TP. Hồ Chí Minh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền để vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Hội nghị được tổ chức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến 168 xã, phường, đặc khu trên địa bàn thành phố với sự tham dự của lãnh đạo UBND TPHCM, các sở, ngành và địa phương.

Tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường trình bày tham luận về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính (TTHC) gắn với hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được vận hành ổn định, cơ bản đáp ứng yêu cầu đề ra theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và sát dân. Việc tinh gọn bộ máy đã góp phần giảm tầng nấc trung gian, nâng cao tính thống nhất và trách nhiệm trong quản lý, điều hành.

Thời gian qua, Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương tập trung hoàn thiện thể chế; Thành ủy, UBND TPHCM cũng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tái cấu trúc TTHC gắn với vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TPHCM có khối lượng công việc hành chính rất lớn, yêu cầu quản trị ngày càng phức tạp. Vì vậy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền không chỉ là yêu cầu cải cách hành chính mà còn là điều kiện quan trọng để mô hình chính quyền hai cấp vận hành hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Qua rà soát, các sở, ngành và chính quyền địa phương đánh giá phần lớn nội dung phân cấp, phân quyền hiện nay có tính khả thi cao, phù hợp thực tiễn và góp phần giúp mô hình chính quyền hai cấp vận hành ổn định, thông suốt.

Theo UBND TPHCM, việc phân cấp, phân quyền đã tăng tính chủ động cho địa phương trong quản lý, điều hành; giảm đáng kể thời gian xử lý công việc, hạn chế tình trạng phải xin ý kiến nhiều cấp như trước đây. Nhiều nhiệm vụ trước thuộc thẩm quyền của bộ, ngành Trung ương nay được giao cho địa phương thực hiện, giúp nâng cao tính chịu trách nhiệm và chủ động trong giải quyết TTHC.

Một trong những kết quả nổi bật là giảm các khâu trung gian trong xử lý hồ sơ, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, trước đây nhiều thủ tục phải thực hiện tại cơ quan Trung ương, phát sinh chi phí và kéo dài thời gian xử lý; nay được phân cấp cho địa phương thực hiện, phù hợp thực tiễn và giảm đáng kể chi phí tuân thủ.

Tương tự, ở lĩnh vực Nội vụ, việc phân cấp các thủ tục liên quan quỹ xã hội, quỹ từ thiện, lao động nước ngoài đã góp phần rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, hạn chế tình trạng hồ sơ luân chuyển qua nhiều cấp.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, quá trình phân cấp, phân quyền cũng từng bước hình thành tư duy quản trị mới theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đặc biệt tại cấp xã.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ.

Một trong những hạn chế lớn hiện nay là việc phân cấp, phân quyền chưa đi đôi với phân bổ tương xứng về nguồn lực, nhân lực và điều kiện tổ chức thực hiện tại cơ sở.

Khung quy định về tổ chức bộ máy, biên chế cấp xã hiện nay chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của một đô thị đặc biệt như TPHCM. Thực tế có nhiều phường, xã trên 100.000 dân với khối lượng hồ sơ rất lớn nhưng vẫn áp dụng chung định mức biên chế, dẫn đến quá tải trong tham mưu và giải quyết công việc.

Theo UBND TPHCM, phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi gắn với phân bổ nguồn lực phù hợp, nhất là tổ chức bộ máy, nhân sự và điều kiện thực hiện. Bên cạnh đó, một số quy định pháp luật còn chồng chéo, chưa thống nhất giữa Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các nghị định chuyên ngành, gây khó khăn trong xác định thẩm quyền và tổ chức thực hiện. 

Ngoài ra, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan Trung ương và địa phương vẫn còn hạn chế; nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa được tích hợp đồng bộ nên địa phương vẫn phải yêu cầu người dân bổ sung giấy tờ để xác minh thông tin. Một số lĩnh vực như tư pháp, đầu tư, xây dựng vẫn còn nhiều TTHC thực hiện thủ công, ảnh hưởng đến hiệu quả cải cách hành chính.

TPHCM cũng cho rằng, một số TTHC thuộc thẩm quyền UBND hoặc Chủ tịch UBND thành phố có thời gian xử lý quá ngắn, tạo áp lực lớn cho công tác tham mưu và giải quyết hồ sơ. Một số lĩnh vực mới được phân cấp nhưng chưa có hướng dẫn đầy đủ về hồ sơ, quy trình, biểu mẫu, thời điểm thu phí, lệ phí khiến địa phương còn lúng túng trong triển khai.

Từ thực tiễn trên, TPHCM kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế về phân cấp, phân quyền theo hướng đồng bộ, thống nhất giữa Luật Tổ chức chính quyền địa phương với các luật, nghị định chuyên ngành; kịp thời rà soát, sửa đổi các quy định còn chồng chéo, chưa phù hợp thực tiễn.

