Nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn mới

Từ khóa: Công tác giáo dục chính trị; đơn vị cơ sở; Quân đội nhân dân Việt Nam.

Abstract: Political education is an important component of ideological work and a fundamental aspect of Party and political affairs. It plays a decisive role in building a politically strong Army, serving as the foundation and essential condition for enhancing the overall quality and combat strength of the Vietnam People’s Army. In the context of the modern scientific and technological revolution exerting profound impacts across all fields, including the military; with the emergence of information warfare, cyber warfare, and increasingly complex hostile sabotage activities, the renewal of political education has become a “solid shield” to safeguard the Army. This contributes significantly to the successful fulfillment of the task of building the Army into a “regular, elite, and modern” force, always a reliable entity, absolutely loyal to the Fatherland, the Party, and the People.

Keywords: Political education; grassroots units; Vietnam People’s Army.

1. Thực trạng công tác giáo dục chính trị ở đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay

Giáo dục chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam là quá trình tổ chức, trang bị, bồi dưỡng cho cán bộ, chiến sĩ hệ thống tri thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam; đồng thời hình thành niềm tin, lý tưởng, tình cảm cách mạng, bản lĩnh chính trị vững vàng, từ đó định hướng hành động, xây dựng phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và ý chí quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ. Trong quân đội, giáo dục chính trị có vị trí then chốt, giữ vai trò trực tiếp quyết định đến sức mạnh chính trị - tinh thần, bản lĩnh chiến đấu và sự trung thành tuyệt đối của Quân đội ta với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại”(1). Điều đó cho thấy, công tác chính trị không đơn thuần là một hoạt động vốn có mà là một yêu cầu phải có của thực tế hoạt động đặc thù, là “cái gốc” bảo đảm cho Quân đội ta luôn kiên định, vững vàng trước mọi tình huống.

Vai trò của công tác giáo dục chính trị biểu hiện trước hết ở việc trang bị thế giới quan, phương pháp luận khoa học, bồi dưỡng lập trường giai cấp công nhân, nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, ý thức chấp hành pháp luật của Nhà nước, kỷ luật trong Quân đội và tinh thần cảnh giác cách mạng cho quân nhân. Trong những năm qua, cấp ủy, chỉ huy, chính ủy, chính trị viên, cơ quan chính trị các cấp đã quán triệt, nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò, tầm quan trọng của công tác giáo dục chính trị tại đơn vị, phát huy trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo, xác định chủ trương, biện pháp, đẩy mạnh đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục chính trị. Bên cạnh đó, các đơn vị sơ sở luôn chú trọng đổi mới hình thức, coi trọng chất lượng trong từng bài giảng, thực hiện phân công giảng bài chuyên sâu. Thường xuyên kiện toàn tổ cán bộ giảng dạy chính trị các khối đơn vị trực thuộc và tiến hành thông qua giáo án theo kế hoạch chung một cách chặt chẽ, bài bản. Cùng với thực hiện giáo dục theo chương trình cơ bản, thông qua sinh hoạt chính trị tư tưởng, nghiên cứu các chuyên đề, nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Nhà nước… các đơn vị còn xác định nội dung giáo dục chính trị gắn với thực tiễn hoạt động quân sự, đặc thù của đơn vị theo đúng dung lượng được quy định trong quy chế giáo dục chính trị của Tổng cục Chính trị, đồng thời, tiến hành lồng ghép giáo dục chính trị vào các hoạt động cơ bản của đơn vị và bằng các hình thức giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, phát huy hiệu quả giáo dục trực quan qua hệ thống pa-nô, khẩu hiệu, bảng tin để nâng cao nhận thức cho bộ đội.

Có thể thấy, công tác giáo dục chính trị ở đơn vị cơ sở đã bám sát đặc điểm nhiệm vụ từng giai đoạn và đời sống của bộ đội; chú trọng kết hợp công tác giáo dục với công tác tư tưởng, giáo dục truyền thống, thực hiện phong trào thi đua gắn với các cuộc vận động, thực hiện nghiêm Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW “về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”(2); tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Đội ngũ cán bộ giáo dục chính trị ở các đơn vị đã chủ động đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục, trên cơ sở đó, xây dựng cho bộ đội thế giới quan, phương pháp luận khoa học trong thực hiện nhiệm vụ, giúp cán bộ, chiến sĩ thấu suốt nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ quân đội, trong đó có nhiệm vụ của đơn vị, nâng cao bản lĩnh chính trị, tư tưởng, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.

Tuy nhiên, công tác giáo dục chính trị ở đơn vị cơ sở vẫn còn những hạn chế, bất cập như: một số cấp ủy, chỉ huy, chính ủy, chính trị viên các cấp nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác giáo dục chính trị chưa đầy đủ, nhất là yêu cầu đổi mới công tác giáo dục chính trị; trình độ kiến thức, năng lực sư phạm, khả năng sử dụng công nghệ của một bộ phận cán bộ tham gia giảng dạy chính trị có mặt còn hạn chế; nội dung, hình thức giáo dục chưa thực sự phong phú, sáng tạo. Trong dự báo, đánh giá, nhận định và giải quyết tư tưởng có biểu hiện thiếu chủ động, nhạy bén, chưa thực sự bám sát tình hình và diễn biến tư tưởng, nhất là những thời điểm nhạy cảm, phức tạp. Nội dung, phương pháp giáo dục chưa gắn chặt định hướng tư tưởng với chỉ đạo hành động, chưa tạo được chuyển biến mạnh mẽ trong giáo dục pháp luật, kỷ luật. Cùng với đó, chất lượng công tác tập huấn, bồi dưỡng nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ giảng dạy chính trị các cấp chưa cao, việc bảo đảm kinh phí, cơ sở vật chất phục vụ công tác giáo dục chính trị ở đơn vị vẫn còn tồn đọng những khó khăn, bất cập nhất định…

2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng tiến hành công tác giáo dục chính trị ở các đơn vị cơ sở Quân đội nhân dân Việt Nam

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, chính ủy, chính trị viên các cấp về vị trí, ý nghĩa của công tác giáo dục chính trị và đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động này ở đơn vị, phải coi giáo dục chính trị là nhiệm vụ trung tâm, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo; đưa kết quả giáo dục chính trị trở thành một tiêu chí quan trọng trong đánh giá chất lượng cán bộ, đảng viên, quần chúng và đơn vị. Cần có kế hoạch cụ thể, sát với thực tiễn; thường xuyên kiểm tra, rút kinh nghiệm, kịp thời uốn nắn những biểu hiện xem nhẹ. Bên cạnh đó, cấp ủy, chỉ huy, chính ủy, chính trị viên thường xuyên quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị, kế hoạch, hướng dẫn của cấp trên, vận dụng sáng tạo vào thực hiện công tác giáo dục chính trị ở đơn vị có hiệu quả, thiết thực.

Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng, quyết định đến xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống cho cán bộ, chiến sĩ; là cơ sở để xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức chiến đấu của Quân đội. Nội dung quán triệt cần phải được tiến hành thường xuyên, cụ thể, bám sát kế hoạch, hướng dẫn, chỉ đạo của cấp trên, kết hợp giữa việc nghiên cứu, học tập trung với tự nghiên cứu, tự quán triệt. Coi trọng nâng cao chất lượng cả về nội dung và phương pháp, kinh nghiệm, kỹ năng giải quyết những vấn đề tư tưởng.

Hai là, tích cực đổi mới, nâng cao chất lượng nội dung giáo dục chính trị cho cán bộ, chiến sĩ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Quân đội trong tình hình mới. Trong điều kiện hiện nay, công tác giáo dục chính trị cần coi trọng tăng cường giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, cụ thể là các nội dung, như: chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, chiến lược quốc phòng Việt Nam, chiến lược quân sự Việt Nam, chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng, chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia,… tình hình, nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, nhiệm vụ của Quân đội, của đơn vị; giáo dục làm rõ đối tượng, đối tác của cách mạng Việt Nam, đối tượng tác chiến của Quân đội và bản chất, âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch chống phá cách mạng Việt Nam…; đồng thời, trang bị những kiến thức cần thiết về kinh tế, khoa học, văn hóa - xã hội, nhất là về kỹ năng sống, văn hóa ứng xử, giao tiếp cho cán bộ, chiến sĩ.

Cùng với đổi mới nội dung, cần thường xuyên đổi mới phương pháp tiến hành, bảo đảm tuân thủ nghiêm quy chế giáo dục chính trị cho các đối tượng theo quy định của Tổng cục Chính trị. Sẽ không đạt hiệu quả cao, nếu chỉ dừng lại ở những nguyên lý chung chung; truyền đạt theo công thức cứng nhắc, thiếu sự phân tích, liên hệ, vận dụng vào thực tiễn, không gắn với hoạt động đặc thù của đơn vị cơ sở, thiếu đấu tranh phê phán những quan điểm sai trái, thù địch để bảo vệ đường lối, quan điểm của Đảng. Trong tình hình mới của đất nước, công tác giáo dục chính trị phải tập trung vào tuyên truyền tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới; giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế; gắn với đấu tranh bác bỏ các luận điệu thù địch, sai trái, những tư tưởng cơ hội, xét lại… Bên cạnh đó, tiến hành đổi mới các hình thức giáo dục chính trị, như: học tập chính trị; sinh hoạt chính trị, tư tưởng; nghiên cứu chuyên đề của sĩ quan; ngày chính trị và văn hóa tinh thần; thông báo chính trị - thời sự, đọc báo, nghe đài, xem truyền hình; thông qua hoạt động thực hiện nhiệm vụ, phong trào thi đua, các cuộc vận động, kỷ niệm các ngày lễ lớn, ngày truyền thống, hoạt động văn hóa, văn nghệ và các thiết chế văn hóa, thiết chế dân chủ. Nghiên cứu vận dụng thích hợp hình thức giáo dục mới nhất là ứng dụng học tập trên các nền tảng công nghệ hiện đại…

Ba là, chủ động nắm bắt, đánh giá, phân loại và giải quyết tư tưởng của cán bộ, chiến sĩ để kịp thời có biện pháp phòng ngừa, định hướng tư tưởng, dư luận trong đơn vị. Cần thực hiện tốt nội dung, yêu cầu các khâu, các bước của công tác quản lý tư tưởng ở đơn vị cơ sở, bảo đảm nắm chắc tình hình, diễn biến tư tưởng của bộ đội, phân tích đánh giá, phân loại sát thực tế, giải quyết đúng đắn, kịp thời và có hiệu quả những vấn đề nảy sinh, bảo đảm sự ổn định vững vàng về tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị, tạo sự thống nhất, đồng thuận cao để phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo. Duy trì có nền nếp việc nắm tình hình tư tưởng bộ đội qua chế độ báo cáo, giao ban, phản ánh. Làm tốt công tác bảo vệ chính trị nội bộ, nắm chắc hồ sơ lý lịch, quản lý chặt chẽ các đối tượng trong đơn vị. Duy trì nghiêm chế độ học tập, sinh hoạt, công tác, chú trọng rèn kỷ luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật quân đội. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, kịp thời báo cáo theo phân cấp, làm rõ trách nhiệm lãnh đạo, chỉ huy, kịp thời rút kinh nghiệm trong quản lý, công tác tư tưởng.

Bốn là, đẩy mạnh phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức lối sống; những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” là một nội dung cơ bản của cuộc đấu tranh giai cấp và ý thức hệ trong điều kiện mới. Đặc biệt chú trọng đến phát huy vai trò của “Lực lượng 47” trong đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” ở đơn vị cơ sở bằng những nội dung, biện pháp thiết thực, hiệu quả. Chủ động đấu tranh chống các luận điệu phủ nhận, xuyên tạc chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, xuyên tạc đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, phản bác những quan điểm, tư tưởng sai trái thù địch, đặc biệt là trên không gian mạng. Kịp thời dự báo những sự thay đổi trong âm mưu, phương thức hoạt động của các thế lực thù địch, thông qua đó, đề ra các chủ trương, giải pháp định hướng cho cán bộ, chiến sĩ, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh trong tình hình mới.

Đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị ở đơn vị cơ sở trong Quân đội nhân dân Việt Nam là nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần quan trọng xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức; giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong quân đội, bảo đảm Quân đội ta luôn là lực lượng trung thành, tin cậy, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./.

Ghi chú:

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.217.

(2) Bộ Chính trị, Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII “về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”.

Tài liệu tham khảo:

1. Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị, Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện “Đề án đổi mới công tác giáo dục chính trị tại đơn vị trong giai đoạn mới” (2013 - 2018), H.2018.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, tập II, Nxb CTQG-ST, H.2021.

ThS Phan Bá Giáp - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng