Từ khóa: Giáo dục nghề nghiệp; kỹ năng mềm; sinh viên; thị trường lao động; Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi.
Abstract: In the context of digital transformation, scientific and technological development, and changes in the labor market, soft skills are playing an increasingly important role in learners’ ability to seek employment, adapt to changing circumstances, and develop their careers. For vocational education students, equipping them with soft skills is of practical significance, contributing to improved training quality and their ability to meet real-world demands. Based on an analysis of the role of soft skills, this article assesses the current organization of soft skills training, education, and development activities at the College of Mechanics and Irrigation, through professional activities, extracurricular programs, Youth Union activities and movements, digital and green skills education, cultural and sporting activities, and business engagement. Despite the achievements made, soft skills development needs to be further innovated towards a more continuous, systematic approach that is closely aligned with the specific characteristics of each training discipline and occupation. Accordingly, the article proposes six groups of solutions to improve the effectiveness of soft skills development among students, thereby enhancing human resource quality and meeting the requirements of development and integration in the current period.
Keywords: Vocational education and training; soft skills; students; labor market; College of Mechanics and Irrigation.
![]()
1. Đặt vấn đề
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, cùng với quá trình hội nhập quốc tế, đang làm thay đổi cơ cấu ngành nghề, phương thức tổ chức sản xuất và yêu cầu đối với nguồn nhân lực. Trong bối cảnh đó, bên cạnh kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề, người lao động cần có năng lực giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng và tinh thần trách nhiệm để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp và thị trường lao động.
Thực tiễn cho thấy, kỹ năng mềm có mối quan hệ chặt chẽ với khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng nghề vào thực tiễn công việc, hiệu quả phối hợp trong lao động và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đối với giáo dục nghề nghiệp, yêu cầu đặt ra không chỉ là đào tạo người học có năng lực thực hiện công việc theo tiêu chuẩn nghề nghiệp mà còn phải chú trọng hình thành tác phong công nghiệp, ý thức kỷ luật, tinh thần hợp tác và năng lực học tập suốt đời. Đây là những yếu tố quan trọng giúp người học thích ứng với sự thay đổi của công nghệ, quy trình sản xuất và môi trường làm việc.
Với đặc thù chú trọng thực hành, thực tập và sớm gắn kết với môi trường sản xuất, kinh doanh, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần tích hợp việc rèn luyện kỹ năng mềm một cách đồng bộ, thường xuyên trong quá trình đào tạo, thay vì chỉ tổ chức thông qua các chuyên đề riêng lẻ. Cùng với kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề, việc phát triển kỹ năng số, kỹ năng xanh và kỹ năng xã hội cũng cần được quan tâm nhằm nâng cao năng lực thích ứng nghề nghiệp của người học.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, bài viết tập trung phân tích, đánh giá hoạt động đào tạo và rèn luyện kỹ năng mềm tại Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trang bị kỹ năng mềm cho sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong giai đoạn hiện nay.
2. Cơ sở lý luận về kỹ năng mềm và vai trò đối với sinh viên giáo dục nghề nghiệp
2.1. Khái niệm và đặc điểm của kỹ năng mềm
Trong nghiên cứu về giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, kỹ năng mềm (soft skills) được đề cập dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau, có mối liên hệ với các khái niệm như kỹ năng chuyển đổi (transferable skills), kỹ năng cốt lõi phục vụ công việc (core work skills), kỹ năng liên cá nhân và năng lực xã hội, cảm xúc. Mặc dù chưa có một định nghĩa thống nhất được sử dụng trong mọi lĩnh vực, các cách tiếp cận đều nhấn mạnh những năng lực giúp cá nhân tương tác hiệu quả với người khác, tổ chức công việc, giải quyết vấn đề và thích ứng với sự thay đổi của môi trường học tập, lao động và xã hội.
Theo Robles (2012), kỹ năng mềm là những phẩm chất liên cá nhân và đặc điểm cá nhân có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tuyển dụng và thực hiện công việc. Nghiên cứu khảo sát nhận thức của các nhà quản lý doanh nghiệp đã xác định những kỹ năng được đánh giá cao gồm: tính chính trực, giao tiếp, trách nhiệm, kỹ năng xã hội, thái độ tích cực, tính chuyên nghiệp, sự linh hoạt, làm việc nhóm và đạo đức nghề nghiệp. Cách tiếp cận này cho thấy kỹ năng mềm không chỉ thể hiện ở khả năng giao tiếp mà còn bao hàm thái độ, hành vi và phẩm chất của người lao động trong môi trường làm việc.
Từ các cách tiếp cận trên, kỹ năng mềm được hiểu là tập hợp những năng lực cá nhân, năng lực xã hội và phẩm chất hành vi giúp sinh viên giao tiếp, hợp tác, tổ chức công việc, giải quyết vấn đề, thích ứng với sự thay đổi và thực hiện hiệu quả các yêu cầu trong học tập cũng như môi trường lao động. Kỹ năng mềm có tính bổ trợ cho kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề, góp phần hoàn thiện năng lực thực hiện công việc của người học.
Trên cơ sở kế thừa các nghiên cứu và định hướng nêu trên, bài viết tập trung vào các nhóm kỹ năng mềm chủ yếu sau:
Một là, kỹ năng giao tiếp và ứng xử. Đây là khả năng trao đổi thông tin, trình bày ý kiến, lắng nghe, phản hồi và ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ học tập và công việc. Trong môi trường lao động, giao tiếp hiệu quả giúp người lao động tiếp nhận và truyền đạt yêu cầu công việc chính xác, phối hợp với đồng nghiệp, trao đổi với cấp trên và phục vụ khách hàng. Đối với sinh viên giáo dục nghề nghiệp, kỹ năng này cần được rèn luyện thông qua hoạt động thảo luận, thuyết trình, thực hành nghề, thực tập và giao tiếp trong môi trường doanh nghiệp.
Hai là, kỹ năng làm việc nhóm và hợp tác. Kỹ năng này thể hiện ở khả năng phối hợp với các thành viên, phân công nhiệm vụ, chia sẻ thông tin, tôn trọng sự khác biệt, hỗ trợ lẫn nhau và cùng chịu trách nhiệm về kết quả công việc. Trong môi trường sản xuất và dịch vụ, nhiều nhiệm vụ đòi hỏi sự phối hợp giữa các cá nhân và bộ phận. Vì vậy, khả năng làm việc nhóm có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực hiện công việc.
Ba là, kỹ năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Đây là khả năng nhận diện vấn đề, phân tích thông tin, xác định nguyên nhân, đề xuất phương án và lựa chọn cách giải quyết phù hợp. Trong quá trình học nghề và làm việc, sinh viên thường xuyên phải đối mặt với những tình huống phát sinh liên quan đến kỹ thuật, quy trình, tiến độ và an toàn lao động. Việc hình thành tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề giúp người học chủ động hơn, hạn chế sự phụ thuộc vào hướng dẫn và nâng cao khả năng xử lý tình huống thực tế.
Bốn là, kỹ năng quản lý thời gian và tự quản lý bản thân. Nhóm kỹ năng này bao gồm khả năng lập kế hoạch, xác định thứ tự ưu tiên, tổ chức công việc, kiểm soát cảm xúc, duy trì kỷ luật và chịu trách nhiệm đối với nhiệm vụ được giao. Đây là những yếu tố góp phần hình thành tác phong công nghiệp, tính chuyên nghiệp và khả năng hoàn thành công việc đúng yêu cầu.
Năm là, kỹ năng thích ứng, tự học và sáng tạo. Sự thay đổi của công nghệ, thiết bị và quy trình sản xuất đòi hỏi người lao động phải thường xuyên cập nhật kiến thức, tiếp nhận phương thức làm việc mới và thích ứng với những yêu cầu khác nhau. Khả năng tự học, tư duy sáng tạo, linh hoạt và sẵn sàng thay đổi giúp sinh viên chủ động hoàn thiện năng lực nghề nghiệp, đồng thời nâng cao khả năng duy trì và phát triển việc làm trong dài hạn.
Sáu là, kỹ năng tìm kiếm việc làm và phát triển nghề nghiệp. Nhóm kỹ năng này bao gồm khả năng tìm kiếm, chọn lọc thông tin tuyển dụng; xây dựng hồ sơ ứng tuyển; giới thiệu bản thân; tham gia phỏng vấn; xác định mục tiêu nghề nghiệp và chủ động tìm kiếm cơ hội phát triển. Đây là những năng lực hỗ trợ sinh viên chuyển tiếp từ môi trường học tập sang thị trường lao động, đồng thời giúp người học chủ động hơn trong quá trình xây dựng và điều chỉnh lộ trình nghề nghiệp.
Bên cạnh các nhóm kỹ năng trên, trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, sinh viên giáo dục nghề nghiệp còn cần hình thành năng lực sử dụng công nghệ số có trách nhiệm, khai thác và xử lý thông tin, phối hợp trên môi trường số, cũng như ý thức bảo vệ môi trường và thực hiện các hành vi nghề nghiệp bền vững. Những năng lực này có mối liên hệ với kỹ năng mềm và kỹ năng xuyên suốt ngành nghề, góp phần giúp người học thích ứng với phương thức tổ chức lao động hiện đại.
2.2. Vai trò của kỹ năng mềm đối với sinh viên giáo dục nghề nghiệp
Thứ nhất, kỹ năng mềm góp phần nâng cao khả năng tìm kiếm và có việc làm. Trong quá trình tuyển dụng, bên cạnh trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề, doanh nghiệp còn quan tâm đến khả năng giao tiếp, tinh thần trách nhiệm, thái độ làm việc, tính linh hoạt và khả năng hợp tác của ứng viên. Nghiên cứu của Robles (2012) cho thấy các nhà quản lý doanh nghiệp đánh giá cao những phẩm chất như giao tiếp, trách nhiệm, tính chuyên nghiệp, khả năng thích ứng và làm việc nhóm khi xem xét ứng viên. Điều này cho thấy kỹ năng mềm là một trong những yếu tố hỗ trợ sinh viên thể hiện năng lực cá nhân, tạo ấn tượng tích cực với nhà tuyển dụng và nâng cao cơ hội tiếp cận việc làm phù hợp.
Thứ hai, kỹ năng mềm giúp sinh viên nâng cao hiệu quả thực hiện công việc và thích ứng với môi trường lao động. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên phải chuyển từ môi trường học tập sang môi trường làm việc với những yêu cầu cụ thể về tiến độ, chất lượng, kỷ luật và trách nhiệm. Khả năng giao tiếp, phối hợp, quản lý thời gian và giải quyết vấn đề giúp người lao động thực hiện nhiệm vụ hiệu quả, hạn chế sai sót và xử lý tốt những tình huống phát sinh.
Thứ ba, kỹ năng mềm tạo điều kiện để sinh viên duy trì việc làm và phát triển nghề nghiệp lâu dài. Thị trường lao động luôn vận động dưới tác động của tiến bộ khoa học công nghệ, tự động hóa và những thay đổi trong tổ chức sản xuất. Người lao động không chỉ cần đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm hiện tại mà còn phải có khả năng học tập liên tục, tiếp nhận công nghệ mới và thích ứng với sự thay đổi về nhiệm vụ, môi trường và phương thức làm việc. Vì vậy, phát triển kỹ năng mềm cũng chính là góp phần hình thành năng lực tự chủ, khả năng thích ứng và định hướng phát triển nghề nghiệp cho sinh viên.
Thứ tư, kỹ năng mềm góp phần hình thành tác phong công nghiệp và văn hóa nghề nghiệp. Môi trường làm việc đòi hỏi người lao động tuân thủ quy trình, chấp hành kỷ luật, tôn trọng quy định an toàn, có tinh thần trách nhiệm và thái độ hợp tác. Những phẩm chất này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả công việc của cá nhân mà còn tác động đến chất lượng hoạt động của tập thể và doanh nghiệp. Việc rèn luyện kỹ năng mềm ngay trong quá trình học tập giúp sinh viên từng bước hình thành thói quen làm việc chuyên nghiệp, ý thức trách nhiệm và khả năng phối hợp trong môi trường lao động.
Thứ năm, kỹ năng mềm góp phần nâng cao khả năng học tập suốt đời và thích ứng với sự chuyển đổi của thị trường lao động. Các kỹ năng như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, học tập và sử dụng công nghệ thông tin được xem là những năng lực có tính chuyển đổi, cần thiết đối với người lao động trong nền kinh tế tri thức. Do đó, sinh viên được trang bị kỹ năng mềm đầy đủ sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để chủ động học tập, cập nhật năng lực và thích ứng với những yêu cầu mới của nghề nghiệp.
Từ những phân tích trên có thể thấy, kỹ năng mềm không thay thế kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề mà có mối quan hệ bổ trợ, tạo nên năng lực nghề nghiệp toàn diện của người học. Đối với sinh viên giáo dục nghề nghiệp, phát triển kỹ năng mềm cần được xem là một bộ phận quan trọng của quá trình đào tạo, được tích hợp trong hoạt động giảng dạy, thực hành nghề, thực tập tại doanh nghiệp và các hoạt động giáo dục, trải nghiệm. Đây cũng là cơ sở lý luận để phân tích thực trạng rèn luyện kỹ năng mềm và đề xuất các giải pháp phù hợp tại Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi.
3. Thực trạng rèn luyện kỹ năng mềm cho sinh viên Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi
3.1. Khái quát về Nhà trường và định hướng phát triển năng lực toàn diện cho sinh viên
Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi, tiền thân là Trường Công nhân Cơ giới 3, được thành lập năm 1976. Trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, Nhà trường từng bước khẳng định vị thế trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp thông qua nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.
Hiện nay, Nhà trường tổ chức đào tạo 16 ngành, nghề, trong đó có 8 ngành, nghề được xây dựng theo tiêu chuẩn quốc tế, gồm 6 ngành theo tiêu chuẩn Đức và 2 ngành thuộc chương trình hợp tác với Australia. Quy mô đào tạo hàng năm đạt trên 6.000 lượt học sinh, sinh viên và người học. Năm 2026, Nhà trường được công nhận là trường cao đẳng chất lượng cao, đồng thời tiếp tục triển khai định hướng phát triển giáo dục nghề nghiệp xanh, gắn với chuyển đổi số và phát triển bền vững.
