Từ tinh gọn đến hiệu quả thực chất

Đây cũng là điểm được Trung ương nhấn mạnh sau Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Tại Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khẳng định chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới; là quyết sách chiến lược, mang tính cách mạng sâu sắc trong đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, tổ chức quyền lực nhà nước và quản trị quốc gia hiện đại.

Thực tiễn sinh động đã chứng minh mô hình mới không chỉ khắc phục căn bản những bất cập của mô hình cũ, mà còn tạo chuyển biến rõ nét, thực chất trong tổ chức và hoạt động của toàn hệ thống chính trị; rút ngắn "khoảng cách" từ Trung ương đến cơ sở; chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển; gắn phân cấp, phân quyền với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình; phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương, cơ sở; xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân, gần dân, sát dân, vì Nhân dân.

Tại tỉnh Hưng Yên đã triển khai mô hình “Chính quyền phục vụ người dân và doanh nghiệp” với phương châm “4 xin, 4 luôn, 5 không”. Đây không chỉ là những chuẩn mực trong giao tiếp, mà được đặt trong yêu cầu thay đổi lề lối, tác phong và trách nhiệm của cán bộ, công chức. “4 xin” gồm xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép; “4 luôn” là luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ; còn “5 không” hướng đến việc không cửa quyền, không quan liêu, vô cảm, không tham nhũng, lãng phí, lợi ích nhóm, không gian dối và không lợi dụng chức vụ, quyền hạn khi thực thi công vụ.

Điểm đáng chú ý, là tỉnh Hưng Yên không đưa ra những yêu cầu này trong điều kiện mọi việc đã hoàn hảo. Thực tế sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy ở một số nơi, cán bộ cấp xã còn lúng túng trong công tác dân vận, kỹ năng và thái độ phục vụ chưa đồng đều; việc tiếp công dân, đối thoại, xử lý kiến nghị có nơi còn hình thức. Vì vậy, thay đổi cách ứng xử cũng được xem là một phần của quá trình kiện toàn chính quyền cơ sở.

Tại xã Hưng Hà (tỉnh Hưng Yên), lượng hồ sơ lớn đến mức cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công có thời điểm phải làm ngoài giờ. Trong khi đó, xã Yên Mỹ (tỉnh Hưng Yên), một địa bàn có dân số khoảng 95.000 người, từ ngày 01/7/2025 đến ngày 15/8/2026 đã tiếp nhận 15.937 hồ sơ thủ tục hành chính; 15.911 hồ sơ đã được giải quyết, tỷ lệ đúng và trước hạn đạt 99,67%.

Những số liệu trên cho thấy một thực tế: cấp xã hiện đang phải xử lý khối lượng công việc lớn hơn, trong khi yêu cầu của người dân cũng cao hơn. Vì thế, “gần dân” không chỉ có nghĩa là khoảng cách địa lý ngắn hơn. Chính quyền gần dân còn phải hiểu công việc của dân, phản hồi nhanh và có khả năng giải quyết ngay ở nơi tiếp nhận.

Tại tỉnh Tuyên Quang, vấn đề này thể hiện rõ hơn ở những xã miền núi, vùng cao. Sau hơn một năm vận hành mô hình mới, nhiều thủ tục đã được tiếp nhận ngay tại xã; người dân có thể nộp hồ sơ trực tuyến, dữ liệu đã số hóa được tái sử dụng và có thêm lựa chọn về điểm nộp hồ sơ thuận tiện.

Đối với địa bàn miền núi, đây là thay đổi có ý nghĩa thực tế. Một người dân ở vùng cao có thể mất nhiều thời gian, chi phí đi lại chỉ để hoàn thiện một thủ tục. Khi hồ sơ được tiếp nhận tại xã, dữ liệu được dùng lại và một phần quá trình có thể thực hiện trực tuyến, lợi ích không chỉ là giảm thời gian xử lý mà còn giảm chi phí tiếp cận dịch vụ công.

Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra một yêu cầu khác. Không phải người dân nào cũng có khả năng sử dụng dịch vụ số giống nhau. Đối với người thường xuyên thao tác trên điện thoại thông minh có thể hoàn thành hồ sơ nhanh chóng, nhưng với người cao tuổi hoặc người ít sử dụng công nghệ, một quy trình trực tuyến phức tạp vẫn là một rào cản.

Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên.

Vì vậy, cách làm của xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên, cũng đáng chú ý. Trung tâm Phục vụ hành chính công xã triển khai “Ngày thứ Hai không viết, không thanh toán tiền mặt”, hỗ trợ người dân kê khai hồ sơ, đồng thời áp dụng phương thức “không chờ” đối với một số thủ tục đủ điều kiện. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ giải quyết hồ sơ theo yêu cầu của địa phương đạt 97,49%.

Nhìn từ thực tiễn tại các địa phương trên, có thể thấy cải cách hành chính đang chuyển dần từ việc “đưa thủ tục lên hệ thống” sang việc “người dân sử dụng hệ thống có thuận tiện hay không”.

Đây cũng là lý do chất lượng cán bộ trở thành vấn đề quan trọng khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bước vào giai đoạn vận hành ổn định hơn. Nhiều nhiệm vụ trước đây nằm ở cấp trung gian nay được tổ chức lại và giao trực tiếp cho địa phương. Cấp xã vì thế không chỉ cần cán bộ đủ số lượng mà còn cần cán bộ có khả năng xử lý công việc đa lĩnh vực, sử dụng công nghệ và chịu trách nhiệm rõ ràng.

Nghị quyết số 221/NQ-CP ngày 09/8/2026 của Chính phủ, ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, đặt yêu cầu tiếp tục rà soát các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền, đánh giá khả năng thực hiện và điều kiện bảo đảm; trong đó nhấn mạnh phân cấp phải đi cùng nhân lực, kinh phí, dữ liệu, hạ tầng số, hướng dẫn chuyên môn, công cụ thực thi và cơ chế hậu kiểm.

Điều này phản ánh khá đúng những gì đang diễn ra ở cơ sở. Giao thêm việc cho cấp xã không đồng nghĩa với việc cấp xã tự nhiên có thêm năng lực. Muốn chính quyền cấp xã thực sự mạnh hơn thì cùng với nhiệm vụ và thẩm quyền phải là đội ngũ phù hợp, dữ liệu đầy đủ, hạ tầng cần thiết và cơ chế phối hợp rõ ràng.

Theo Nghị quyết số 221/NQ-CP, Chính phủ giao Bộ Nội vụ chủ trì nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, có quy mô, điều kiện phát triển, năng lực quản trị và khả năng cung ứng dịch vụ công phù hợp để lan tỏa, nhân rộng, dẫn dắt phát triển; gắn với mục tiêu xây dựng cấp xã thực sự trở thành trung tâm vận hành mới ở cơ sở, trực tiếp phục vụ Nhân dân, doanh nghiệp và tổ chức phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Đây có thể xem là một bước chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy về cấp xã. Cấp xã không còn chỉ được nhìn như nơi thực hiện các nhiệm vụ hành chính được giao xuống từ cấp trên, mà phải trở thành một cấp chính quyền có đủ năng lực tổ chức phát triển địa bàn. Điều đó đòi hỏi nhiều hơn việc giải quyết hồ sơ đúng hạn. Một chính quyền cấp xã hiệu quả phải biết địa bàn mình có gì, người dân cần gì, doanh nghiệp gặp vướng mắc gì, nguồn lực nào có thể huy động và những vấn đề nào cần kiến nghị cấp trên.

Khi chính quyền cấp xã đủ năng lực, đủ thẩm quyền và đủ điều kiện để giải quyết công việc tại chỗ, khoảng cách giữa chính quyền và người dân thực sự được rút ngắn. Còn khi người dân có thể cảm nhận được sự thuận tiện ấy qua từng hồ sơ, từng lần liên hệ và từng vấn đề được giải quyết, cải cách hành chính mới thực sự có kết quả rõ ràng./.

Lã Anh