Các đại biểu tham dự Hội nghị.

Tham dự Hội nghị có đại diện lãnh đạo một số đơn vị thuộc Bộ Nội vụ; đại diện các Bộ: Quốc phòng, Công an, Ngoại giao; Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; đại diện Sở Nội vụ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khu vực phía Bắc.

Lực lượng thanh niên luôn được xác định là nhân tố quyết định tương lai, vận mệnh của dân tộc. Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt tới việc bồi dưỡng, chăm lo, phát huy vai trò của thế hệ trẻ. Với những chuyển động nhanh chóng của cơ cấu dân số, kinh tế, khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhìn nhận lại một cách toàn diện vấn đề phát triển thanh niên, từ đó tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực quan trọng này.

Những chuyển động lớn trong đời sống thanh niên

Một trong những đặc điểm nổi bật của thanh niên Việt Nam hiện nay là sự thay đổi mạnh mẽ về điều kiện sống, học tập và làm việc trong bối cảnh dân số đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh. Quy mô và tỷ trọng thanh niên trong cơ cấu dân số có xu hướng giảm, kéo theo những hệ lụy dài hạn đối với nguồn nhân lực, thị trường lao động và bảo đảm an sinh xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng, chứ không chỉ số lượng nguồn nhân lực trẻ.

Cùng với đó, những biến đổi về hôn nhân, gia đình, di cư và lối sống của thanh niên ngày càng rõ nét. Xu hướng kết hôn muộn, dịch chuyển lao động từ nông thôn ra đô thị và giữa các vùng kinh tế đang làm thay đổi cấu trúc xã hội truyền thống. Thanh niên di cư, đặc biệt là lao động phi chính thức, thường gặp nhiều rào cản trong tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, từ bảo hiểm, y tế đến nhà ở và giáo dục. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là thách thức xã hội cần được giải quyết bằng chính sách đồng bộ, dài hạn. Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, trình độ học vấn phổ thông của thanh niên nhìn chung được cải thiện, song khoảng cách giữa các vùng, các nhóm xã hội vẫn còn đáng kể. Đáng chú ý, trình độ chuyên môn kỹ thuật của một bộ phận lớn thanh niên chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động hiện đại. Trong bối cảnh chuyển đổi số và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, hạn chế về kỹ năng nghề, kỹ năng số đang trở thành điểm nghẽn lớn đối với năng lực cạnh tranh của lao động trẻ.

Lao động, việc làm và khát vọng khởi nghiệp

Thanh niên tiếp tục là lực lượng nòng cốt của thị trường lao động. Tuy nhiên, việc làm của thanh niên hiện nay chịu tác động mạnh từ biến động kinh tế toàn cầu, quá trình tái cơ cấu ngành nghề và yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp. Không ít thanh niên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm ổn định, phù hợp với trình độ đào tạo. Sự lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động vẫn là vấn đề chưa được khắc phục triệt để.

Tinh thần khởi nghiệp trong thanh niên được khơi dậy mạnh mẽ, song từ ý tưởng đến hiện thực vẫn là một chặng đường dài với nhiều rào cản. Thiếu vốn, thiếu kỹ năng quản trị, hạn chế trong tiếp cận thông tin và chính sách hỗ trợ là những khó khăn phổ biến. Điều này cho thấy, bên cạnh việc khuyến khích tinh thần dấn thân cần xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp thực chất, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt, đồng hành cùng thanh niên.

Tuy nhiên, sức khỏe thể chất và tinh thần của thanh niên hiện nay đang chịu tác động không nhỏ từ nhịp sống hiện đại. Bên cạnh những cải thiện về thể lực, các vấn đề như thừa cân, béo phì, áp lực tâm lý, lo âu, trầm cảm có xu hướng gia tăng. Trong khi đó, khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thân thiện với thanh niên, đặc biệt là sức khỏe tâm thần và sức khỏe sinh sản vẫn còn hạn chế ở nhiều địa phương. Không gian mạng mở ra cơ hội lớn cho thanh niên tiếp cận tri thức, giao lưu, sáng tạo, song cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Việc thiếu kỹ năng chọn lọc thông tin, dễ bị tác động bởi các nội dung độc hại, thông tin sai lệch đang đặt ra yêu cầu cấp bách về giáo dục kỹ năng số và tăng cường bảo vệ thanh niên trên môi trường mạng. Đáng lưu ý, tình trạng vi phạm pháp luật trong một bộ phận thanh niên có xu hướng phức tạp, nhất là ở nhóm tuổi vị thành niên. Đây là vấn đề không thể giải quyết đơn lẻ bằng các biện pháp hành chính hay xử lý hình sự, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường, xã hội và hệ thống chính trị.

Nền tảng pháp lý và yêu cầu hoàn thiện chính sách

Luật Thanh niên năm 2020 và Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 đã tạo dựng khuôn khổ pháp lý quan trọng cho công tác thanh niên trong giai đoạn mới. Nhiều bộ, ngành, địa phương đã chủ động cụ thể hóa, lồng ghép mục tiêu phát triển thanh niên vào chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống cho thanh niên được triển khai với nhiều hình thức phong phú.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy những hạn chế cần sớm khắc phục. Ở một số nơi, công tác quản lý nhà nước về thanh niên chưa được đặt đúng vị trí, thiếu tính ổn định và chuyên nghiệp. Việc phân công, phối hợp giữa các cơ quan còn lúng túng; nguồn lực dành cho công tác thanh niên chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra. Chất lượng thông tin, báo cáo về tình hình thanh niên ở một số địa phương còn mang tính hình thức, chưa phản ánh đầy đủ thực tiễn.

Nhấn mạnh về tầm quan trọng của Chiến lược phát triển thanh niên trong thời gian tới, bà Lương Thị Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới (Bộ Nội vụ) cho rằng: “Thực tiễn triển khai Chiến lược phát triển thanh niên thời gian qua cho thấy, thanh niên Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội lớn để học tập, lao động, sáng tạo và cống hiến, song cũng đồng thời đối mặt với không ít thách thức mới, đan xen và phức tạp hơn. Điều này đòi hỏi công tác quản lý nhà nước về thanh niên phải tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, phương thức và tổ chức thực hiện. Trong đó, cần đặt thanh niên ở vị trí trung tâm của các chính sách phát triển, coi đầu tư cho thanh niên là đầu tư cho tương lai đất nước, bảo đảm các chủ trương, chính sách đi vào thực chất, đồng bộ và bền vững.”

Tại Hội nghị, các đại biểu đã tập trung thảo luận về những vấn đề liên quan đến chính sách lao động, việc làm; khởi nghiệp; chăm sóc sức khỏe; quản lý nhà nước, chính sách pháp luật về thanh niên; thực trạng và sự tham gia của thanh niên trên tất cả các lĩnh vực; nhận diện một số vấn đề về thanh niên đến năm 2030…

Bên cạnh đó, các đại biểu kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về thanh niên theo hướng đồng bộ, khả thi và gắn chặt với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương, ngành, lĩnh vực. Trách nhiệm quản lý nhà nước về thanh niên cần được xác định rõ, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và chính quyền các cấp trong tổ chức thực hiện.

Cùng với đó, cần tiếp tục quan tâm hơn đến các chính sách giáo dục, đào tạo, tạo việc làm bền vững, nhất là đối với thanh niên nông thôn, thanh niên di cư và nhóm yếu thế; thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp gắn với nhu cầu thị trường lao động. Việc chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần cho thanh niên cần được triển khai toàn diện, bảo đảm khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, sức khỏe sinh sản và sức khỏe tâm thần thân thiện.

Các đại biểu cũng đề nghị tăng cường giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và ý thức pháp luật; phát huy vai trò, tiếng nói và sự tham gia của thanh niên trong giám sát, phản biện chính sách, qua đó tạo động lực để thanh niên đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước./.

Hà Giang