Trong chiến lược phát triển, Nhà trường chú trọng chuyển từ định hướng đào tạo chủ yếu trang bị kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành nghề sang phát triển năng lực toàn diện cho người học. Theo đó, bên cạnh năng lực chuyên môn, kỹ năng nghề, người học cần được hình thành khả năng giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng với môi trường lao động. Đây là những yêu cầu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh công nghệ, quy trình sản xuất và phương thức tổ chức công việc liên tục thay đổi.
Đặc biệt, định hướng xây dựng mô hình giáo dục nghề nghiệp xanh tạo điều kiện để Nhà trường lồng ghép các nội dung bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất xanh và trách nhiệm xã hội vào hoạt động đào tạo. Cùng với đó, việc ứng dụng các hệ thống quản lý và hỗ trợ đào tạo như LMS, Smart OS, Smart TMS và OVETR góp phần mở rộng môi trường học tập, hỗ trợ người học tiếp cận phương thức học tập hiện đại và nâng cao khả năng tự học, khai thác thông tin, sử dụng công nghệ.
Những điều kiện trên tạo nền tảng thuận lợi để phát triển kỹ năng mềm cho sinh viên. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng số lượng hoạt động giáo dục mà còn phải xác định rõ mục tiêu kỹ năng cần hình thành, tổ chức môi trường thực hành phù hợp và đánh giá được mức độ tiến bộ của người học trong từng giai đoạn đào tạo.
3.2. Kết quả đạt được trong hoạt động rèn luyện kỹ năng mềm
Thứ nhất, kỹ năng mềm từng bước được lồng ghép trong quá trình đào tạo và đổi mới phương pháp dạy học. Trong quá trình tổ chức đào tạo, Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi chú trọng kết hợp giữa lý thuyết với thực hành, tăng cường các hoạt động thực hành nghề nghiệp, thực tập và vận dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn. Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính chủ động của người học đã tạo thêm cơ hội để sinh viên tham gia trao đổi, tương tác và phối hợp trong quá trình học tập. Đây là điều kiện quan trọng để kỹ năng mềm được hình thành và phát triển gắn với hoạt động chuyên môn, thay vì chỉ được tiếp cận như một nội dung giáo dục bổ trợ.
Thông qua các hình thức như bài tập thực hành, bài tập nhóm, thảo luận, thuyết trình và thực hiện nhiệm vụ học tập, sinh viên có cơ hội rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Đặc biệt, đối với những ngành, nghề có yêu cầu thực hành cao, quá trình thực hiện các quy trình kỹ thuật và nhiệm vụ nghề nghiệp đòi hỏi người học phải tuân thủ hướng dẫn, phối hợp với các thành viên trong nhóm, bảo đảm tiến độ và chịu trách nhiệm về kết quả công việc. Qua đó, sinh viên có điều kiện hình thành tác phong công nghiệp, tính cẩn trọng, ý thức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm, những phẩm chất cần thiết trong môi trường lao động.
Bên cạnh đó, việc triển khai các chương trình đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế góp phần mở rộng yêu cầu đối với người học về ngoại ngữ, giao tiếp, tác phong nghề nghiệp và khả năng thích ứng trong môi trường làm việc có tính hội nhập. Điều này cho thấy kỹ năng mềm đang từng bước được đặt trong mối quan hệ gắn bó với kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề, góp phần hoàn thiện năng lực nghề nghiệp của sinh viên. Tuy nhiên, để bảo đảm tính đồng bộ, việc tích hợp các kỹ năng này cần tiếp tục được cụ thể hóa trong mục tiêu, nội dung giảng dạy và tiêu chí đánh giá của từng ngành, nghề đào tạo.
Thứ hai, giáo dục kỹ năng số và kỹ năng xanh góp phần mở rộng năng lực thích ứng của sinh viên với môi trường lao động hiện đại. Trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang tác động sâu rộng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và tổ chức lao động, khả năng tiếp cận công nghệ mới, chủ động học hỏi và ý thức trách nhiệm với môi trường ngày càng trở thành những yêu cầu quan trọng đối với người lao động. Nhận thức được xu hướng này, Nhà trường đã quan tâm triển khai các hoạt động thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, đào tạo và hỗ trợ người học; đồng thời chú trọng giáo dục kỹ năng xanh gắn với định hướng phát triển bền vững.
Đáng chú ý, hoạt động phổ cập trí tuệ nhân tạo được quan tâm thực hiện; trong năm 2026, các hoạt động của tuổi trẻ Nhà trường ghi nhận 3.194 chứng nhận AI. Kết quả này cho thấy sự quan tâm của Nhà trường và tổ chức Đoàn trong việc mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ mới cho học sinh, sinh viên. Việc tiếp cận và sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ người học phát triển khả năng tìm kiếm, xử lý thông tin, tự học và giải quyết nhiệm vụ học tập. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để từng bước hình thành ý thức sử dụng công nghệ một cách phù hợp, có trách nhiệm trong học tập và công việc.
Cùng với kỹ năng số, giáo dục kỹ năng xanh được xác định là một nội dung quan trọng trong định hướng phát triển của Nhà trường. Chương trình VCMI GREEN TVET (Chương trình cải cách giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề, hướng tới xây dựng Trung tâm đào tạo nghề Xanh chất lượng cao tại Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi) được đưa vào hoạt động từ ngày 19/4/2025, góp phần thúc đẩy mô hình giáo dục nghề nghiệp xanh, gắn đào tạo nghề với yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đến nay, Nhà trường đã tổ chức học tập các mô-đun xanh cho trên 5.000 lượt người học; 100% học sinh, sinh viên được cấp chứng nhận theo chương trình.
Thông qua các mô-đun và hoạt động giáo dục xanh, người học có điều kiện tiếp cận kiến thức về sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, sản xuất xanh và trách nhiệm đối với cộng đồng. Những nội dung này không chỉ góp phần nâng cao nhận thức mà còn hướng đến hình thành tư duy trách nhiệm, tính chủ động và khả năng thích ứng với xu hướng việc làm xanh trong tương lai. Xét ở góc độ phát triển kỹ năng mềm, giáo dục kỹ năng số và kỹ năng xanh đã mở rộng nội dung rèn luyện của sinh viên, giúp người học từng bước tiếp cận những yêu cầu mới của thị trường lao động. Tuy nhiên, số lượng chứng nhận và lượt tham gia chủ yếu phản ánh quy mô triển khai; mức độ thành thạo và khả năng vận dụng các kỹ năng này vào thực tiễn cần được tiếp tục đánh giá thông qua quá trình học tập, thực hành và làm việc.
Thứ ba, hoạt động Đoàn Thanh niên tạo môi trường trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tổ chức và giải quyết vấn đề. Hoạt động Đoàn Thanh niên là một trong những môi trường thực tiễn có ý nghĩa trong quá trình giáo dục và rèn luyện kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên tại Nhà trường. Khác với hoạt động tiếp nhận kiến thức trên lớp, hoạt động Đoàn tạo điều kiện để người học trực tiếp tham gia vào quá trình đề xuất ý tưởng, xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ, phối hợp triển khai và đánh giá kết quả. Qua đó, sinh viên có cơ hội chuyển hóa kiến thức thành hành động, rèn luyện tính chủ động, tinh thần trách nhiệm và khả năng tương tác trong tập thể.
Năm học 2025-2026, tổ chức Đoàn trường có gần 5.000 đoàn viên, sinh hoạt tại hơn 91 chi đoàn. Trung bình mỗi năm, Đoàn trường tổ chức khoảng 30 chương trình, hoạt động lớn nhỏ, thu hút trên 4.000 lượt đoàn viên, thanh niên tham gia. Quy mô và tần suất hoạt động này góp phần mở rộng môi trường trải nghiệm, tạo điều kiện để sinh viên được tham gia nhiều loại hình hoạt động khác nhau, từ giáo dục truyền thống, văn hóa, văn nghệ, thể thao đến tình nguyện, khởi nghiệp và truyền thông trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, công tác bồi dưỡng nhận thức về tổ chức Đoàn và xây dựng lực lượng đoàn viên kế cận cũng được chú trọng. Hàng năm, Đoàn trường duy trì tổ chức hai đợt lớp “Cảm tình Đoàn”, với tổng số hơn 2.000 lượt thanh niên ưu tú tham gia. Thông qua nội dung tìm hiểu lịch sử Đảng, lịch sử Đoàn, truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc và vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong giai đoạn hiện nay, các lớp học góp phần nâng cao nhận thức chính trị, bồi dưỡng ý thức tự rèn luyện và tinh thần trách nhiệm. Đây cũng là hình thức sinh hoạt tập thể giúp người học có thêm cơ hội trao đổi, tiếp nhận thông tin và tham gia các hoạt động chung.
Đáng chú ý, bên cạnh việc tạo môi trường rèn luyện thông qua phong trào và hoạt động tập thể, Đoàn trường còn quan tâm tổ chức các chương trình sinh hoạt chuyên đề, tập huấn nhằm trang bị những kỹ năng thiết thực cho đoàn viên, thanh niên. Tháng 9/2026, Đoàn trường tổ chức sinh hoạt chuyên đề tập huấn về kỹ năng giao tiếp với chủ đề “Kỹ năng giao tiếp - Chìa khóa của thành công”. Chương trình tập trung vào vai trò của giao tiếp trong học tập, đời sống và môi trường nghề nghiệp; qua đó góp phần nâng cao nhận thức, định hướng cách ứng xử và trang bị cho sinh viên những kiến thức, kỹ năng cần thiết trong quá trình trao đổi, tương tác và xây dựng các mối quan hệ. Việc tổ chức chuyên đề này thể hiện sự chuyển biến trong cách tiếp cận của tổ chức Đoàn: không chỉ tạo sân chơi và môi trường trải nghiệm mà còn chú trọng bồi dưỡng có định hướng những kỹ năng mềm cụ thể, gắn với nhu cầu học tập và việc làm của sinh viên.
Các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao cũng góp phần tạo môi trường giao lưu, phối hợp và phát triển kỹ năng xã hội. Các chương trình văn nghệ, hội thao, giải đấu cầu lông và bóng chuyền giúp sinh viên có cơ hội rèn luyện tinh thần đoàn kết, ý thức kỷ luật, khả năng phối hợp và kiểm soát cảm xúc. Hội thao học sinh, sinh viên năm 2026 thu hút 384 lượt vận động viên tham gia, gồm 238 lượt ở nội dung cầu lông và 146 lượt ở nội dung bóng chuyền. Thông qua quá trình tập luyện, thi đấu và tổ chức giải, sinh viên được đặt trong những tình huống đòi hỏi sự phối hợp, tuân thủ quy định, tôn trọng tập thể và ứng xử văn minh.
Hoạt động khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo là môi trường góp phần phát triển tư duy độc lập, khả năng trình bày và giải quyết vấn đề. Trong năm 2026, Nhà trường ghi nhận 54 ý tưởng, dự án khởi nghiệp, trong đó có 27 ý tưởng, dự án được công nhận. Quá trình hình thành ý tưởng, xây dựng phương án thực hiện và trình bày trước hội đồng đánh giá tạo cơ hội để sinh viên vận dụng kiến thức chuyên môn, phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng thuyết trình, thuyết phục và làm việc nhóm. Đây là những năng lực có ý nghĩa thiết thực đối với khả năng thích ứng và chủ động tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Ngoài các hoạt động trực tiếp, công tác tuyên truyền, giáo dục trên không gian mạng cũng được Đoàn trường quan tâm đổi mới. Fanpage Đoàn trường thường xuyên đăng tải video ngắn, infographic và bài viết về lịch sử Đảng, lịch sử dân tộc, gương người tốt, việc tốt, các mô hình học tập và hoạt động tình nguyện; nhiều bài viết đạt lượng tiếp cận trên 4.000 tài khoản. Thông qua các hoạt động truyền thông, sinh viên có thêm cơ hội tham gia xây dựng nội dung, chia sẻ thông tin và lan tỏa những giá trị tích cực. Đây cũng là môi trường hỗ trợ hình thành kỹ năng truyền thông số, khả năng chọn lọc thông tin và ý thức trách nhiệm khi tham gia môi trường mạng.
Nhìn chung, hoạt động Đoàn Thanh niên đã góp phần mở rộng không gian giáo dục ngoài giờ học, kết hợp giữa giáo dục nhận thức, tập huấn chuyên đề và trải nghiệm thực tiễn. Mỗi loại hình hoạt động tạo ra những cơ hội rèn luyện khác nhau, trong đó nổi bật là kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tổ chức công việc, quản lý thời gian, tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, mức độ tiến bộ của từng sinh viên còn phụ thuộc vào vai trò tham gia, mức độ chủ động và quá trình tự rèn luyện sau hoạt động.
Thứ tư, các hoạt động giáo dục môi trường và tình nguyện góp phần hình thành tư duy trách nhiệm, kỹ năng thích ứng và năng lực làm việc tập thể. Gắn với định hướng phát triển xanh và bền vững, Nhà trường và Đoàn Thanh niên đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, giáo dục môi trường kết hợp với hành động thực tiễn. Các chương trình này tạo điều kiện để sinh viên chuyển hóa nhận thức về bảo vệ môi trường thành những hành vi cụ thể, đồng thời rèn luyện kỹ năng phối hợp, tổ chức hoạt động và giải quyết những vấn đề phát sinh tại cộng đồng.
Thông qua các hoạt động tuyên truyền, vệ sinh môi trường, chăm sóc cảnh quan và vận động cộng đồng thực hiện lối sống xanh, sinh viên có cơ hội tham gia giải quyết những vấn đề môi trường cụ thể, phối hợp với các lực lượng tại địa phương và thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch chung. Quá trình này góp phần bồi dưỡng ý thức trách nhiệm với môi trường sống, tinh thần chủ động và năng lực làm việc tập thể. Đặc biệt, việc tham gia các chiến dịch có nội dung và địa bàn triển khai khác nhau giúp sinh viên tiếp cận những tình huống thực tế, qua đó có cơ hội rèn luyện khả năng thích ứng và xử lý công việc trong những điều kiện cụ thể.
