực tiếp hỗ trợ thanh thiếu niên và gia đình có nguy cơ cao(18).
Những chuyển biến về nhận thức còn thể hiện ở vị thế của phụ nữ trong đời sống chính trị. Trong số 500 người trúng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, có 150 đại biểu nữ (30%) và 76 đại biểu người dân tộc thiểu số (15,2%)(19). Khi định kiến được tháo gỡ, phụ nữ hoàn toàn có thể khẳng định vai trò trong lãnh đạo, quản lý.
Những thách thức đặt ra
Bên cạnh kết quả đạt được, công tác xóa bỏ định kiến giới, tập tục lạc hậu vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Thứ nhất, định kiến giới đã hình thành qua nhiều thế hệ, gắn với quan niệm dòng họ, tín ngưỡng nên không thể thay đổi trong thời gian ngắn. Tỉnh Cao Bằng cũng nhận định kết quả tích cực chưa loại bỏ hết nguy cơ, nhất là ở các xã vùng sâu, vùng đặc biệt khó khăn và phòng, chống tảo hôn phải là nhiệm vụ lâu dài(20). Thứ hai, một số hủ tục có xu hướng biến tướng; tại một số tỉnh, tục thách cưới vẫn còn ở một số buôn làng. Thứ ba, khung pháp lý về tập quán hôn nhân và gia đình chưa được cụ thể hóa đầy đủ. Theo Báo Đại biểu Nhân dân, đến cuối năm 2025 chưa có địa phương nào ban hành được Danh mục tập quán về hôn nhân và gia đình theo Nghị định số 126/2014/NĐ-CP, do khó phân định giữa tập quán tốt đẹp cần phát huy và hủ tục cần xóa bỏ(21). Thứ tư, rào cản ngôn ngữ, địa bàn chia cắt cùng yêu cầu kiện toàn bộ máy khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp đòi hỏi đội ngũ truyền thông cơ sở phải được bồi dưỡng thường xuyên.
Giải pháp để truyền thông thực sự “chạm” đến cộng đồng
Một là, lồng ghép giới ngay từ khâu xây dựng kế hoạch; thu thập dữ liệu tách biệt theo giới, theo dân tộc để xác định đúng vấn đề, đối tượng, địa bàn ưu tiên; đưa chỉ tiêu bình đẳng giới vào hệ thống theo dõi, đánh giá Chương trình.
Hai là, đổi mới nội dung, hình thức truyền thông phù hợp văn hóa từng dân tộc: ưu tiên truyền thông nhóm nhỏ, tại hộ gia đình; sử dụng tiếng dân tộc; kể chuyện người thật, việc thật; kết hợp phát thanh, truyền hình với nền tảng số.
Ba là, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, trưởng dòng họ và nam giới. Thay đổi định kiến giới không phải việc riêng của phụ nữ; khi nam giới chủ động chia sẻ việc nhà, cùng vợ bàn bạc việc làm ăn, thông điệp bình đẳng giới sẽ thuyết phục hơn mọi khẩu hiệu.
Bốn là, gắn truyền thông với trao quyền kinh tế: hỗ trợ phụ nữ tiếp cận vốn, đào tạo nghề, khởi sự kinh doanh, tham gia hợp tác xã, tổ hợp tác. Khi phụ nữ có thu nhập, có tiếng nói, định kiến giới sẽ dần thu hẹp.
Năm là, nâng cao vai trò của phụ nữ trong lãnh đạo, quản lý ở cơ sở. Chú trọng phát hiện, quy hoạch, đào tạo cán bộ nữ trẻ, cán bộ nữ người dân tộc thiểu số; hỗ trợ cán bộ nữ mới được bổ nhiệm, trúng cử lần đầu; rà soát, kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện các quy định còn rào cản giới.
Sáu là, tăng cường phối hợp liên ngành, kiểm tra, giám sát. Sở Nội vụ phát huy vai trò chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Hội Liên hiệp Phụ nữ và các ngành liên quan; kế thừa mạng lưới tổ truyền thông cộng đồng, “Địa chỉ tin cậy”, câu lạc bộ “Thủ lĩnh của sự thay đổi”; nhân rộng mô hình hiệu quả.
Xóa bỏ định kiến giới, tập tục lạc hậu là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ và vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận của mỗi gia đình, cộng đồng. Với định hướng rõ ràng từ Hướng dẫn số 5317/HD-BNV và khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030, cùng những kinh nghiệm, điển hình tiên tiến từ cơ sở, công tác truyền thông về bình đẳng giới cần được triển khai thực chất, đi vào chiều sâu, góp phần khơi thông nguồn lực to lớn của phụ nữ, xây dựng cộng đồng văn minh, tiến bộ, để không ai bị bỏ lại phía sau./.
