Từ khóa: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; cán bộ chính trị cấp phân đội; đơn vị cơ sở quân đội; yêu cầu mới.
Abstract: Safeguarding the Communist Party of Vietnam's ideological foundation at grassroots military units is closely linked to strengthening political steadfastness and unity among service members. Changes in the information environment, the demands of military modernization, and the characteristics of subunit-level duties place higher expectations on political cadres. Drawing on Party and Central Military Commission documents and the nature of political work in military units, the article examines five requirements concerning theoretical competence, political education, the assessment and guidance of personnel's views, digital literacy, and the integration of constructive measures with ideological struggle and exemplary conduct.
Keywords: Safeguarding the Party’s ideological foundation; unit-level political officers; grassroots military units; new requirements.
Mở đầu
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ trọng yếu của công tác xây dựng Đảng và là nội dung thường xuyên trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị. Ở đơn vị cơ sở, nhiệm vụ này được tiến hành thông qua giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng, xây dựng tổ chức, quản lý kỷ luật và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Hiệu quả thực hiện không chỉ thể hiện ở số lượng hoạt động tuyên truyền mà trước hết ở sự vững vàng về nhận thức, niềm tin, ý thức trách nhiệm và hành động của quân nhân.
Cán bộ chính trị cấp phân đội là những người trực tiếp tham mưu, tổ chức và tiến hành nhiều nội dung công tác đảng, công tác chính trị; thường xuyên tiếp xúc, giáo dục và nắm tình hình tư tưởng bộ đội. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị xác định rõ vị trí của nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch(1). Kết luận số 89-KL/TW ngày 25/7/2024 tiếp tục đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ này trong tình hình mới(2). Bước sang giai đoạn mới, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng; Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Những định hướng đó cần được cụ thể hóa phù hợp với chức trách của cán bộ chính trị cấp phân đội, nơi các vấn đề tư tưởng hình thành và bộc lộ trực tiếp trong học tập, huấn luyện, công tác và sinh hoạt.
Vấn đề đặt ra không phải bổ sung đơn thuần các hoạt động tuyên truyền, mà là xác định những tiêu chuẩn mới về nhận thức, năng lực và phương pháp tiến hành nhiệm vụ. Bài viết tập trung phân tích cơ sở hình thành và nội dung các yêu cầu đối với cán bộ chính trị cấp phân đội, không khảo sát hoặc khái quát kết quả thực hiện tại đơn vị cụ thể.
1. Cơ sở xác định những yêu cầu mới đối với cán bộ chính trị cấp phân đội
Trước hết, nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu, trong đó sự vững mạnh về chính trị giữ vai trò nền tảng. Huấn luyện cường độ cao, sẵn sàng chiến đấu, quản lý bộ đội và xử lý những tình huống phát sinh đặt cán bộ chính trị trước yêu cầu tổ chức công tác tư tưởng một cách chủ động, sát thực tế. Cùng một chủ trương, nội dung giáo dục có thể được tiếp nhận khác nhau tùy trình độ, trải nghiệm, đặc điểm tâm lý và nhiệm vụ của từng đối tượng. Vì vậy, khả năng cụ thể hóa, giải thích và thuyết phục ngày càng có ý nghĩa đối với kết quả công tác.
Bên cạnh đó, môi trường truyền thông số làm thay đổi cả tốc độ truyền tin lẫn phương thức hình thành quan điểm. Quân nhân có thể tiếp cận đồng thời nguồn tin chính thống, thông tin cá nhân, bình luận trên mạng xã hội và nội dung được tạo hoặc biến đổi bằng công nghệ. Sự pha trộn giữa dữ kiện, ý kiến, suy đoán và thông tin sai lệch gây khó khăn cho việc phân biệt đúng, sai. Thách thức đối với cán bộ chính trị không chỉ là cung cấp thông tin mà còn phải hướng dẫn cách kiểm chứng, đánh giá độ tin cậy và nhận diện thủ đoạn xuyên tạc. Việc định hướng chậm, thiếu căn cứ hoặc thiếu phù hợp với đối tượng dễ làm giảm hiệu quả giáo dục.