Cùng với hoạt động bảo vệ môi trường, các chương trình tình nguyện và phục vụ cộng đồng như “Tiếp sức đến trường”, “Xuân tình nguyện”, chăm lo Tết cho học sinh, sinh viên và hỗ trợ người dân khi xảy ra thiên tai tiếp tục được triển khai. Đây là những hoạt động góp phần bồi dưỡng tinh thần sẻ chia, ý thức trách nhiệm xã hội và khả năng phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ. Thông qua quá trình tham gia, sinh viên có điều kiện rèn luyện kỹ năng giao tiếp với cộng đồng, phân công công việc, quản lý thời gian và chủ động xử lý các tình huống phát sinh.
Ngoài ra, các công trình thanh niên, trong đó có công trình Đường cờ Tổ quốc chào mừng 50 năm thành lập Trường, cũng là hình thức giáo dục kết hợp giữa hoạt động thực tiễn và trách nhiệm cộng đồng. Việc tham gia xây dựng, triển khai công trình giúp sinh viên có cơ hội thực hành kỹ năng lập kế hoạch, phối hợp nguồn lực, tổ chức thực hiện và hoàn thành nhiệm vụ theo mục tiêu chung; đồng thời góp phần nâng cao ý thức công dân và tinh thần cống hiến.
Như vậy, các hoạt động giáo dục môi trường và tình nguyện không chỉ góp phần nâng cao nhận thức về phát triển bền vững mà còn tạo môi trường để sinh viên thực hành những kỹ năng có khả năng vận dụng trong đời sống và công việc, đặc biệt là kỹ năng hợp tác, giao tiếp, thích ứng và giải quyết vấn đề. Giá trị của các hoạt động này không chỉ nằm ở kết quả công trình hay số lượng người tham gia mà còn ở quá trình sinh viên được trải nghiệm, phối hợp và thực hiện trách nhiệm đối với cộng đồng.
Thứ năm, hoạt động kết nối và trải nghiệm nghề nghiệp góp phần giúp sinh viên tiếp cận yêu cầu thực tế của thị trường lao động.
Đối với sinh viên giáo dục nghề nghiệp, khả năng thích ứng với môi trường doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm là những yếu tố quan trọng phản ánh chất lượng đào tạo. Vì vậy, việc tổ chức thực hành, thực tập, trải nghiệm và tiếp cận môi trường làm việc thực tế có ý nghĩa thiết thực trong quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp, trong đó có các kỹ năng mềm cần thiết.
Thông qua chương trình đào tạo gắn với thực hành và các hoạt động tiếp cận môi trường nghề nghiệp, sinh viên có điều kiện làm quen với quy trình sản xuất, yêu cầu kỹ thuật, tác phong công nghiệp và kỷ luật lao động. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, người học cần phối hợp với các thành viên trong nhóm, trao đổi thông tin, tuân thủ hướng dẫn, quản lý tiến độ và chịu trách nhiệm đối với kết quả công việc. Đây là những tình huống có ý nghĩa trực tiếp đối với việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian và giải quyết vấn đề trong môi trường lao động.
Đặc biệt, việc tổ chức đào tạo các ngành, nghề theo tiêu chuẩn quốc tế tạo thêm điều kiện để người học tiếp cận các yêu cầu về năng lực chuyên môn, ngoại ngữ, giao tiếp và khả năng làm việc trong môi trường có tính hội nhập. Những yêu cầu này góp phần mở rộng nhận thức của sinh viên về chuẩn mực nghề nghiệp, văn hóa doanh nghiệp và năng lực thích ứng với sự thay đổi của công nghệ, quy trình sản xuất cũng như phương thức tổ chức công việc.
Tuy nhiên, để hoạt động kết nối và trải nghiệm nghề nghiệp phát huy hiệu quả rõ nét hơn trong phát triển kỹ năng mềm, cần tiếp tục tăng cường sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo, hướng dẫn thực tập và đánh giá người học. Đặc biệt, cần chú trọng thu thập ý kiến phản hồi của doanh nghiệp về khả năng giao tiếp, phối hợp, chấp hành kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng của sinh viên trong quá trình thực tập và làm việc. Đây là cơ sở quan trọng để Nhà trường điều chỉnh nội dung, phương pháp đào tạo và xây dựng các hoạt động rèn luyện kỹ năng mềm phù hợp hơn với yêu cầu thực tế của thị trường lao động.
Từ những kết quả trên có thể nhận thấy, công tác rèn luyện kỹ năng mềm tại Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi đã được triển khai thông qua nhiều môi trường và hình thức khác nhau, từ hoạt động đào tạo chính khóa, giáo dục kỹ năng số và kỹ năng xanh đến sinh hoạt chuyên đề, hoạt động Đoàn, tình nguyện, văn hóa, thể thao và trải nghiệm nghề nghiệp. Các hoạt động đã tạo dựng những điều kiện và cơ hội đa dạng để sinh viên thực hành, phát triển kỹ năng cá nhân và kỹ năng xã hội. Dù vậy, số lượng chương trình, lượt tham gia hay chứng nhận mới phản ánh quy mô và mức độ triển khai hoạt động, chưa đủ để khẳng định mức độ thành thạo hoặc sự tiến bộ thực tế của từng kỹ năng. Vì vậy, việc xây dựng tiêu chí đánh giá, theo dõi sự tiến bộ của sinh viên và tiếp nhận phản hồi từ giảng viên, doanh nghiệp cần được quan tâm hơn, nhằm bảo đảm hoạt động rèn luyện kỹ năng mềm đi vào chiều sâu và gắn chặt với yêu cầu của thị trường lao động.
3.3. Một số hạn chế và nguyên nhân
Một là, mức độ hình thành kỹ năng mềm giữa các nhóm sinh viên chưa đồng đều. Mặc dù sinh viên có nhiều cơ hội tham gia hoạt động học tập, ngoại khóa, tình nguyện và trải nghiệm nghề nghiệp, nhưng mức độ chủ động và khả năng tham gia của mỗi cá nhân khác nhau. Một bộ phận sinh viên còn tâm lý e ngại, thiếu tự tin khi trình bày ý kiến, thuyết trình, giao tiếp hoặc tham gia giải quyết những nhiệm vụ đòi hỏi sự phối hợp. Điều này cho thấy việc tạo môi trường rèn luyện là điều kiện cần, nhưng chưa đủ để bảo đảm tất cả sinh viên đều hình thành kỹ năng ở mức độ tương đương.
Hai là, tính chủ động và khả năng tự rèn luyện của một bộ phận sinh viên còn hạn chế. Một số sinh viên vẫn tập trung chủ yếu vào việc hoàn thành chương trình học và đạt kết quả chuyên môn, chưa thực sự coi kỹ năng mềm là một thành tố quan trọng của năng lực nghề nghiệp. Việc tham gia hoạt động tập thể, câu lạc bộ, phong trào và các chương trình trải nghiệm ở một số trường hợp còn mang tính hưởng ứng, chưa gắn với mục tiêu rèn luyện cụ thể. Do đó, khả năng chuyển hóa trải nghiệm thành năng lực cá nhân chưa được phát huy đầy đủ.