--------------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
1, 3. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, “Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030” (giới thiệu Nghị quyết số 28/NQ-CP ngày 03/3/2021 của Chính phủ): https://vksndtc.gov.vn/tin-tong-hop/chien-luoc-quoc-gia-ve-binh-dang-gioi-giai-doan-20-d8-t8986.html.
2. Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 1790/QĐ-TTg ngày 23/10/2021 phê duyệt Chương trình Truyền thông về bình đẳng giới đến năm 2030 (bản đăng trên Cổng thông tin điện tử tỉnh Bình Định): https://binhdinh.gov.vn/upload/2005340/20220109/1790_QD-TTg_23102021_1-signed.pdf.
4. Cục Thống kê, Báo cáo “Những khác biệt đặc trưng kinh tế - xã hội và nghèo đa chiều trẻ em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam”, https://www.nso.gov.vn/wp-content/uploads/2025/12/Bao-cao-dan-toc.-pdf.pdf.
5. Quốc hội, Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 (thông tin văn bản trên Thư viện Pháp luật), https://thuvienphapluat.vn/phap-luat-nha-dat/da-co-nghi-quyet-2572025qh15-xay-dung-nong-thon-moi-giam-ngheo-ben-vung-vung-dong-bao-dan-toc-thieu-13115.html.
6, 8, 9, 10, 11. Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026, https://hethongphapluat.com/quyet-dinh-417-qd-bnnmt-25ffdf15634c229e9dcafa1b5704e82b.html.
7. TTXVN/Vietnam+, “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035” (Nghị quyết số 46/2026/QH16 ngày 24/8/2026), https://www.vietnamplus.vn/chuong-trinh-muc-tieu-quoc-gia-phat-trien-van-hoa-xa-hoi-nong-thon-dan-toc-va-mien-nui-giai-doan-2026-2035-post1139219.vnp.
12. Báo Văn hóa, “Dấu ấn 5 năm thúc đẩy bình đẳng giới ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số”, ngày 01/6/2025, https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/dau-an-5-nam-thuc-day-binh-dang-gioi-o-vung-dong-bao-dan-toc-thieu-so-141740.html
13. Cổng Thông tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, “8/9 chỉ tiêu cốt lõi của Dự án 8 đạt và vượt kế hoạch giai đoạn 2021 - 2025”, https://vwu.vn/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/8-9-chi-tieu-cot-loi-cua-du-an-8-%C4%91at-va-vuot-ke-hoach-giai-%C4%91oan-2021-2025-502201-6202.html.
14. Báo Lào Cai, “Dự án 8 vượt nhiều chỉ tiêu, tạo chuyển biến rõ nét trong thúc đẩy bình đẳng giới”, ngày 26/12/2025, https://baolaocai.vn/du-an-8-vuot-nhieu-chi-tieu-tao-chuyen-bien-ro-net-trong-thuc-day-binh-dang-gioi-post889921.html.
15. Báo Lào Cai, bài viết về kết quả thực hiện Dự án 8 của Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh giai đoạn 2021-2025 (821 tổ truyền thông cộng đồng), https://baolaocai.vn/hoi-lien-hiep-phu-nu-tinh-lao-cai-thanh-lap-821-to-truyen-thong-cong-dong-post881870.html.
16. Báo Lào Cai, “Truyền thông cộng đồng góp phần giảm mạnh tảo hôn ở Lào Cai”, ngày 10/12/2025, https://baolaocai.vn/truyen-thong-cong-dong-gop-phan-giam-manh-tao-hon-o-lao-cai-post890802.html.
17, 20. Báo Đại biểu Nhân dân, “Cao Bằng quyết tâm xóa bỏ tảo hôn, hôn nhân cận huyết”, ngày 02/11/2026, https://daibieunhandan.vn/cao-bang-quyet-tam-xoa-bo-tao-hon-hon-nhan-can-huyet-10441421.html.
18. Báo Nhân Dân, “Đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”, ngày 20/11/2025, https://nhandan.vn/ocop/day-lui-tao-hon-va-hon-nhan-can-huyet-thong-post925626.html.
19. Báo Đại biểu Nhân dân, Kết quả bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, https://daibieunhandan.vn/ket-qua-bau-cu-dbqh-khoa-xvi-va-dai-bieu-hdnd-cac-cap-nhiem-ky-2026-2031-chat-luong-dai-bieu-trung-cu-tiep-tuc-duoc-nang-len-ro-ret-10412325.html.
21. Báo Đại biểu Nhân dân, “Xóa bỏ tảo hôn và hôn nhân cận huyết: Tiếp cận theo hướng tổng thể, đồng bộ và lâu dài”, ngày 04/01/2026, https://daibieunhandan.vn/xoa-bo-tao-hon-va-hon-nhan-can-huyet-tiep-can-theo-huong-tong-the-dong-bo-va-lau-dai-10402564.html.
Hồng Ánh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả