Hà Nội triển khai chính sách bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện đến người lao động không có hợp đồng lao động: Thách thức và giải pháp

Nghị định 143/2024/NĐ-CP - “tấm lưới an sinh” cho lực lượng lao động đặc thù

Nghị định 143/2024/NĐ-CP ngày 01 tháng 11 năm 2024 quy định về bảo hiểm tai nạn lao động theo hình thức tự nguyện đối với người lao động làm việc không theo hợp đồng lao động (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025) là văn bản pháp lý chuyên biệt đầu tiên, tạo ra một khung khổ rõ ràng cho việc tham gia bảo hiểm tai nạn lao động (TNLĐ) của người lao động tự do. Trước đây, họ gần như đứng ngoài các chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc, đối mặt với nguy cơ mất hoặc suy giảm thu nhập, gánh nặng chi phí y tế khổng lồ khi không may xảy ra tai nạn trong quá trình làm việc.

Nghị định đã giải quyết bài toán này bằng những quy định cụ thể và thiết thực:

Về đối tượng tham gia: Người lao động từ đủ 15 tuổi trở lên, làm việc không theo hợp đồng lao động.

Về quyền lợi cốt lõi: Người tham gia được hưởng hai chế độ chính khi bị suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên do TNLĐ:

- Giám định mức suy giảm khả năng lao động: Chi phí giám định sẽ được Quỹ bảo hiểm chi trả nếu kết quả giám định đủ điều kiện hưởng trợ cấp.

- Trợ cấp tai nạn lao động: Khi tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện, người lao động được hưởng trợ cấp tai nạn lao động căn cứ vào mức độ suy giảm khả năng lao động, bao gồm trợ cấp một lần (tính trên mức suy giảm khả năng lao động và thời gian đóng góp) và trợ cấp một lần cho thân nhân khi người lao động tử vong do TNLĐ (bằng 31,5 lần tháng lương tối thiểu vùng IV). Mức trợ cấp cao nhất dành cho thân nhân khi người lao động qua đời là 108.675.000 đồng.

Mức đóng linh hoạt và có sự hỗ trợ của Nhà nước:

- Người lao động có thể chọn đóng 6 tháng/lần (mỗi tháng 1% lương tối thiểu vùng IV) hoặc 12 tháng/lần (mỗi tháng 1% lương tối thiểu vùng IV). Đồng thời, người tham gia còn được ngân sách nhà nước hỗ trợ 10%-30%.

Sự ra đời của Nghị định 143/2024/NĐ-CP không chỉ là giải pháp tài chính mà còn là sự thừa nhận, tôn trọng và quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với những đóng góp thầm lặng của lực lượng lao động tự do.

Lao động tự do tại Hà Nội sẽ được bảo vệ khi tham gia bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện

Giải pháp thiết thực cho Thủ đô

Tại Hà Nội, một trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội hàng đầu cả nước, lực lượng lao động không có hợp đồng lao động chiếm một tỷ lệ không nhỏ, hoạt động đa dạng trong mọi lĩnh vực: từ xây dựng, bốc vác, vận chuyển hàng hóa, lái xe công nghệ, buôn bán nhỏ lẻ, đến các công việc tự do trong lĩnh vực sáng tạo, dịch vụ…
Theo các thống kê, khu vực kinh tế phi chính thức, nơi tập trung phần lớn lao động tự do, đóng góp đáng kể vào GRDP của thành phố. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm lao động dễ bị tổn thương nhất. Môi trường làm việc của họ thường thiếu các biện pháp đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động, tiềm ẩn nguy cơ cao về tai nạn. Một vụ tai nạn xảy ra có thể đẩy cả gia đình họ vào tình thế khó khăn, kiệt quệ về kinh tế và tinh thần.

Do đó, việc triển khai hiệu quả Nghị định 143/2024/NĐ-CP tại Hà Nội không chỉ là nhiệm vụ thực thi pháp luật mà còn là giải pháp cấp bách để ổn định an sinh xã hội, xây dựng một thị trường lao động phát triển bền vững và toàn diện, thể hiện trách nhiệm của một Thủ đô văn minh, hiện đại.

Công tác tuyên truyền, phổ biến và triển khai Nghị định 143

Với tinh thần chủ động, ngay sau khi Nghị định được ban hành, các cấp chính quyền và cơ quan chức năng của thành phố Hà Nội, đặc biệt là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Sở Nội vụ), Bảo hiểm Xã hội thành phố, chính quyền các địa phương đã từng bước tuyên truyền, phổ biến chính sách mới với mục tiêu là giúp người lao động tự do, làm việc không hợp đồng có thêm "tấm lưới an toàn" tài chính, được hưởng chế độ khi bị tai nạn nghề nghiệp, với mức đóng hợp lý và hỗ trợ từ Nhà nước, nhằm giảm rủi ro và tăng cường an sinh xã hội, tập trung vào việc phổ biến quy định mới, quyền lợi và cách thức tham gia để người lao động hiểu rõ và chủ động bảo vệ mình. 

Các cơ quan báo chí của Thủ đô và Trung ương cũng tích cực vào cuộc trong việc tuyên truyền, phổ biến chính sách bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện đến người lao động không có hợp đồng lao động.

 Những thách thức và giải pháp trong quá trình triển khai

Dù đã có những nỗ lực ban đầu song quá trình đưa Nghị định 143 vào thực tiễn tại Hà Nội vẫn đối mặt với không ít thách thức:

Một là, tâm lý và thói quen của người lao động: Nhiều người lao động tự do có thu nhập không ổn định, còn tâm lý e ngại việc đóng bảo hiểm định kỳ, chưa thực sự tin tưởng vào lợi ích lâu dài, nhiều người chỉ tham gia khi gặp rủi ro trong quá trình làm việc.

Hai là, tính đa dạng và phân tán của đối tượng: Lực lượng lao động tự do không cố định về nơi làm việc, thời gian làm việc, gây khó khăn cho công tác tiếp cận, thống kê và vận động.

Ba là, năng lực của bộ máy thực thi: Đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng hơn nữa giữa các cơ quan chức năng để quy trình đăng ký, thu, chi trả được thuận lợi, nhanh chóng.

Để vượt qua những thách thức này, Hà Nội cần tiếp tục triển khai các giải pháp đồng bộ sau:

Thứ nhất, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính: Đơn giản hóa tối đa quy trình đăng ký tham gia, có thể ứng dụng công nghệ thông tin, đăng ký trực tuyến qua ứng dụng VssID hoặc các nền tảng dịch vụ công để người lao động dễ dàng thực hiện.

Thứ hai, xây dựng các mô hình điểm: Chọn một vài xã, phường hoặc một số nhóm ngành nghề đặc thù (như xây dựng, xe ôm công nghệ) để triển khai thí điểm, tập trung nguồn lực hỗ trợ, tuyên truyền mạnh mẽ, sau đó rút kinh nghiệm và nhân rộng.

Thứ ba, tăng cường vai trò của tổ chức dịch vụ thu: Mở rộng mạng lưới đại lý thu BHXH, BHYT tại các xã, phường, bưu điện để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người lao động khi đóng tiền. Đồng thời, nâng cao chất lượng, nghiệp vụ cho đội ngũ nhân viên này để họ thực sự là cầu nối hiệu quả giữa cơ quan BHXH và người dân.

Thứ năm, đảm bảo giải quyết quyền lợi nhanh chóng, minh bạch: Việc chi trả trợ cấp kịp thời, đúng quy định khi có rủi ro xảy ra là cách tốt nhất để xây dựng niềm tin. Cần công khai, minh bạch toàn bộ quy trình, thủ tục giải quyết chế độ.

Đức Anh