Bộ Nội vụ tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng kiểm tra và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2026

Gắn xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật

Phát biểu khai mạc Lớp tập huấn, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy nhấn mạnh, công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang đứng trước yêu cầu đổi mới ngày càng cao, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng Cao Huy, các định hướng lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đặc biệt là Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII và Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định và được tổ chức thực hiện nghiêm minh. Trong đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW xác định xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá”, đòi hỏi phải gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật.

Từ yêu cầu đó, tư duy về công tác pháp luật cần chuyển mạnh từ việc chú trọng ban hành văn bản sang quan tâm thực chất đến hiệu quả tổ chức thực hiện. Chất lượng của pháp luật không chỉ được đánh giá qua việc văn bản được ban hành đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục mà còn phải được thể hiện ở khả năng triển khai kịp thời, thống nhất, khả thi và đi vào cuộc sống.

Thứ trưởng Cao Huy cho rằng, thông qua kiểm tra, theo dõi thi hành pháp luật, cần phát hiện sớm những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, bất cập; đồng thời nhận diện những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện để xử lý hoặc kiến nghị hoàn thiện chính sách, pháp luật. Vì vậy, xây dựng, kiểm tra và tổ chức thi hành văn bản là những khâu có mối liên hệ chặt chẽ, tạo thành một quy trình thống nhất và liên tục.

Đây cũng là yêu cầu được thể hiện rõ trong hệ thống quy định pháp luật mới được ban hành. Năm 2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 79/2025/NĐ-CP về kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa và xử lý văn bản quy phạm pháp luật, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 187/2025/NĐ-CP; đồng thời ban hành Nghị định số 80/2025/NĐ-CP về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật. Những quy định này tạo cơ sở pháp lý quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, địa phương trong việc bảo đảm pháp luật được thực hiện thống nhất, hiệu quả.

Bên cạnh đó, công tác theo dõi, đánh giá tình hình thi hành pháp luật cần chuyển từ tổng hợp tình hình sang phân tích, xử lý vấn đề; từ phản ánh hiện tượng sang xác định nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp. Kết quả kiểm tra, theo dõi phải phục vụ trực tiếp công tác chỉ đạo, điều hành, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và hoàn thiện pháp luật.

Kiểm tra văn bản: từ phát hiện sai phạm đến xử lý và hoàn thiện pháp luật

Một trong những nội dung trọng tâm của Lớp tập huấn là chuyên đề “Kỹ năng kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật”, do ông Nguyễn Văn Đằng, Chuyên viên cao cấp, Vụ Pháp chế, Bộ Nội vụ trình bày.

Chuyên đề đặt công tác kiểm tra, xử lý văn bản trong tổng thể yêu cầu xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Theo tài liệu tập huấn, hoạt động kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật không chỉ nhằm phát hiện văn bản trái pháp luật mà còn là phương thức phát hiện những “rào cản”, “điểm nghẽn” của thể chế, qua đó kiến nghị hoàn thiện pháp luật, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp.

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã bổ sung, làm rõ khái niệm kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật. Theo đó, kiểm tra là việc xem xét, đánh giá và kết luận về tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật của văn bản được kiểm tra. Hoạt động này được thực hiện sau khi văn bản được ban hành, có vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Đáng chú ý, kiểm tra văn bản được thực hiện theo hai phương thức: tự kiểm tra và kiểm tra theo thẩm quyền. Tự kiểm tra do chính cơ quan, người đã ban hành văn bản thực hiện; trong khi kiểm tra theo thẩm quyền được thực hiện bởi cơ quan, người có thẩm quyền đối với văn bản thuộc phạm vi kiểm tra theo quy định của pháp luật. Nghị định số 79/2025/NĐ-CP đồng thời xác định tổ chức pháp chế thuộc bộ, cơ quan ngang bộ và Sở Tư pháp là những cơ quan giúp cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện kiểm tra văn bản.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là công tác kiểm tra phải bảo đảm tính toàn diện, khách quan, công khai, minh bạch; đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục; kết hợp kiểm tra của cơ quan, người có thẩm quyền với tự kiểm tra của cơ quan, người ban hành văn bản. Đồng thời, phải bảo đảm sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan và kịp thời kiểm tra, xử lý văn bản trái pháp luật khi có căn cứ.

Nội dung kiểm tra văn bản gồm kiểm tra về thẩm quyền ban hành; nội dung, hình thức; trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành; căn cứ ban hành; thể thức, kỹ thuật trình bày; đồng thời kiểm tra việc tuân thủ quy định về xác định bí mật nhà nước và độ mật đối với văn bản có nội dung thuộc phạm vi bí mật nhà nước.

Điểm đáng lưu ý là kết quả kiểm tra không dừng ở việc chỉ ra sai sót. Trường hợp phát hiện văn bản trái pháp luật, cơ quan, người ban hành văn bản phải xem xét, xử lý; đồng thời xác định trách nhiệm của tập thể, cá nhân trong việc tham mưu, trình và ban hành văn bản trái pháp luật. Đối với trường hợp tự kiểm tra, kết quả phải nêu rõ văn bản được kiểm tra, điều, khoản, điểm, nội dung trái pháp luật, căn cứ pháp lý và đề xuất hướng xử lý.

