Vụ Chính quyền địa phương: Phát huy trí tuệ tập thể, góp phần xây dựng chính quyền tinh gọn, hiện đại

Vai trò nòng cốt của Vụ Chính quyền địa phương 

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, nhiều thủ tục hành chính đã được thực hiện trực tuyến, không còn phụ thuộc nhiều vào ranh giới hành chính. Điều này cho thấy nhu cầu tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian là tất yếu, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Từ kết quả tích cực của các đợt sắp xếp đơn vị hành chính giai đoạn 2019 – 2021 và 2023 – 2025, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025 và Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025 trong đó đã yêu cầu “Nghiên cứu định hướng sáp nhập một số ĐVHC cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, sáp nhập một số ĐVHC cấp xã; thực hiện mô hình địa phương 02 cấp (tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể), bảo đảm tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.

Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Nội vụ được giao chủ trì xây dựng Đề án tổng thể sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và mô hình chính quyền hai cấp; tham mưu xây dựng Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) năm 2025; đồng thời phối hợp với các địa phương trình Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét 34 đề án sắp xếp cấp xã và một số tỉnh trong năm 2025. Việc sắp xếp, tổ chức lại không chỉ giúp tinh gọn bộ máy, tiết kiệm ngân sách, mà còn tạo điều kiện để địa phương phát huy tiềm năng, nâng cao năng lực quản trị, phục vụ nhân dân tốt hơn trong thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Trong đó, Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) được coi là đơn vị nòng cốt, trực tiếp tham mưu và triển khai hàng loạt nhiệm vụ trọng yếu, góp phần hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ. Những kết quả đạt được trong thời gian qua không chỉ ghi dấu sự nỗ lực vượt bậc của một tập thể nhỏ bé nhưng giàu ý chí, mà còn khẳng định tầm vóc đổi mới mang tính đột phá của đất nước.

Xác định các nhiệm vụ được các cấp có thẩm quyền giao nêu trên là các nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa chính trị đặc biệt được thực hiện trong thời điểm thực hiện cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy, được giao thực hiện trong thời khắc có ý nghĩa lịch sử đưa đất nước vào giai đoạn phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới của dân tộc, với tinh thần “làm hết việc chứ không làm hết giờ”, tập thể 23 cán bộ, công chức của Vụ đã lao động không kể ngày đêm, kể cả trong các dịp nghỉ lễ, nhằm kịp thời hoàn thành một khối lượng công việc khổng lồ, đảm bảo chất lượng và đúng tiến độ.

Từ việc tham mưu xây dựng đề án, báo cáo, hồ sơ cho đến soạn thảo các dự thảo nghị quyết, luật; từ việc thẩm định đề án của địa phương cho đến xây dựng cẩm nang hướng dẫn triển khai tại cơ sở… tất cả đều được Vụ thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Chính sự đồng lòng, quyết tâm và năng lực chuyên môn của tập thể nhỏ bé này đã góp phần quan trọng giúp Chính phủ, Quốc hội thông qua những quyết sách mang tính lịch sử trong năm 2025.

Những thành tích xuất sắc đạt được

Một trong những thành tích nổi bật của Vụ phải kể đến việc xây dựng Đề án tổng thể về sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền hai cấp. Ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành kết luận, Vụ đã khẩn trương tham mưu Bộ Nội vụ xây dựng đề án trình Ban Chấp hành Trung ương. Nội dung đề án bao gồm các phương án sắp xếp 52 đơn vị hành chính cấp tỉnh để hình thành 23 tỉnh, thành phố; phương án sắp xếp cấp xã trên phạm vi cả nước; đồng thời đề xuất mô hình chính quyền hai cấp với nhiều luận chứng cụ thể về tính tất yếu và hiệu quả.

Đề án cũng đề ra nguyên tắc: ngoài tiêu chí diện tích, dân số, cần tính đến yếu tố lịch sử, văn hóa, dân tộc, vị trí địa lý, điều kiện kinh tế – xã hội, hạ tầng thông tin, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, hội nhập quốc tế. Đây là cách tiếp cận toàn diện, vừa bảo đảm tính pháp lý, vừa gắn với thực tiễn phát triển đất nước.

Kết quả, đề án đã được Trung ương thông qua và ban hành Nghị quyết số 60-NQ/TW (ngày 12/4/2025) của Hội nghị Trung ương 11 khóa XIII (trong đó có nội dung phê duyệt Đề án sắp xếp, tổ chức lại ĐVHC các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp do Đảng ủy Chính phủ trình). Đây là định hướng rất quan trọng để từ đó các cấp có thẩm quyền (Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan trung ương và các địa phương) ban hành các thể chế, chính sách, pháp luật để tổ chức thực hiện việc sắp xếp, tổ chức lại ĐVHC các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp.