Sự biến đổi trong nhu cầu và phương thức tiếp nhận thông tin của quân nhân cũng đòi hỏi điều chỉnh cách thức tiến hành công tác tư tưởng. Cán bộ, chiến sĩ có nhu cầu được giải thích những vấn đề liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ, chế độ, chính sách, quan hệ nội bộ và sự kiện xã hội được quan tâm. Nếu chỉ truyền đạt nội dung theo một chiều mà thiếu đối thoại, cán bộ khó nhận biết đầy đủ những băn khoăn chưa được bộc lộ. Ngược lại, đối thoại thiếu cơ sở lý luận hoặc thiếu thông tin xác thực có thể làm phát sinh cách hiểu khác nhau. Kết hợp chặt chẽ tính nguyên tắc với tính thuyết phục trở thành yêu cầu nổi bật của hoạt động giáo dục chính trị hiện nay.
Mặt khác, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và yêu cầu tu dưỡng đạo đức của đội ngũ cán bộ đặt ra tiêu chuẩn cao hơn về trách nhiệm nêu gương. Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị xác định một trong những chuẩn mực là “Kiên quyết, kiên trì bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch”(3). Trong Quân đội, Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu thống nhất giữa nhận thức, đạo đức và hành động của quân nhân(4). Đối với cán bộ chính trị cấp phân đội, uy tín và sức thuyết phục phụ thuộc trực tiếp vào tác phong, tinh thần trách nhiệm và cách giải quyết các vấn đề cụ thể tại đơn vị.
Từ những biến đổi trên, tính chất mới của các yêu cầu không nằm ở sự thay đổi mục tiêu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, mà ở mức độ cao hơn về năng lực nhận diện, tính chủ động, phương pháp tiếp cận quân nhân, khả năng thích ứng với môi trường số và chất lượng chuyển hóa nhận thức thành hành động. Đây là căn cứ để xác định những yêu cầu cụ thể đối với cán bộ chính trị cấp phân đội.
2. Những yêu cầu mới đối với cán bộ chính trị cấp phân đội
2.1. Giữ vững bản lĩnh chính trị, nâng cao năng lực lý luận và khả năng nhận diện những vấn đề tư tưởng mới
Bản lĩnh chính trị vững vàng và sự kiên định về mục tiêu, lý tưởng là yêu cầu xuyên suốt đối với cán bộ chính trị. Trong điều kiện hiện nay, yêu cầu đó phải gắn với trình độ lý luận đủ sâu để lý giải những vấn đề nảy sinh, phân biệt được bản chất của sự việc và bảo vệ quan điểm bằng lập luận có căn cứ. Cán bộ chính trị cấp phân đội không chỉ nắm nội dung chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; đường lối lãnh đạo của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước mà còn cần hiểu mối liên hệ giữa các quan điểm lý luận với thực tiễn xây dựng Quân đội, nhiệm vụ quốc phòng và đời sống quân nhân.
Trong môi trường có nhiều nguồn thông tin cạnh tranh, khả năng nhận diện vấn đề đòi hỏi sự kết hợp giữa tri thức nền tảng với tư duy phân tích. Cán bộ phải phân biệt thông tin phản ánh đúng khó khăn thực tiễn, ý kiến góp ý, nhận thức phiến diện với nội dung xuyên tạc có chủ đích; không đồng nhất mọi băn khoăn của quân nhân với biểu hiện dao động về lập trường chính trị. Việc nhận định phải dựa trên đối chiếu nguồn, xác định ngữ cảnh và xem xét động cơ, tính chất, mức độ tác động của thông tin. Nhận diện đúng mới có thể lựa chọn phương thức giáo dục, giải thích hoặc đấu tranh phù hợp.
