Quốc hội nghe Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội và dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi)

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Ảnh: QH

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội: Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo Luật gồm 3 điều: Điều 1: Quy định sửa đổi, bổ sung; Điều 2: Các điều khoản thay thế, bãi bỏ; Điều 3: Điều khoản thi hành.

Nội dung chính của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội:

- Về nội dung sửa đổi, bổ sung về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp: dự thảo luật sửa đổi về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định tại điểm k khoản 1 Điều 2 để phù hợp với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương; Sửa đổi về thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản đối với đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở, phù hợp với chủ trương kết thúc hoạt động của công đoàn viên chức, công đoàn lực lượng vũ trang. Đồng thời, sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) và Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các cấp để phù hợp với vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn hiện nay của các bộ, cơ quan.

- Về sửa đổi, hoàn thiện về chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội:

+ Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội: Để bảo đảm có lộ trình từng bước mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo luật sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp. Nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa cụ thể sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

+ Về bảo hiểm hưu trí bổ sung: Dự thảo Luật sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện mà không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động, tương tự quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan trong triển khai thực hiện như: ủy quyền cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội; hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản người thụ hưởng. Bổ sung một số nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

- Về sửa đổi, hoàn thiện liên quan đến khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, nhằm mở rộng danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW, ngày 02/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số. Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 4 Điều 122 theo hướng: quy định về nguyên tắc việc bổ sung đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ. Giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

- Về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính: Dự thảo Luật bãi bỏ quy định về hồ sơ, thủ tục tại Luật Bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, chủ động.

- Về hiệu lực thi hành: Đề nghị Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/3/2027.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải: mục đích, quan điểm xây dựng Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) nhằm bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quán triệt và thể chế hóa đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ giải pháp tại Chỉ thị số 09-CT/TW, ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới. Ảnh: QH

Đối với dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi): Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu rõ mục đích, quan điểm xây dựng Luật nhằm bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quán triệt và thể chế hóa đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ giải pháp tại Chỉ thị số 09-CT/TW, ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới. Gắn việc thực hiện dân chủ ở cơ sở với công tác xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, xây dựng nhà nước, pháp quyền, xã hội, chủ nghĩa, chính quyền địa phương hai cấp.

Nêu tóm tắt nội dung chính của dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nội vụ cho biết:

- Về phạm vi điều chỉnh: dự thảo quy định về nội dung, cách thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, quyền và nghĩa vụ của công dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, tổ chức cá nhân trong việc bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở, giữ nguyên phạm vi điều chỉnh của luật hiện hành.  

- Về nội dung trọng tâm của dự thảo Luật: dự thảo Luật gồm 6 chương, 65 điều, giảm 26 điều so với luật hiện hành, gồm các nội dung trọng tâm như sau:

Bổ sung các quy định mới và sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành nhằm bảo đảm việc thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với tăng cường kỷ luật, kỷ cương và pháp quyền.

Bổ sung nguyên tắc bảo đảm cho người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn được nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Bổ sung biện pháp bảo đảm thực hiện, ban hành bộ tiêu chí, đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở của cơ quan hành chính và chính quyền các cấp, việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số nhằm mở rộng đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ phù hợp với tiến trình chuyển đổi số quốc gia và hoàn thiện cơ chế kiểm tra giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Hoàn thiện cơ chế kiểm tra giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trực tiếp và gián tiếp thông qua Ban Thanh tra nhân dân, đồng thời, không quy định thiết chế Ban Thanh tra nhân dân ở cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn cho phù hợp với tình hình thực tiễn và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Bổ sung quy định nội dung quản lý nhà nước về thực hiện dân chủ ở cơ sở, trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, các cơ quan và chính quyền địa phương.

Sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm thể chế hóa Chỉ thị số 09-CT/TW, ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị, đáp ứng yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, xây dựng luật pháp, bảo đảm nguyên tắc ngắn gọn, đồng bộ, đúng thẩm quyền của Quốc hội, giao Chính phủ, bộ, ngành, địa phương quy định những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động để bảo đảm linh hoạt, khả thi, phù hợp với thực tiễn và thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan như: Luật Tiếp cận thông tin, Luật Dữ liệu, Bộ luật Lao động, Luật An ninh dữ liệu, Luật Đầu tư công, Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, pháp luật về thanh tra. Tiếp tục kế thừa những nội dung còn nguyên giá trị của luật hiện hành như: về kết cấu, quy định về quyền và nghĩa vụ của công dân; nội dung nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động bàn và quyết định, trách nhiệm bảo đảm để Nhân dân tham gia bàn và quyết định; kiểm tra, giám sát thực hiện dân chủ ở doanh nghiệp nhà nước, tổ chức có sử dụng lao động.

Rà soát, lược bỏ và chuyển những quy định trong Luật hiện hành để giao Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp bảo đảm thi hành cho phù hợp với thẩm quyền như: biện pháp để thực hiện dân chủ ở cơ sở; việc tổ chức cuộc họp của cộng đồng dân cư, phát phiếu lấy ý kiến của cộng đồng dân cư; việc lựa chọn hình thức công khai, trách nhiệm tổ chức thực hiện công khai thông tin, nội dung thành phần tham gia, trách nhiệm, tổ chức hội nghị người lao động.

Về hiệu lực thi hành, Chính phủ đề xuất, Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027./.

Nhật Nam