Sau 05 năm kể từ khi Bộ luật Lao động năm 2019 chính thức có hiệu lực, các quy định về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất đã dần đi vào thực tiễn, góp phần quan trọng vào việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ tại các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Việc thực thi chế định này không chỉ là công cụ để người sử dụng lao động duy trì trật tự, kỷ cương mà còn là tấm lá chắn pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, thực tiễn áp dụng vẫn còn bộc lộ những tồn tại, hạn chế đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của các cơ quan quản lý nhà nước và sự thay đổi trong nhận thức của cả doanh nghiệp và người lao động.
Những chuyển biến tích cực
Với sự chỉ đạo sát sao của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, công tác triển khai, phổ biến Bộ luật Lao động 2019 đã được thực hiện sâu rộng, giúp nâng cao nhận thức của các bên trong quan hệ lao động. Chế định về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất đã có những bước tiến quan trọng, thể hiện qua các kết quả cụ thể:
Một là, xây dựng và đăng ký Nội quy lao động trở thành thông lệ: Một trong những thành tựu nổi bật nhất là sự gia tăng đáng kể về số lượng doanh nghiệp xây dựng và đăng ký Nội quy lao động. Tính đến cuối tháng 10 năm 2025, toàn tỉnh Phú Thọ có trên 1.780 doanh nghiệp đã hoàn thành thủ tục này. Con số này bao gồm 32 doanh nghiệp nhà nước, 1.025 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và hơn 723 doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Việc tuân thủ quy định này cho thấy ý thức chấp hành pháp luật của các doanh nghiệp đã được nâng lên rõ rệt. Nội quy lao động không chỉ là văn bản nội bộ mà đã trở thành một công cụ pháp lý quan trọng, tạo ra một khuôn khổ rõ ràng cho việc xử lý các vấn đề kỷ luật, giảm thiểu các quyết định cảm tính, tùy tiện.
Tính đến cuối tháng 10 năm 2025, toàn tỉnh Phú Thọ có trên 1.780 doanh nghiệp xây dựng và đăng ký Nội quy lao động
Hai là, quy trình xử lý kỷ luật ngày càng minh bạch và khách quan: Bộ luật Lao động 2019 đã quy định chi tiết về nguyên tắc, trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật lao động. Các quy định này yêu cầu sự tham gia của các thành phần liên quan, đảm bảo tính khách quan, chứng minh lỗi của người lao động và đặc biệt nhấn mạnh việc không được xúc phạm danh dự, nhân phẩm của họ. Qua quá trình thẩm định các Nội quy lao động đã đăng ký, có thể thấy đa số doanh nghiệp đã cụ thể hóa các hành vi vi phạm và các hình thức xử lý tương ứng. Nhiều doanh nghiệp còn chi tiết hóa quyền và nghĩa vụ của cả hai bên, tạo ra cơ chế ngăn ngừa hiệu quả những hành vi trù dập hoặc kỷ luật thiếu căn cứ từ phía giới chủ.
Những tồn tại và thách thức trong thực tiễn
Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, việc áp dụng chế định kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất tại Phú Thọ vẫn còn đối mặt với không ít khó khăn, hạn chế, đặc biệt là ở khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
Thứ nhất, tình trạng “bỏ quên” việc đăng ký Nội quy lao động: Mặc dù số lượng doanh nghiệp đăng ký Nội quy lao động đã tăng, nhưng vẫn còn một bộ phận không nhỏ, chủ yếu là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa đúng quy định này. Việc thiếu một bản Nội quy lao động được đăng ký hợp lệ khiến cho việc xử lý kỷ luật mất đi cơ sở pháp lý vững chắc, dễ dẫn đến tranh chấp khi người lao động khiếu nại.
Thứ hai, chất lượng Nội quy lao động chưa cao, mang tính hình thức: Một vấn đề đáng quan ngại khác là chất lượng của các bản Nội quy lao động. Không ít doanh nghiệp xây dựng nội quy một cách chung chung, sao chép máy móc từ các văn bản luật, nghị định mà không điều chỉnh cho phù hợp với đặc thù sản xuất, kinh doanh của đơn vị. Thậm chí, nhiều nội quy không được sửa đổi, bổ sung kịp thời khi chính sách nhà nước thay đổi, dẫn đến tình trạng lỗi thời, không còn phù hợp với thực tiễn. Điều này làm giảm hiệu lực thực tế của văn bản và gây khó khăn khi áp dụng.
Thứ ba, quy trình xử lý kỷ luật còn nhiều sai sót: Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp vẫn còn vi phạm quy trình xử lý kỷ luật lao động. Các sai phạm phổ biến bao gồm: xử lý kỷ luật một cách tùy tiện không theo quy trình, không thông báo trước cho người lao động và các bên liên quan, hoặc lập biên bản không đầy đủ, không đúng thành phần. Những sai sót này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động mà còn tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến các vụ kiện tụng, tranh chấp lao động không đáng có, làm mất thời gian và nguồn lực của cả hai bên.
Một số kiến nghị
Để khắc phục những hạn chế còn tồn tại và nâng cao hiệu quả thực thi chế định kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất, cần có sự vào cuộc đồng bộ từ các cơ quan quản lý nhà nước và sự nỗ lực từ chính các doanh nghiệp.
Một là, tăng cường chế tài xử lý vi phạm: Cần nghiên cứu và áp dụng các chế tài xử lý vi phạm hành chính đủ sức răn đe đối với các doanh nghiệp cố tình không xây dựng, không đăng ký Nội quy lao động hoặc vi phạm nghiêm trọng quy trình xử lý kỷ luật. Việc xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm sẽ tạo ra một thông điệp mạnh mẽ về tính thượng tôn pháp luật trong quan hệ lao động.
Hai là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền và tập huấn pháp luật: Các cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động dưới nhiều hình thức đa dạng, dễ tiếp cận. Tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ năng xây dựng Nội quy lao động, quy trình xử lý kỷ luật cho đội ngũ quản lý nhân sự, cán bộ công đoàn tại các doanh nghiệp là vô cùng cần thiết. Nội dung tuyên truyền cần nhấn mạnh rằng, việc tuân thủ đúng quy định không chỉ là nghĩa vụ mà còn là biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý hiệu quả cho chính doanh nghiệp.
Ba là, nâng cao vai trò của các thiết chế hỗ trợ: Cần tăng cường vai trò của các hòa giải viên lao động và Hội đồng trọng tài lao động trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến kỷ luật lao động. Một hệ thống hòa giải, trọng tài hoạt động hiệu quả sẽ giúp giải quyết các mâu thuẫn một cách nhanh chóng, công bằng, giảm tải gánh nặng cho hệ thống tòa án và góp phần duy trì môi trường lao động ổn định.
Bốn là, phát huy vai trò giám sát của tổ chức Công đoàn: Tổ chức Công đoàn cơ sở cần chủ động hơn nữa trong việc tham gia vào quá trình xây dựng, sửa đổi Nội quy lao động và giám sát quy trình xử lý kỷ luật tại doanh nghiệp. Cán bộ công đoàn cần được trang bị đầy đủ kiến thức pháp lý và kỹ năng để có thể đại diện, bảo vệ một cách hiệu quả nhất quyền và lợi ích chính đáng cho người lao động.
Nhìn chung, việc thực hiện chế định kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất trên địa bàn tỉnh Phú Thọ trong 5 năm qua đã đạt được những nền tảng quan trọng. Tuy nhiên, để chế định này thực sự đi vào chiều sâu và phát huy tối đa hiệu quả, cần có một quá trình nỗ lực bền bỉ, kết hợp giữa việc hoàn thiện chính sách, tăng cường quản lý nhà nước và nâng cao ý thức tự giác của cả người sử dụng lao động và người lao động, hướng tới mục tiêu cuối cùng là xây dựng một môi trường làm việc công bằng, kỷ luật và tiến bộ.
Vân Anh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