Yêu cầu mới còn thể hiện ở năng lực dự báo nội dung có thể tác động đến tư tưởng bộ đội. Trước những sự kiện chính trị quan trọng, biến động thông tin trên mạng hoặc nhiệm vụ có cường độ cao, cán bộ cần chủ động nghiên cứu, chuẩn bị luận cứ và phương án định hướng, không chờ vấn đề trở nên phức tạp mới tiến hành giải thích. Năng lực lý luận, phải được đánh giá qua khả năng vận dụng để giải quyết tình huống cụ thể, chứ không chỉ qua mức độ ghi nhớ văn kiện và khái niệm.
2.2. Cụ thể hóa đúng định hướng, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị và sức thuyết phục trong công tác tư tưởng
Cán bộ chính trị cấp phân đội phải thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng dưới sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, sự chỉ đạo của chính ủy, chính trị viên và cơ quan chính trị cấp trên. Tính chủ động không có nghĩa thay thế cơ chế lãnh đạo, chỉ huy, mà là chủ động tham mưu lựa chọn nội dung trọng tâm, xác định đối tượng, thời điểm và cách tổ chức phù hợp. Một kế hoạch tuyên truyền chỉ thực sự có chất lượng khi xuất phát từ tình hình đơn vị, dự kiến những vấn đề cần giải đáp và xác định rõ kết quả cần đạt được về nhận thức, thái độ và hành động.
Trong giáo dục chính trị, cần chuyển trọng tâm từ truyền đạt đủ nội dung sang bảo đảm quân nhân hiểu đúng, biết giải thích và có khả năng vận dụng. Ngoài việc phổ biến quan điểm, chủ trương, cán bộ phải làm rõ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn và ý nghĩa đối với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng; liên hệ với việc chấp hành kỷ luật, rèn luyện bản lĩnh, giữ gìn đoàn kết và thực hiện chức trách. Những nội dung trừu tượng cần được lý giải bằng tình huống sát đối tượng; những vấn đề còn có cách hiểu khác nhau cần được trao đổi trên cơ sở tài liệu đáng tin cậy.
Phương pháp tiến hành phải bảo đảm sự kết hợp giữa tính định hướng với đối thoại và thuyết phục. Tọa đàm, sinh hoạt chính trị, trao đổi nhóm nhỏ hoặc gặp gỡ cá nhân cần hướng đến giải quyết vấn đề xác định, tránh hình thức và dàn trải. Trong quá trình trao đổi, cán bộ phải lắng nghe đầy đủ, nhận biết giới hạn thông tin đã được kiểm chứng, không thay thế chứng cứ bằng mệnh lệnh khi giải thích những vấn đề nhận thức. Chất lượng giáo dục cần được xem xét thông qua khả năng nhận diện và xử lý tình huống của quân nhân, mức độ thống nhất trong thực hiện nhiệm vụ và sự chuyển biến bền vững về ý thức trách nhiệm.
2.3. Nâng cao năng lực nắm, phân tích, dự báo và giải quyết tình hình tư tưởng từ cấp phân đội
Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở cấp phân đội gắn chặt với việc nắm chắc diễn biến tư tưởng quân nhân. Trước sự tác động nhanh của thông tin và những biến đổi trong đời sống xã hội, yêu cầu nắm tư tưởng không dừng ở ghi nhận biểu hiện bề ngoài, mà phải xác định nguyên nhân, bối cảnh và khả năng phát triển của vấn đề. Cán bộ chính trị cần phân biệt khó khăn về tâm lý, gia đình, điều kiện sinh hoạt, quan hệ đồng chí, đồng đội với vấn đề nhận thức chính trị; tránh đánh giá đơn giản hoặc suy diễn từ một phát ngôn, một thái độ nhất thời.