Đối với việc thẩm định, hoàn thiện và trình các hồ sơ đề án cấp tỉnh, cấp xã, trong khoảng thời gian chỉ hơn một tháng, Vụ đã hoàn thành khối lượng công việc khổng lồ: thẩm định hồ sơ của 63 tỉnh, thành phố; xây dựng 23 hồ sơ đề án cấp tỉnh và 34 hồ sơ đề án cấp xã để trình Chính phủ và Quốc hội. Toàn bộ tiến độ được hoàn thành sớm hơn gần một tháng so với yêu cầu của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Ngày 12/6/2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, giảm 29 tỉnh so với trước; cùng với đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua 34 nghị quyết về sắp xếp cấp xã. Kết quả, sau khi thực hiện sắp xếp: (1) Đối với cấp tỉnh, cả nước có 34 ĐVHC cấp tỉnh (giảm 29 ĐVHC cấp tỉnh), gồm: 06 thành phố trực thuộc trung ương: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ và 28 tỉnh: Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Cao Bằng, Tuyên Quang, Lào Cai, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hoà, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Đồng Nai, Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cà Mau, An Giang; (2) Đối với cấp xã, cả nước còn tổng số 3.321 ĐVHC cấp xã (2.621 xã, 687 phường và 13 đặc khu), giảm 6.714 ĐVHC cấp xã (đạt tỷ lệ giảm 66,91%).

Hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước. Với vai trò tham mưu nòng cốt, Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) đã có nhiều nỗ lực xuất sắc trong việc xây dựng, trình ban hành và triển khai các văn bản pháp lý then chốt, góp phần đặt nền tảng cho việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng như sắp xếp đơn vị hành chính (ĐVHC) trên phạm vi toàn quốc.

Một trong những thành tựu nổi bật là việc tham mưu xây dựng và trình Quốc hội thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV (ngày 16/6/2025). Đây là bước tiến lớn, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), tháo gỡ những “điểm nghẽn” về thể chế, chính sách trong quản trị địa phương.

Trong quá trình xây dựng dự án Luật, Vụ Chính quyền địa phương đã chủ động chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, bao gồm tờ trình, dự thảo luật, báo cáo tiếp thu và giải trình ý kiến của các cơ quan thẩm tra, thẩm định cũng như của các đại biểu Quốc hội. Dự thảo Luật được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi trên các cổng thông tin điện tử, nhận được sự đánh giá cao của Bộ Tư pháp và các cơ quan hữu quan. Chính sự chuẩn bị kỹ lưỡng này đã bảo đảm dự án Luật đủ điều kiện để Quốc hội thông qua với chất lượng và tiến độ cao.

Trên cơ sở Nghị quyết 60-NQ/TW của Trung ương, Vụ đã tham mưu giúp Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 76/2025/UBTVQH15 ngày 14/4/2025 về sắp xếp đơn vị hành chính. Nghị quyết này đặt ra những nguyên tắc quan trọng, bảo đảm việc sắp xếp không chỉ dựa vào diện tích, dân số, mà còn chú trọng đến yếu tố lịch sử, văn hóa, dân tộc, an ninh – quốc phòng và tiềm năng phát triển.

Đặc biệt, nghị quyết hướng tới mục tiêu phát triển lâu dài, mở rộng không gian phát triển, phát huy vai trò các vùng động lực, hành lang kinh tế; đồng thời tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả quản trị và phục vụ người dân.

Song song với quá trình xây dựng nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Vụ Chính quyền địa phương đã chủ động soạn thảo để Chính phủ kịp thời ban hành Nghị quyết số 74/NQ-CP ngày 14/4/2025 về kế hoạch triển khai sắp xếp ĐVHC. So với giai đoạn 2019–2021 và 2023–2024, việc ban hành nghị quyết lần này được tiến hành sớm hơn, thể hiện sự chủ động và quyết liệt. Nghị quyết đã quy định rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương; đề ra lộ trình cụ thể để bảo đảm các địa phương kịp thời xây dựng đề án sắp xếp, đáp ứng tiến độ của Trung ương.

Đặc biệt, Vụ đã tham mưu Bộ Nội vụ và Chính phủ chuẩn bị bộ tài liệu phục vụ Hội nghị toàn quốc do Bộ Chính trị tổ chức về sắp xếp, tinh gọn hệ thống chính trị. Bộ tài liệu được Tổng Bí thư Tô Lâm trực tiếp đánh giá cao, biểu dương Đảng ủy Chính phủ và Bộ Nội vụ vì tính khoa học, thực tiễn và khả năng áp dụng.

Để bảo đảm quá trình triển khai đồng bộ, Vụ đã chủ trì tham mưu ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn. Trong đó đáng chú ý là “Cẩm nang chính quyền địa phương cấp xã”, được thiết kế rõ ràng, dễ áp dụng, vừa giúp cán bộ cơ sở nắm chắc nhiệm vụ, vừa là tài liệu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công chức. Cẩm nang được phát hành dưới cả hai hình thức điện tử và bản in, kịp thời gửi đến các địa phương trước ngày 1/7/2025 theo đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị.

Với những đóng góp xuất sắc trong suốt quá trình xây dựng, tham mưu và triển khai các chủ trương, chính sách về tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, Vụ Chính quyền địa phương đã khẳng định vai trò nòng cốt, là đơn vị chuyên môn có nhiều dấu ấn trong công tác quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ. Những thành tích ấy không chỉ thể hiện ở việc hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao, mà còn góp phần quan trọng vào tiến trình đổi mới, tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Ghi nhận những nỗ lực bền bỉ và thành tích nổi bật, nhân dịp kỷ niệm 80 năm thành lập ngành Nội vụ, Vụ Chính quyền địa phương đã vinh dự được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất. Đây là phần thưởng cao quý, thể hiện sự trân trọng của Đảng, Nhà nước và Bộ Nội vụ đối với tinh thần trách nhiệm, trí tuệ và những đóng góp bền bỉ của tập thể cán bộ, công chức Vụ Chính quyền địa phương trong suốt chặng đường vừa qua./.

Thục Quyên