Qua đó cho thấy, kỹ năng kiểm tra văn bản không đơn thuần là kỹ năng đối chiếu câu chữ, mà đòi hỏi người thực hiện phải có khả năng xác định đúng căn cứ pháp lý, đánh giá chính xác tính chất, mức độ của vấn đề và đề xuất phương án xử lý phù hợp với thẩm quyền, trình tự, thủ tục.

Tổ chức thi hành pháp luật phải hướng tới hiệu quả thực chất

Bên cạnh kiểm tra, xử lý văn bản, nội dung được dành thời lượng quan trọng tại Lớp tập huấn là kỹ năng, nghiệp vụ tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật và những nội dung chủ yếu trong công tác tổ chức thi hành pháp luật của bộ, ngành, địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Minh Phương , Phó Cục trưởng, Cục Kiểm tra và Tổ chức thi hành pháp luật - Bộ Tư pháp, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 đã có những quy định mới về tổ chức thi hành pháp luật, gắn trách nhiệm tổ chức thi hành với các nguồn lực bảo đảm. Điều 59 của Luật xác định nhiều nội dung của tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và biện pháp cụ thể để tổ chức thi hành; phổ biến, giáo dục pháp luật; hướng dẫn áp dụng; tiếp nhận, xử lý đề nghị, kiến nghị; tập huấn, bồi dưỡng, hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ; giám sát, kiểm tra, rà soát, hợp nhất, hệ thống hóa văn bản.

Đặc biệt, Luật yêu cầu cơ quan nhà nước, tổ chức và người có thẩm quyền, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm tổ chức thi hành, theo dõi và sơ kết, tổng kết việc thi hành văn bản quy phạm pháp luật; báo cáo hoặc cung cấp thông tin về tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành.

Cụ thể hóa các quy định của Luật, Nghị định số 80/2025/NĐ-CP quy định một hệ thống các nhiệm vụ từ lập kế hoạch triển khai thi hành, hướng dẫn áp dụng, tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, tiếp nhận và xử lý kiến nghị, sơ kết, tổng kết, báo cáo, cung cấp thông tin đến xây dựng kế hoạch theo dõi, thu thập thông tin và kiểm tra công tác tổ chức thi hành pháp luật.

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu về tính kịp thời, đầy đủ, chính xác và thống nhất trong tổ chức thi hành pháp luật. Công tác kiểm tra tổ chức thi hành không chỉ xem xét việc có ban hành kế hoạch hay không, mà còn đánh giá việc thực hiện các nội dung tổ chức thi hành, nhiệm vụ theo kế hoạch theo dõi thi hành; tính kịp thời, đầy đủ trong thi hành và tính chính xác, thống nhất trong áp dụng pháp luật; mức độ tuân thủ pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân; cũng như các điều kiện về tổ chức bộ máy, nhân lực, kinh phí và cơ sở vật chất.

Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy “có triển khai, có báo cáo” sang đánh giá kết quả và tác động thực tế của việc tổ chức thi hành pháp luật. Khi một quy định chưa được thực hiện đầy đủ hoặc phát sinh vướng mắc, cần làm rõ nguyên nhân nằm ở chính quy định pháp luật, ở hướng dẫn áp dụng, ở tổ chức thực hiện hay ở điều kiện bảo đảm; từ đó xác định đúng trách nhiệm và giải pháp xử lý.

Đối với ngành Nội vụ, yêu cầu nâng cao chất lượng kiểm tra và tổ chức thi hành pháp luật càng có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Thứ trưởng Cao Huy, với phạm vi quản lý rộng, liên quan trực tiếp đến tổ chức bộ máy, chính quyền địa phương, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và nhiều lĩnh vực tác động đến cơ quan, tổ chức, cá nhân, ngành Nội vụ cần bảo đảm các quy định pháp luật được hiểu đúng, áp dụng thống nhất và triển khai thông suốt từ Trung ương đến địa phương.

Trong quá trình đó, những khó khăn, vướng mắc phải được phát hiện, phản ánh và xử lý đúng thẩm quyền, kịp thời. Công tác kiểm tra, tổ chức thi hành pháp luật vì vậy không thể chỉ là nhiệm vụ của Vụ Pháp chế hay bộ phận pháp chế. Đây là trách nhiệm chung của các đơn vị thuộc, trực thuộc Bộ và các cơ quan, đơn vị địa phương trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao.

Mỗi đơn vị cần chủ động theo dõi, đánh giá việc thực hiện pháp luật thuộc lĩnh vực phụ trách; xác định nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất giải pháp. Vụ Pháp chế tiếp tục giữ vai trò đầu mối hướng dẫn, phối hợp, đôn đốc, tổng hợp và tham mưu xử lý những vấn đề phát sinh.

Đức Anh