Ba là, kỹ năng tìm kiếm việc làm và chuẩn bị cho quá trình chuyển tiếp sang môi trường doanh nghiệp cần được quan tâm nhiều hơn. Một bộ phận sinh viên còn thiếu kinh nghiệm trong việc xây dựng hồ sơ ứng tuyển, giới thiệu bản thân, tìm kiếm và đánh giá thông tin tuyển dụng, tham gia phỏng vấn cũng như xác định mục tiêu phát triển nghề nghiệp. Điều này cho thấy các hoạt động rèn luyện kỹ năng mềm cần gắn chặt hơn với yêu cầu cụ thể của quá trình tuyển dụng và thực hiện công việc, đặc biệt đối với sinh viên năm cuối.
Bốn là, việc tích hợp kỹ năng mềm trong quá trình đào tạo chưa thực sự đồng bộ giữa các ngành, nghề. Các kỹ năng mềm đã được hình thành thông qua nhiều hoạt động khác nhau, nhưng việc xác định nhóm kỹ năng trọng tâm cần đạt theo từng ngành, nghề và từng giai đoạn đào tạo vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Ở một số hoạt động, mục tiêu rèn luyện kỹ năng chưa được cụ thể hóa thành nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Vì vậy, tính liên tục giữa hoạt động giảng dạy, thực hành nghề, hoạt động ngoại khóa và trải nghiệm tại doanh nghiệp chưa được thể hiện đầy đủ.
Năm là, công tác đánh giá kỹ năng mềm chưa có hệ thống tiêu chí thống nhất và dữ liệu theo dõi xuyên suốt. Hiện nay, kết quả của nhiều hoạt động chủ yếu được phản ánh thông qua số lượng chương trình, số lượt người tham gia, chứng nhận được cấp và mức độ hoàn thành nhiệm vụ tổ chức. Những thông tin này có giá trị trong đánh giá quy mô triển khai, nhưng chưa phản ánh đầy đủ mức độ tiến bộ của từng sinh viên về giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian và khả năng thích ứng. Việc thiếu công cụ đánh giá thống nhất cũng gây khó khăn trong so sánh kết quả giữa các giai đoạn đào tạo và xác định hiệu quả của từng hình thức rèn luyện.
Những hạn chế trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân như: Về phía sinh viên, một bộ phận chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của kỹ năng mềm, còn thiếu tự tin và chưa có kế hoạch tự rèn luyện cụ thể. Về phía tổ chức đào tạo, mục tiêu phát triển kỹ năng mềm trong một số học phần chưa được lượng hóa thành chuẩn đầu ra hoặc tiêu chí đánh giá; việc phối hợp giữa các đơn vị trong tổ chức và theo dõi quá trình rèn luyện chưa thực sự đồng bộ. Đối với hoạt động phong trào, hình thức tổ chức cần tiếp tục đa dạng hóa để thu hút những nhóm sinh viên ít có điều kiện tham gia, đồng thời tăng cường giao nhiệm vụ thực chất thay vì chỉ dừng ở hoạt động hưởng ứng. Về phía doanh nghiệp, sự tham gia trong việc xác định yêu cầu kỹ năng, hướng dẫn thực tập và phản hồi kết quả rèn luyện của sinh viên cần được tăng cường. Bên cạnh đó, việc chưa có hệ thống dữ liệu theo dõi quá trình phát triển kỹ năng từ khi nhập học đến khi tốt nghiệp cũng là nguyên nhân khiến công tác đánh giá và điều chỉnh hoạt động chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Như vậy, vấn đề đặt ra đối với Nhà trường không phải là thiếu các hoạt động tạo môi trường rèn luyện, mà là cần nâng cao tính hệ thống, tính liên kết và hiệu quả đánh giá trong quá trình phát triển kỹ năng mềm. Đây là cơ sở thực tiễn để đề xuất các giải pháp theo hướng tích hợp kỹ năng mềm vào chương trình đào tạo, phát huy vai trò của hoạt động Đoàn và trải nghiệm, tăng cường phối hợp với doanh nghiệp, đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chí theo dõi sự tiến bộ của sinh viên.
4. Giải pháp nâng cao kỹ năng mềm cho sinh viên đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động
4.1. Nâng cao nhận thức của sinh viên về vai trò của kỹ năng mềm đối với học tập và phát triển nghề nghiệp
Nhà trường cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục và định hướng cho sinh viên ngay từ đầu khóa học về vai trò của kỹ năng mềm trong quá trình học tập, tìm kiếm việc làm và phát triển nghề nghiệp.
Nội dung tuyên truyền cần gắn với yêu cầu cụ thể của từng ngành, nghề đào tạo, tránh trình bày chung chung hoặc chỉ tập trung vào những khái niệm lý thuyết. Sinh viên cần được cung cấp thông tin về những kỹ năng mà doanh nghiệp thường yêu cầu, những tình huống thực tế có thể gặp phải khi làm việc và những hệ quả khi thiếu kỹ năng giao tiếp, hợp tác, quản lý thời gian hoặc xử lý vấn đề.
Nhà trường có thể tổ chức các chuyên đề đầu khóa với sự tham gia của giảng viên, cán bộ Đoàn, chuyên gia nhân sự và đại diện doanh nghiệp; đồng thời đưa nội dung kỹ năng mềm vào sinh hoạt lớp, sinh hoạt công dân và các chương trình định hướng nghề nghiệp. Đặc biệt, mỗi sinh viên cần xây dựng kế hoạch rèn luyện cá nhân, xác định những kỹ năng đã có, những kỹ năng còn hạn chế và mục tiêu cần đạt trong từng học kỳ, từng năm học. Qua đó, chuyển quá trình rèn luyện kỹ năng mềm từ hoạt động mang tính vận động chung thành nhu cầu tự thân của người học.
4.2. Tăng cường tích hợp rèn luyện kỹ năng mềm trong quá trình đào tạo
Các khoa, bộ môn và giảng viên cần chủ động lồng ghép mục tiêu phát triển kỹ năng mềm vào nội dung giảng dạy, đặc biệt trong các học phần thực hành, thực tập và các hoạt động học tập theo dự án. Tăng cường giao nhiệm vụ theo nhóm, yêu cầu sinh viên phân công công việc, phối hợp thực hiện và báo cáo kết quả. Tổ chức thảo luận, thuyết trình, phản biện để rèn luyện khả năng trình bày, lắng nghe và bảo vệ quan điểm. Xây dựng các tình huống mô phỏng môi trường doanh nghiệp để sinh viên thực hành giải quyết vấn đề, xử lý xung đột và đưa ra quyết định. Gắn hoạt động thực hành nghề với yêu cầu về thời gian, tiến độ, chất lượng, an toàn lao động và trách nhiệm cá nhân. Khuyến khích sinh viên đề xuất sáng kiến, cải tiến quy trình, ứng dụng công nghệ và tìm kiếm giải pháp mới trong quá trình học tập.
Đối với mỗi ngành, nghề cần xác định những kỹ năng mềm có tính đặc thù. Chẳng hạn, sinh viên ngành cơ khí, công nghệ ô tô, điện - điện tử cần chú trọng kỹ năng phối hợp trong tổ nhóm sản xuất, giao tiếp kỹ thuật, tuân thủ quy trình và xử lý tình huống an toàn. Sinh viên các ngành dịch vụ, logistics và công nghệ thông tin cần được chú trọng hơn về giao tiếp với khách hàng, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, ngoại ngữ và khả năng thích ứng với môi trường số. Việc tích hợp này cần được thể hiện trong kế hoạch giảng dạy, phương pháp tổ chức học tập và tiêu chí đánh giá kết quả học tập của sinh viên.
4.3. Đa dạng hóa hoạt động ngoại khóa, phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên trong tạo môi trường rèn luyện kỹ năng
Hoạt động Đoàn Thanh niên có lợi thế đặc biệt trong việc tạo môi trường thực hành các kỹ năng xã hội thông qua hoạt động tập thể, phong trào và chương trình tình nguyện. Vì vậy, cần tiếp tục phát huy vai trò của tổ chức Đoàn trong phối hợp với các đơn vị chuyên môn tổ chức những hoạt động thiết thực, phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của sinh viên.
Đổi mới nội dung và phương thức tổ chức hoạt động Đoàn theo hướng tăng cường sự tham gia trực tiếp của sinh viên trong toàn bộ quá trình, từ đề xuất ý tưởng, xây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả. Mỗi hoạt động cần xác định rõ những kỹ năng mà sinh viên có cơ hội rèn luyện. Bên cạnh các phong trào truyền thống, cần phát triển các mô hình hoạt động gắn với kỹ năng nghề nghiệp như: câu lạc bộ kỹ năng mềm, câu lạc bộ khởi nghiệp, câu lạc bộ công nghệ, câu lạc bộ ngoại ngữ, nhóm truyền thông sinh viên và các đội hình tình nguyện chuyên môn. Đối với hoạt động Đoàn, cần chú trọng xây dựng các chương trình có tính trải nghiệm và tương tác cao như: Diễn đàn sinh viên với kỹ năng giao tiếp và văn hóa ứng xử. Cuộc thi thuyết trình, hùng biện, tranh biện và xử lý tình huống. Hoạt động mô phỏng phỏng vấn tuyển dụng và ngày hội việc làm. Cuộc thi ý tưởng sáng tạo, khởi nghiệp và ứng dụng công nghệ. Hoạt động tình nguyện gắn với chuyên môn, bảo vệ môi trường và phục vụ cộng đồng. Các giải thể thao, hoạt động văn nghệ và chương trình giao lưu giữa các khoa, lớp. Đặc biệt, cần phát huy những mô hình đã triển khai có hiệu quả tại Nhà trường như chương trình VCMI GREEN TVET, các hoạt động “Hành động Xanh - Chọn tương lai Xanh”, “21 ngày sống xanh”, “Thứ Bảy tình nguyện”, “Chủ nhật Xanh” và các chương trình giáo dục truyền thống.
Thông qua việc tham gia tổ chức và thực hiện những hoạt động này, sinh viên có điều kiện rèn luyện kỹ năng lập kế hoạch, giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian, xử lý tình huống và tinh thần trách nhiệm. Cần lưu ý rằng hiệu quả của hoạt động Đoàn không chỉ được đánh giá bằng số lượng chương trình hoặc số lượt sinh viên tham gia mà còn cần quan tâm đến mức độ trưởng thành, sự tiến bộ và những kỹ năng thực tế mà sinh viên hình thành sau mỗi hoạt động.
4.4. Tăng cường gắn kết với doanh nghiệp trong rèn luyện kỹ năng mềm cho sinh viên
Doanh nghiệp là môi trường trực tiếp sử dụng lao động và cũng là chủ thể có khả năng đánh giá chính xác mức độ đáp ứng yêu cầu công việc của sinh viên sau tốt nghiệp. Vì vậy, việc tăng cường phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp cần được xem là một giải pháp quan trọng. Nhà trường cần chủ động mở rộng mạng lưới hợp tác với doanh nghiệp, không chỉ trong việc tiếp nhận sinh viên thực tập mà còn trong quá trình xây dựng nội dung đào tạo, tổ chức chuyên đề kỹ năng và đánh giá kết quả rèn luyện. Một số nội dung cần triển khai gồm:
Thứ nhất, mời đại diện doanh nghiệp, chuyên gia nhân sự và người lao động có kinh nghiệm tham gia các buổi tọa đàm, giao lưu, chia sẻ về văn hóa doanh nghiệp, tác phong công nghiệp, kỹ năng giao tiếp, tinh thần hợp tác và những yêu cầu thực tế đối với người lao động.
Thứ hai, tăng cường các chương trình tham quan, trải nghiệm tại doanh nghiệp, giúp sinh viên quan sát quy trình sản xuất, cách thức tổ chức công việc, mối quan hệ giữa các bộ phận và yêu cầu phối hợp trong môi trường lao động.
Thứ ba, trong quá trình thực tập, cần có sự phối hợp giữa giảng viên hướng dẫn và cán bộ doanh nghiệp để theo dõi, đánh giá không chỉ kỹ năng nghề mà còn thái độ làm việc, khả năng giao tiếp, tính kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng của sinh viên.
Thứ tư, xây dựng cơ chế tiếp nhận phản hồi từ doanh nghiệp về chất lượng sinh viên thực tập và sinh viên sau tốt nghiệp. Những phản hồi này cần được sử dụng làm căn cứ điều chỉnh nội dung đào tạo, phương pháp giảng dạy và hoạt động rèn luyện kỹ năng mềm.
Thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp, quá trình rèn luyện kỹ năng mềm sẽ gắn sát hơn với yêu cầu thực tế của thị trường lao động, hạn chế khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động.
4.5. Tăng cường trang bị kỹ năng tìm kiếm việc làm và thích ứng với môi trường làm việc
Kỹ năng tìm kiếm việc làm là một nội dung cần được chú trọng, đặc biệt đối với sinh viên năm cuối và sinh viên chuẩn bị tham gia thị trường lao động. Nhà trường cần tổ chức các chương trình hướng nghiệp và hỗ trợ việc làm theo hướng thực chất, tập trung vào những kỹ năng mà sinh viên có thể sử dụng trực tiếp trong quá trình ứng tuyển. Các nội dung cần quan tâm gồm: Hướng dẫn sinh viên xây dựng hồ sơ xin việc, hồ sơ năng lực và thư ứng tuyển phù hợp với từng vị trí việc làm. Trang bị kỹ năng tìm kiếm, lựa chọn và đánh giá thông tin tuyển dụng trên các nền tảng số. Tổ chức thực hành phỏng vấn, giới thiệu bản thân và trả lời các câu hỏi thường gặp của nhà tuyển dụng. Hướng dẫn kỹ năng giao tiếp, ứng xử, làm việc nhóm và xử lý tình huống trong môi trường doanh nghiệp. Tổ chức ngày hội việc làm, kết nối nhà tuyển dụng với sinh viên và tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận trực tiếp các cơ hội việc làm. Hướng dẫn sinh viên xây dựng kế hoạch phát triển nghề nghiệp, xác định mục tiêu học tập và định hướng nâng cao trình độ sau khi tốt nghiệp. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, sinh viên cần được hướng dẫn sử dụng các nền tảng tuyển dụng trực tuyến, công cụ hỗ trợ xây dựng hồ sơ cá nhân và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo một cách phù hợp, có trách nhiệm. Đồng thời, cần trang bị khả năng nhận diện thông tin tuyển dụng không đáng tin cậy, bảo vệ dữ liệu cá nhân và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp trên môi trường số. Việc tổ chức các chương trình mô phỏng tuyển dụng với sự tham gia của doanh nghiệp sẽ giúp sinh viên có cơ hội thực hành trong điều kiện gần với thực tế, từ đó nâng cao sự tự tin và khả năng thích ứng khi tham gia tuyển dụng.
