Bình đẳng giới: Giải pháp nâng cao hiệu quả giảm nghèo bền vững ở vùng Tây Nguyên

Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 được Quốc hội và Chính phủ phê duyệt có quy mô nguồn lực lớn, với tổng nguồn lực tối thiểu được xác định khoảng 48.000 tỷ đồng nhằm hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cấp hạ tầng thiết yếu, mở rộng việc làm và an sinh xã hội cho các nhóm yếu thế. Việc triển khai các dự án thành phần của chương trình này nếu tích hợp chỉ tiêu và biện pháp chuyên biệt cho phụ nữ sẽ gia tăng tác động về kinh tế - xã hội tại Tây Nguyên. 

Trên bình diện quốc gia, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động năm 2023 là 68,9%; trong đó tỷ lệ tham gia của nữ là 62,9%. Con số này phản ánh rằng mặc dù phụ nữ chiếm phần lớn lực lượng lao động nông nghiệp và lao động phi chính thức ở nông thôn, họ vẫn gặp hạn chế so với nam giới về tiếp cận việc làm ổn định và các công việc có giá trị gia tăng cao hơn. Ở Tây Nguyên, cơ cấu lao động nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, do vậy nâng cao năng lực nghề nghiệp và mở rộng cơ hội việc làm cho nữ có tác động trực tiếp tới giảm nghèo hộ gia đình. 

Trao heo đen bản địa hỗ trợ phụ nữ nghèo vùng Tây Nguyên.

Tính đến 31/8/2025, tổng nguồn vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) đạt khoảng 422.183 tỷ đồng, trong đó vốn ủy thác từ ngân sách địa phương là 63.049 tỷ đồng, chiếm 14,9% tổng nguồn vốn. Sự tăng trưởng nguồn vốn cho thấy tín dụng chính sách, trong đó có hoạt động ủy thác cho vay qua các tổ chức chính trị - xã hội như Hội Liên hiệp Phụ nữ, đang được mở rộng và phát huy hiệu quả trong hỗ trợ đối tượng thụ hưởng, bao gồm phụ nữ, hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác.

Hoạt động ủy thác tín dụng chính sách tại nhiều địa phương cũng đã được củng cố với hàng nghìn tổ tiết kiệm và vay vốn, đóng vai trò là “cánh tay nối dài” đưa vốn đến đúng đối tượng, bao gồm phụ nữ nghèo và các hộ khó khăn. Tổng cộng có 5.806 tổ tiết kiệm và vay vốn ở 135/135 xã, phường được củng cố, giúp người dân tiếp cận vốn dễ hơn và quản lý sử dụng vốn hiệu quả hơn, qua đó góp phần hỗ trợ sinh kế, sản xuất–kinh doanh, và giảm nghèo bền vững.

Thực tiễn triển khai công tác giảm nghèo tại Tây Nguyên cho thấy vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vươn lên thoát nghèo bền vững của người dân, đặc biệt là phụ nữ. Ở các xã đặc biệt khó khăn, mức độ tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục và hạ tầng thiết yếu còn thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung, làm gia tăng nguy cơ tái nghèo và nghèo truyền kiếp. Trong bối cảnh đó, lao động nữ ở khu vực nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn chủ yếu tham gia vào khu vực lao động phi chính thức, việc làm thiếu ổn định, thu nhập thấp, điều này thể hiện rõ qua sự chênh lệch về tỷ lệ tham gia lực lượng lao động và chất lượng việc làm giữa nam và nữ. Bên cạnh đó, việc tiếp cận các nguồn lực phát triển, nhất là quyền sử dụng đất và các kênh tài chính chính thức, vẫn còn nhiều rào cản đối với phụ nữ dân tộc thiểu số ở nhiều địa bàn Tây Nguyên, khiến khả năng tích lũy, mở rộng sản xuất và nâng cao thu nhập của hộ gia đình gặp nhiều hạn chế nếu không có sự can thiệp chính sách phù hợp.

Từ thực tiễn đó, để lồng ghép bình đẳng giới thực sự phát huy hiệu lực trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, việc xây dựng các chỉ tiêu định lượng rõ ràng và hệ thống giám sát chặt chẽ trong từng dự án thành phần là yêu cầu cấp thiết. Các mô hình hỗ trợ sinh kế cần đặt mục tiêu bảo đảm phụ nữ chiếm tỷ lệ chủ thể hưởng lợi, tối thiểu từ 50 đến 60%, qua đó khẳng định vai trò trung tâm của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Đồng thời, cần phấn đấu nâng tỷ lệ lao động nữ được đào tạo nghề, có chứng chỉ nghề và việc làm ổn định tăng ít nhất 30% so với giai đoạn trước, gắn đào tạo với nhu cầu thị trường và đặc thù sinh kế của vùng Tây Nguyên. Cùng với đó, việc mở rộng quyền tiếp cận và sở hữu tài sản, nhất là tăng tỷ lệ phụ nữ được ghi nhận đồng sở hữu quyền sử dụng đất tại các hộ nghèo ở xã đặc biệt khó khăn, với mức tăng tối thiểu 20%, sẽ tạo nền tảng quan trọng để phụ nữ chủ động tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiếp cận tín dụng chính thức.

Các chương trình tín dụng được ủy thác qua tổ chức phụ nữ, đào tạo nghề cho lao động nông thôn và hỗ trợ cơ sở hạ tầng xã hội như trường học bán trú, nhà trẻ đã cho thấy hiệu quả trong thực tế. Ở những địa phương triển khai nghiêm túc, tỉ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt sau 2 - 3 năm can thiệp, đồng thời năng lực tiếp cận thị trường và thu nhập của nữ tăng lên. Những kết quả này cần được tổng hợp thành báo cáo vùng để nhân rộng mô hình, đồng thời được đưa vào tiêu chí đánh giá phân bổ nguồn lực 2022 - 2025. 

Để đạt mục tiêu giảm nghèo bền vững ở Tây Nguyên trong giai đoạn tới, bình đẳng giới không chỉ là yêu cầu xã hội mà còn là chiến lược hành động. Số liệu cho thấy vùng Tây Nguyên đang ở mức nghèo đa chiều cao hơn nhiều so với bình quân quốc gia; đồng thời các kênh tài chính chính sách và chương trình đào tạo đã chứng minh hiệu quả khi ưu tiên người nữ. Do đó, cần thiết kế chính sách có chỉ tiêu định lượng cho phụ nữ, mở rộng tín dụng ưu đãi, bảo đảm quyền tiếp cận tài sản và phát triển cơ sở hạ tầng xã hội để giảm gánh nặng chăm sóc, kết hợp giám sát chặt chẽ bằng dữ liệu để đánh giá và điều chỉnh. Chỉ khi đó, các mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia mới phát huy tối đa hiệu quả và góp phần đưa Tây Nguyên tiến gần hơn tới giảm nghèo bền vững./.

Minh Lương