Tăng cường ứng dụng nền tảng số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Quy định rõ đầu mối tiếp nhận và theo dõi việc giải quyết các phản ánh, kiến nghị ở những nơi không có Ban Thanh tra nhân dân

Thảo luận tại Tổ 15, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, phạm vi sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở lần này tương đối lớn, gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức và hoạt động ở cơ sở sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính, đặc biệt là triển khai chính quyền địa phương hai cấp.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, dự thảo Luật đã mở rộng hình thức họp trực tuyến và họp kết hợp trực tiếp với trực tuyến nhằm đa dạng hóa các hình thức để người dân tham gia trên nền tảng số, thuận tiện hơn cho việc phát huy dân chủ ở cơ sở, đúng với tinh thần "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà (đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai) thảo luận tại Tổ 15. Ảnh: chinhphu.vn

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà lưu ý, việc ứng dụng công nghệ cần được cân nhắc thận trọng, bảo đảm kế thừa các hình thức truyền thống và không làm giảm cơ hội tương tác trực tiếp giữa người dân với chính quyền. Thực tiễn cho thấy nếu chuyển quá nhiều hoạt động cộng đồng lên môi trường số mà thiếu phương thức hỗ trợ phù hợp, khoảng cách giữa người dân và chính quyền có thể gia tăng. Vì vậy, cần tính đến điều kiện tiếp cận công nghệ của người cao tuổi, người khuyết tật và những người đi làm ăn xa; chỉ áp dụng hình thức trực tuyến hoặc kết hợp khi phù hợp và cần thiết. Phó Thủ tướng cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung trong Luật các nguyên tắc xác định tính hợp lệ của biểu quyết trực tuyến, bảo đảm khách quan, minh bạch.

Về Ban Thanh tra nhân dân, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, vừa qua Bộ Chính trị đã cho ý kiến chỉ đạo theo hướng chỉ tổ chức Ban Thanh tra nhân dân ở các cơ quan, đơn vị có tổ chức công đoàn cho phù hợp với mô hình tổ chức mới. Thực chất, Ban Thanh tra nhân dân ở cộng đồng dân cư thời gian qua hiệu quả hoạt động không cao. Do đó, Luật chỉ điều chỉnh quy định thành lập Ban Thanh tra nhân dân đối với cơ quan, đơn vị có tổ chức công đoàn; còn ở các nơi khác không nhất thiết thành lập, nhưng phải quy định rõ đầu mối tiếp nhận và theo dõi việc giải quyết các phản ánh, kiến nghị của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ở những nơi không có Ban Thanh tra nhân dân. Nếu không quy định cụ thể thì sẽ khó phát huy dân chủ ở cơ sở, cả trong cộng đồng dân cư lẫn trong các cơ quan, tổ chức; nội dung này cần tiếp tục bổ sung rõ hơn.

Tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các đối tượng được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện dân chủ ở cơ sở

Phát biểu thảo luận tại Tổ 13 về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh tán thành cao việc Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật này tại Kỳ họp thứ 2 (theo trình tự, thủ tục rút gọn) nhằm thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhất là yêu cầu tại Chỉ thị số 09-CT/TW ngày 20/7/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh (đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa) thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: QH

Để hoàn thiện dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tham gia ý kiến vào bốn nội dung:

Về nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở: Dự thảo Luật quy định: “người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện dân chủ ở cơ sở”. Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành việc dự thảo Luật mở rộng diện các chủ thể, (nhất là các đối tượng yếu thế) được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện để thực hiện dân chủ ở cơ sở. Điều này thể hiện bản chất “nhân văn, vì Nhân dân phục vụ” của Nhà nước ta. Tuy nhiên, ngoài các đối tượng nêu trên, trên thực tế còn có các nhóm đối tượng khác gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thực hiện dân chủ ở cơ sở do điều kiện về tuổi tác, sức khỏe hoặc các trở ngại khách quan khác (như: người cao tuổi, người mắc bệnh hiểm nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn và đặc biệt khó khăn…). Do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, bổ sung các đối tượng được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đồng thời, để bảo đảm linh hoạt trong thực tiễn thi hành Luật, đề nghị giao quyền cho Chính phủ được quy định thêm các đối tượng khác (ngoài các đối tượng được liệt kê trong Luật) được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện trong việc thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Về Bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở của cơ quan hành chính và chính quyền các cấp: Dự thảo Luật yêu cầu các cơ quan hành chính và chính quyền các cấp phải xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở; lấy mức độ thực hiện dân chủ ở cơ sở là một trong những tiêu chí đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị, chính quyền địa phương và người đứng đầu. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tán thành cao việc đặt ra Bộ tiêu chí này trong dự thảo Luật. Luật hiện hành mới chỉ dừng ở quy định: phải ban hành Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở. Tuy nhiên, tiêu chí để đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở lại chưa hoàn thiện; dẫn đến chưa thể đo lường được chính xác nơi làm tốt, nơi làm chưa tốt.

Để phát huy hiệu quả của Bộ tiêu chí này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật các yêu cầu có tính nguyên tắc đối với việc xây dựng Bộ tiêu chí này như: các tiêu chí đánh giá phải có tính toàn diện; phải có tính phân hóa (phù hợp với đặc điểm của từng loại hình cơ quan, đơn vị, miền núi, đồng bằng, đô thị, nông thôn…); phải phản ánh khách quan kết quả thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đồng thời, giao Chính phủ quy định cụ thể các tiêu chí; phương pháp đánh giá; thang điểm phù hợp cho từng loại hình, tránh áp dụng một cách máy móc cùng một bộ chỉ số cho tất cả các cơ quan, các cấp chính quyền.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số: Phó Chủ tịch Quốc hội tán thành việc bổ sung các quy định về tăng cường ứng dụng nền tảng số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở trong dự thảo Luật để phù hợp với yêu cầu của Đảng về tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội cũng như thực tiễn sự phát triển nhanh chóng của công nghệ hiện nay.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định trong dự thảo Luật theo hướng chỉ quy định mang tính nguyên tắc; không nên quy định quá cụ thể, dễ dẫn đến lạc hậu do sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, chuyển đổi số trên thực tế. Đối với các yêu cầu cụ thể về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để tạo thuận lợi cho người dân thực hiện dân chủ ở cơ sở, đề nghị nên giao Chính phủ quy định chi tiết.

Về nội dung chính quyền địa phương cấp xã phải công khai: Dự thảo Luật quy định 7 nhóm nội dung mà chính quyền cấp xã phải công khai, trong đó phải công khai nội dung liên quan đến: “việc quản lý, sử dụng các loại quỹ, khoản đầu tư, tài trợ theo chương trình, dự án đối với địa bàn cấp xã…”. Phó Chủ tịch Quốc hội cơ bản tán thành với các nhóm nội dung mà chính quyền cấp xã phải công khai theo quy định tại Điều này. Tuy nhiên, đối với quy định phải công khai “các loại quỹ, khoản đầu tư, tài trợ theo chương trình, dự án đối với địa bàn cấp xã” chưa rõ đây là chương trình, dự án do cấp xã quản lý, quyết định hay gồm cả chương trình, dự án do cơ quan cấp trên hoặc chủ thể khác quyết định nhưng triển khai trên địa bàn cấp xã. Việc quy định không rõ phạm vi sẽ gây lúng túng cho địa phương trong tổ chức thi hành. Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ các chương trình, dự án thuộc trách nhiệm công khai của chính quyền cấp xã./.

Trí Đức