Thành phố cũng đề xuất tiếp tục phân cấp mạnh hơn cho địa phương, nhất là trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng.

Đồng thời, việc phân cấp phải đi đôi với phân bổ đầy đủ nguồn lực, bao gồm tổ chức bộ máy, biên chế, ngân sách, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu dùng chung. TPHCM kiến nghị nghiên cứu cơ chế đặc thù về tổ chức bộ máy và biên chế phù hợp quy mô dân số, khối lượng công việc và yêu cầu quản trị đô thị hiện đại của thành phố.

Bên cạnh đó, thành phố đề xuất tiếp tục đẩy mạnh cải cách TTHC gắn với tái cấu trúc quy trình xử lý công việc theo hướng giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động cho địa phương; tăng cường hậu kiểm sau phân cấp, phân quyền; đẩy mạnh xây dựng, kết nối đồng bộ các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống”, tạo điều kiện cho địa phương thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ được giao.

Kết luận hội nghị, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang đánh giá cao nỗ lực của các sở, ngành và 168 xã, phường, đặc khu trong quá trình vận hành mô hình mới thời gian qua.

Theo Bí thư Thành ủy TPHCM, việc chuyển đổi từ mô hình chính quyền ba cấp sang hai cấp là thay đổi lớn, mang tính cách mạng nên khó tránh khỏi áp lực, băn khoăn trong quá trình thực hiện. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, đội ngũ cán bộ phải có tư duy mới, cách tiếp cận mới và phương thức vận hành mới.

“Quan trọng nhất là nhìn thẳng vào thực tế để đánh giá đúng những việc làm được, chưa làm được và tìm giải pháp tháo gỡ hiệu quả hơn”, Bí thư Thành ủy TPHCM nhấn mạnh.

Sau một năm triển khai, mô hình mới cho thấy hướng đi đúng, góp phần nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy, đồng thời bảo đảm chính quyền gần dân và giải quyết kịp thời nhu cầu của người dân tại cơ sở.

Theo Bí thư Thành ủy TPHCM, cải cách hành chính đã có nhiều chuyển biến tích cực; nhiều thủ tục được cắt giảm, việc ứng dụng VNeID trong giải quyết TTHC từng bước thay thế phương thức quản lý cũ, tạo nền tảng xây dựng chính quyền số và quản trị hiện đại.

Cùng với đó, TPHCM được Trung ương ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù như Nghị quyết 98 của Quốc hội, Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị và sắp tới là Luật Đô thị đặc biệt.

Tuy nhiên, thành phố vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Sau sắp xếp, biên chế giảm nhưng khối lượng công việc tăng mạnh; nhiều nhiệm vụ được phân cấp trực tiếp về cấp xã trong khi điều kiện làm việc, trang thiết bị, phần mềm quản lý chưa đồng bộ.

Một số địa bàn có dân số đông, hồ sơ tồn đọng lớn, áp lực liên quan đất đai, an sinh xã hội rất nặng nề. Ngoài ra, một bộ phận cán bộ chưa thích nghi với môi trường mới, còn áp lực khi khối lượng công việc tăng lên.

Bí thư Thành ủy TPHCM yêu cầu đội ngũ cán bộ phải nỗ lực đổi mới tư duy, chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển”, từ tư duy “xin - cho” sang tự chủ, tự chịu trách nhiệm gắn với kiểm soát quyền lực.

Thời gian tới, TPHCM sẽ thành lập thêm Đảng bộ khối đại học và Đảng bộ khối cơ quan y tế nhằm giảm tải cho Đảng bộ UBND TPHCM.

Thành phố cũng sẽ thành lập cơ quan nghiên cứu phát triển trực thuộc Ban Thường vụ Thành ủy với quy mô khoảng 30-40 người, dự kiến hoạt động từ tháng 7-2026 nhưng không làm phát sinh thêm biên chế.

Theo Bí thư Thành ủy TPHCM, với quy mô và yêu cầu phát triển hiện nay, thành phố cần một bộ phận chuyên nghiên cứu, tham mưu và tổ chức thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù.

Ông Trần Lưu Quang cho biết, theo Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, TPHCM được tăng tối đa 20% tổng biên chế, tạo điều kiện bổ sung nhân lực cho các sở, ngành và địa phương.

Hiện thành phố cũng rà soát lực lượng không chuyên trách; trong đó khoảng 995 người có khả năng chuyển sang công chức, viên chức và hơn 400 người có chuyên môn về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, công nghệ thông tin.

Bí thư Thành ủy TPHCM yêu cầu việc tuyển dụng phải lựa chọn đúng người có năng lực, tránh tư duy “xin suất”, tuyển dụng hình thức hoặc cào bằng giữa các địa phương.

Vương Linh