4.6. Phát huy tính chủ động, tự học và tự rèn luyện của sinh viên
Mọi hoạt động giáo dục chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người học chủ động tiếp nhận và biến những kiến thức, trải nghiệm thành năng lực của bản thân. Vì vậy, cần xác định sinh viên là chủ thể trung tâm trong quá trình hình thành và phát triển kỹ năng mềm. Mỗi sinh viên cần xây dựng ý thức tự học, tự rèn luyện, chủ động tham gia các hoạt động tập thể, câu lạc bộ, chương trình tình nguyện và các cuộc thi phù hợp với năng lực, sở trường của bản thân. Bên cạnh việc học tập chuyên môn, sinh viên cần chủ động rèn luyện khả năng giao tiếp, thuyết trình, làm việc nhóm, quản lý thời gian và sử dụng công nghệ. Đồng thời, cần thường xuyên tự đánh giá những điểm mạnh, hạn chế của bản thân để xây dựng kế hoạch hoàn thiện. Nhà trường có thể khuyến khích sinh viên xây dựng hồ sơ phát triển cá nhân, trong đó ghi nhận các hoạt động học tập, thực hành nghề nghiệp, hoạt động Đoàn - Hội, tình nguyện, cuộc thi, chứng nhận kỹ năng và những thành tích đạt được trong quá trình học tập.
Việc đánh giá cần hướng đến sự tiến bộ của từng cá nhân, tránh chạy theo số lượng chứng nhận hoặc thành tích hình thức. Sinh viên cần hiểu rằng kỹ năng mềm không chỉ được sử dụng trong thời gian học tập mà còn là năng lực cần được duy trì, cập nhật và hoàn thiện trong suốt quá trình làm việc.
4.7. Xây dựng hệ thống tiêu chí theo dõi và đánh giá kết quả rèn luyện kỹ năng mềm
Nhà trường cần từng bước xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kỹ năng mềm cho sinh viên. Theo đó, xác định những nhóm kỹ năng cốt lõi mà sinh viên cần đạt được theo từng giai đoạn đào tạo, bao gồm kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian, thích ứng, kỹ năng số và kỹ năng tìm kiếm việc làm. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá phù hợp với đặc điểm từng ngành, nghề. Việc đánh giá nên được thực hiện theo các mốc thời gian phù hợp, từ khi sinh viên nhập học, trong quá trình học tập đến trước khi tốt nghiệp. Kết quả đánh giá là căn cứ để điều chỉnh hoạt động đào tạo, tư vấn và hỗ trợ sinh viên, đồng thời giúp Nhà trường có dữ liệu theo dõi chất lượng phát triển năng lực người học.
Đặc biệt, cần ứng dụng các nền tảng số để quản lý hồ sơ rèn luyện, lưu trữ kết quả và theo dõi quá trình phát triển kỹ năng của sinh viên. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với định hướng chuyển đổi số và nâng cao chất lượng quản trị giáo dục nghề nghiệp.
5. Kết luận
Trong bối cảnh thị trường lao động không ngừng biến đổi dưới tác động của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, kỹ năng mềm ngày càng trở thành bộ phận quan trọng trong cấu trúc năng lực nghề nghiệp của người lao động. Đối với sinh viên giáo dục nghề nghiệp, bên cạnh kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề, việc trang bị kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng có ý nghĩa thiết thực đối với cơ hội việc làm, khả năng hòa nhập và phát triển nghề nghiệp.
Thực tiễn tại Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi cho thấy, hoạt động rèn luyện kỹ năng mềm được triển khai thông qua nhiều hình thức như tích hợp trong đào tạo, giáo dục kỹ năng số, kỹ năng xanh, hoạt động ngoại khóa, công tác Đoàn và phong trào thanh niên, tình nguyện, văn hóa, thể thao, khởi nghiệp và kết nối doanh nghiệp. Những hoạt động này góp phần tạo môi trường học tập, trải nghiệm và thực hành, hỗ trợ sinh viên phát triển năng lực cá nhân, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng nghề nghiệp.
Để nâng cao hiệu quả thực chất, công tác rèn luyện kỹ năng mềm cần được triển khai đồng bộ, thường xuyên, có mục tiêu cụ thể và gắn với chuẩn đầu ra của từng ngành, nghề đào tạo. Trong đó, Nhà trường giữ vai trò định hướng, tổ chức; giảng viên tích hợp kỹ năng mềm vào quá trình giảng dạy; tổ chức Đoàn tạo môi trường trải nghiệm; doanh nghiệp phối hợp xác định yêu cầu và đánh giá năng lực; sinh viên chủ động học tập, rèn luyện và hoàn thiện bản thân.
Phát triển kỹ năng mềm không chỉ góp phần nâng cao cơ hội việc làm mà còn tạo nền tảng để người học thích ứng với những biến đổi của thị trường lao động và phát triển nghề nghiệp bền vững. Đối với Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi, tiếp tục đổi mới hoạt động đào tạo, tăng cường rèn luyện kỹ năng mềm và đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp là những giải pháp quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng trường cao đẳng chất lượng cao theo định hướng xanh và bền vững, đào tạo nguồn nhân lực có tay nghề, kỷ luật, trách nhiệm, năng lực thích ứng và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.
--------------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
1. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2022), Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XII, nhiệm kỳ 2022 - 2027.
2. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2017), “Nâng cao kỹ năng thực hành xã hội cho thanh thiếu niên”, Cổng Thông tin điện tử Trung ương Đoàn, ngày 17/9/2017.
3. Robles, M. (2012), Executive Perceptions of the Top 10 Soft Skills Needed in Today’s Workplace (Nhận thức của các nhà quản lý cấp cao về 10 kỹ năng mềm hàng đầu cần thiết trong môi trường làm việc hiện nay).
4. Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Thoa (2010), Giáo dục giá trị và kĩ năng sống cho học sinh phổ thông, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
5. Lê Thị Hồng Phương, Lê Việt Linh, Dương Ngọc Phước (đồng chủ biên) (2025), Kỹ năng mềm thiết yếu - Chìa khóa thành công, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
6. Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (2026), Chiến lược phát triển Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi giai đoạn 2026 - 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.
7. Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (2025), Báo cáo tổng kết kết quả hoạt động năm 2025.
8. Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (2026), Báo cáo thống kê nhân lực 06 tháng đầu năm 2026.
9. Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (2026), Báo cáo tổng kết năm học 2025 - 2026.
10. Đoàn Thanh niên Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (2025), Báo cáo kết quả công tác Đoàn và phong trào thanh niên năm 2025.
11. Đoàn Thanh niên Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (2026), Báo cáo kết quả công tác Đoàn và phong trào thanh niên 6 tháng đầu năm 2026.
Trần Thị Quỳnh - Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả