Những tập tục như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, tổ chức cưới hỏi, tang lễ kéo dài, sử dụng nhiều gia súc trong các nghi lễ hoặc tổ chức lễ hội còn nặng về hình thức từng tồn tại ở một số cộng đồng DTTS. Đây là những tập quán đã hình thành từ lâu, gắn với đời sống cộng đồng và quan niệm văn hóa của từng dân tộc nên việc thay đổi cần có thời gian, phương pháp phù hợp và sự kiên trì.
Kiên trì thay đổi từ nhận thức
Bù Gia Mập là xã vùng sâu, vùng xa, biên giới thuộc thành phố Đồng Nai, có gần 75% dân số là đồng bào DTTS, trong đó phần lớn là các dân tộc tại chỗ như Xtiêng, Mnông. Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được cải thiện. Tuy vậy, tại một số khu dân cư, những tập tục không còn phù hợp vẫn là rào cản đối với việc nâng cao chất lượng cuộc sống.
Hưởng ứng chiến dịch 500 ngày đêm của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Đồng Nai, Đảng ủy xã Bù Gia Mập đăng ký thực hiện nhiều nội dung, trong đó có tuyên truyền, vận động đồng bào xóa bỏ tập tục lạc hậu trên địa bàn.
Tại thôn Đăk Mai, công tác này được triển khai từ cơ sở, gắn với từng hộ gia đình và từng nhóm dân cư. Được biết, sau sắp xếp, sáp nhập, thôn có 895 hộ dân, gần 80% là đồng bào DTTS. Đời sống và nhận thức của người dân đã có nhiều thay đổi, song một số tập tục vẫn còn tồn tại như tổ chức đám cưới tốn kém nhiều trâu, bò; đám tang kéo dài nhiều ngày; tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Trước thực tế đó, Chi bộ thôn chỉ đạo các hội, đoàn thể xây dựng kế hoạch tuyên truyền, vận động phù hợp với từng nhóm đối tượng. Cán bộ, đảng viên, hội viên được phân công đến từng khu dân cư, hộ gia đình để trao đổi, giải thích, giúp người dân hiểu rõ những hệ lụy của các tập tục không còn phù hợp, từ đó từng bước thay đổi cách nghĩ, cách làm.
Cách tuyên truyền cũng được thực hiện theo hướng gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với văn hóa cộng đồng. Những người có uy tín, cán bộ thôn, hội viên các đoàn thể và những người am hiểu phong tục địa phương được phát huy vai trò. Khi vận động, thay vì áp đặt hoặc phủ nhận giá trị văn hóa truyền thống, cán bộ cơ sở tập trung phân tích đâu là nét đẹp cần gìn giữ, đâu là tập tục cần điều chỉnh để phù hợp với đời sống mới. Đây được coi là yếu tố quan trọng để việc vận động nhận được sự đồng thuận của người dân. Bởi với những tập tục đã tồn tại qua nhiều thế hệ, thay đổi nhận thức cần bắt đầu từ sự hiểu đúng, sau đó mới chuyển thành hành động tự giác.
Gắn xóa bỏ hủ tục với nâng cao đời sống
Một trong những cách làm được Chi hội Phụ nữ thôn Đăk Mai chú trọng là kết hợp tuyên truyền xóa bỏ tập tục lạc hậu với hỗ trợ người dân phát triển kinh tế gia đình.
Với lợi thế gần gũi, am hiểu phong tục, tập quán và tiếng nói của đồng bào, hội viên phụ nữ trở thành cầu nối giữa chính quyền với người dân. Trong những buổi sinh hoạt, tuyên truyền tại khu dân cư, nội dung về xây dựng gia đình văn hóa, chăm sóc sức khỏe, vận động trẻ em đến trường được lồng ghép với hướng dẫn người dân thay đổi phương thức sản xuất, lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp và áp dụng khoa học kỹ thuật.
Khi đời sống từng bước được cải thiện, người dân có thêm điều kiện tiếp cận những cách thức tổ chức cưới hỏi, tang lễ phù hợp hơn. Những khoản chi phí trước đây dành cho các nghi lễ kéo dài hoặc việc sử dụng nhiều gia súc có thể được chuyển sang đầu tư sản xuất, chăm lo việc học tập của con em và cải thiện điều kiện sinh hoạt gia đình.
Cùng với vận động, tuyên truyền, địa phương tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến hủ tục, nhất là những hành vi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, phụ nữ và các thành viên trong gia đình. Việc kết hợp giữa vận động, giáo dục với thực hiện quy định pháp luật giúp công tác xây dựng nếp sống văn minh có cơ sở thực hiện lâu dài.
Gìn giữ bản sắc, xây dựng nếp sống mới
Xóa bỏ tập tục lạc hậu không đồng nghĩa với xóa bỏ bản sắc văn hóa của đồng bào DTTS. Mục tiêu đặt ra là bảo tồn những giá trị tốt đẹp, đồng thời điều chỉnh những phong tục đã không còn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu nâng cao chất lượng cuộc sống.
Từ cách làm của Bù Gia Mập, vai trò của cộng đồng được phát huy rõ hơn. Khi người dân trực tiếp tham gia tuyên truyền, vận động và xây dựng quy ước của thôn, những thay đổi về nhận thức có điều kiện trở thành thói quen trong đời sống hằng ngày. Những gia đình đi trước thực hiện tốt cũng trở thành những hạt nhân để vận động các hộ khác cùng thay đổi.
Nhờ sự vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và người có uy tín, nhiều tập quán lạc hậu, hủ tục trong đồng bào Mnông, Xtiêng trên địa bàn xã từng bước được hạn chế và xóa bỏ. Nhận thức của người dân được nâng lên; nhiều gia đình chủ động thay đổi cách tổ chức cưới hỏi, tang lễ, quan tâm hơn đến việc học tập, chăm sóc sức khỏe và phát triển kinh tế.
Để những kết quả đạt được tiếp tục duy trì, công tác tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, gắn với từng cộng đồng dân cư và đặc điểm văn hóa của mỗi dân tộc. Cùng với đó là phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín, cán bộ cơ sở và các tổ chức đoàn thể trong vận động người dân.
Khi những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp được gìn giữ, những tập tục không còn phù hợp từng bước được điều chỉnh, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào DTTS sẽ có thêm điều kiện cải thiện. Từ những thay đổi bắt đầu ở từng gia đình, từng thôn, nếp sống văn minh dần được hình thành, góp phần tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương./.
Đức Ngô
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