Việc nắm và đánh giá tình hình phải dựa trên nhiều nguồn thông tin hợp pháp, phù hợp thẩm quyền: tiếp xúc trực tiếp, trao đổi cá nhân, sinh hoạt tập thể, ý kiến của cán bộ quản lý, tổ chức quần chúng và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Những thông tin thu được cần được kiểm tra, so sánh để hình thành nhận định khách quan. Sự gần gũi, công tâm, tôn trọng danh dự và quyền riêng tư của quân nhân có ý nghĩa quan trọng trong tạo dựng niềm tin, giúp cán bộ nhận biết kịp thời những vướng mắc có thể giải quyết ngay từ phân đội.
Tính mới của yêu cầu thể hiện rõ ở năng lực dự báo và xử lý sớm. Khi đơn vị thực hiện nhiệm vụ khó, có thay đổi về tổ chức hoặc xuất hiện sự kiện thông tin gây quan tâm, cán bộ chính trị phải dự kiến được nhóm vấn đề có khả năng phát sinh, xác định đối tượng chịu tác động và chủ động phối hợp với người chỉ huy để định hướng. Đối với tình huống vượt thẩm quyền, cần kịp thời báo cáo, đề xuất biện pháp phù hợp, không để sự chậm trễ trong nắm tình hình làm gia tăng tác động tiêu cực. Chất lượng công tác tư tưởng được thể hiện ở khả năng ngăn ngừa vấn đề ngay từ đầu, giải quyết đúng nguyên nhân và duy trì sự ổn định trong tập thể quân nhân.
2.4. Phát triển năng lực số, khả năng kiểm chứng thông tin gắn với chấp hành nghiêm kỷ luật phát ngôn và bảo mật
Sự phát triển của công nghệ số đặt cán bộ chính trị cấp phân đội trước yêu cầu nhận biết đặc điểm truyền thông đa nền tảng và các hình thức biến đổi thông tin. Nội dung cắt ghép, hình ảnh giả, âm thanh được tổng hợp bằng trí tuệ nhân tạo và thông tin bị tách khỏi ngữ cảnh có thể làm sai lệch nhận thức nếu không được kiểm chứng. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là định hướng có ý nghĩa chiến lược(5). Vận dụng trong công tác tư tưởng ở đơn vị cơ sở đòi hỏi cán bộ chính trị không chỉ biết sử dụng công cụ mà còn có năng lực đánh giá thông tin và tổ chức hoạt động trên môi trường số đúng quy định.
Cán bộ cần thành thạo việc tìm kiếm, đối chiếu và đánh giá nguồn tin chính thống; nhận biết dấu hiệu giả mạo, suy diễn, cắt ghép hoặc sử dụng dữ liệu không rõ xuất xứ. Khi xử lý một vấn đề đang lan truyền, cần xác định thông tin nào đã được xác nhận, nội dung nào còn thiếu căn cứ, luận điểm nào cần trao đổi hoặc phản bác. Khả năng diễn đạt ngắn gọn, chính xác và phù hợp từng nhóm quân nhân có giá trị thực tiễn hơn việc chia sẻ nhiều thông tin nhưng thiếu chọn lọc. Công tác tuyên truyền trên nền tảng số phải có mục tiêu, đối tượng, nội dung và chế độ kiểm tra cụ thể.
Năng lực số không tách rời ý thức tổ chức kỷ luật. Cán bộ chính trị phải thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự, quản lý dữ liệu, sử dụng internet, mạng xã hội và phát ngôn trong Quân đội. Không thể viện dẫn mục đích định hướng dư luận để công bố nội dung nội bộ, sử dụng tài khoản trái quy định hoặc tiến hành hoạt động vượt phạm vi chức trách. Khi vấn đề liên quan đến chuyên môn kỹ thuật hoặc có dấu hiệu vi phạm, cần phối hợp với cơ quan, lực lượng có thẩm quyền. Năng lực ứng xử trên không gian mạng phải đồng thời bảo đảm tính chính trị, tính chính xác và an toàn thông tin.
2.5. Kết hợp chặt chẽ xây dựng với đấu tranh, đề cao trách nhiệm nêu gương và kết quả thực chất
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải được thực hiện trong sự thống nhất giữa xây dựng nhận thức đúng đắn, phòng ngừa ảnh hưởng tiêu cực và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch. Ở cấp phân đội, “xây” trước hết là bồi dưỡng niềm tin, bản lĩnh, ý thức chấp hành kỷ luật, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ; “chống” là phát hiện, làm rõ, đấu tranh với nhận thức lệch lạc và nội dung xuyên tạc theo đúng định hướng, thẩm quyền. Không thể chỉ coi kết quả phản bác thông tin là thước đo hiệu quả, trong khi xem nhẹ xây dựng môi trường chính trị, văn hóa và giải quyết những vướng mắc tư tưởng trong tập thể.
Sự kết hợp đó đòi hỏi cán bộ chính trị sử dụng đồng bộ giáo dục chính trị, sinh hoạt tổ chức, tuyên truyền truyền thống, phong trào thi đua và các hoạt động xây dựng chính quy. Mỗi kết quả cụ thể trong huấn luyện, thực hiện chính sách, giải quyết quan hệ nội bộ và chấp hành kỷ luật đều góp phần củng cố tính thuyết phục của công tác tư tưởng. Trái lại, lời nói thiếu thống nhất với việc làm, nhận xét thiếu công tâm hoặc xử lý kiến nghị chậm có thể làm giảm uy tín của cán bộ. Vì vậy, trách nhiệm nêu gương phải thể hiện trong thái độ ứng xử, tác phong làm việc, tự phê bình và phê bình, sự trung thực và tinh thần chịu trách nhiệm. Đây cũng là yêu cầu gắn với các chuẩn mực đạo đức cách mạng tại Quy định số 144-QĐ/TW và việc phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” theo Nghị quyết số 847-NQ/QUTW(6).
Việc đánh giá hiệu quả cần khắc phục xu hướng chủ yếu dựa vào số buổi tuyên truyền, số bài viết hoặc hình thức hoạt động. Kết quả cần được xác định qua sự tiến bộ về nhận thức, năng lực tự kiểm chứng thông tin, thái độ trước những vấn đề chính trị, tinh thần trách nhiệm, mức độ đoàn kết và chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của quân nhân. Những dấu hiệu này phải được đánh giá tổng hợp, có đối chiếu theo thời gian, tránh đồng nhất sự nhất trí bề ngoài với chuyển biến tư tưởng thực chất. Cán bộ chính trị đồng thời phải phát huy sự phối hợp giữa cấp ủy, người chỉ huy, các tổ chức quần chúng và cơ quan chức năng để bảo đảm thống nhất trong định hướng và tổ chức thực hiện.
Những yêu cầu mới đối với cán bộ chính trị cấp phân đội trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bắt nguồn từ sự phát triển nhiệm vụ xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, sự biến đổi của môi trường thông tin và đòi hỏi nâng cao chất lượng công tác tư tưởng ở đơn vị cơ sở. Năm yêu cầu được phân tích có mối quan hệ chặt chẽ: bản lĩnh và trình độ lý luận là cơ sở; năng lực tổ chức giáo dục, nắm và dự báo tư tưởng là nội dung trực tiếp; năng lực số tạo điều kiện thích ứng; kết hợp xây dựng với đấu tranh và trách nhiệm nêu gương bảo đảm hiệu quả thực chất. Đáp ứng các yêu cầu này góp phần củng cố nhận thức, niềm tin, sự thống nhất trong hành động của quân nhân, qua đó nâng cao chất lượng tổng hợp và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị./.
---------------------------------
Tài liệu tham khảo:
(1) Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
(2) Bộ Chính trị (2024), Kết luận số 89-KL/TW ngày 25/7/2024 về “tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch”.
(3), (6) Bộ Chính trị (2024), Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
(4) Quân ủy Trung ương (2021), Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
(5) Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Đại úy Đỗ Minh Tuấn - Hệ 2, Trường Sĩ quan Chính trị
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
