Chính quyền địa phương 2 cấp: Hiệu quả được nhìn từ những việc người dân nhận được

Việc tinh gọn tổ chức, giảm tầng nấc trung gian chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với phân cấp, phân quyền rõ hơn, trách nhiệm của từng cấp được xác định cụ thể hơn và công việc được giải quyết nhanh hơn. Với người dân, cải cách không nằm ở số lượng cơ quan được sắp xếp hay số văn bản được ban hành, mà thể hiện ở những việc rất cụ thể như hồ sơ có được hướng dẫn ngay từ đầu, có phải đi lại nhiều lần hay không, thời gian giải quyết có được rút ngắn và khi gặp vướng mắc có người chịu trách nhiệm xử lý hay không.

Đây cũng là hướng tiếp cận gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng trong lĩnh vực nội vụ, trong đó tiếp tục sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy những định hướng đó đang được cụ thể hóa bằng các cách làm khá gần với đời sống.

Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên.

Tại xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên, Trung tâm Phục vụ hành chính công triển khai mô hình “Ngày thứ Hai không viết, không thanh toán tiền mặt”, đồng thời áp dụng cách giải quyết một số thủ tục theo phương thức “không chờ”. Vào thứ Hai hằng tuần, công chức hỗ trợ người dân kê khai hồ sơ, điền biểu mẫu khi đã có đầy đủ thông tin. Với hồ sơ đầy đủ, hợp lệ và thuộc danh mục được áp dụng, việc giải quyết được thực hiện ngay theo quy định. Trong 6 tháng đầu năm 2026, theo báo cáo của địa phương, tỷ lệ giải quyết hồ sơ theo yêu cầu đạt 97,49%.

Những con số này đáng chú ý, nhưng điều quan trọng hơn lại nằm ở cách tổ chức công việc. Một thủ tục được giải quyết đúng quy định là yêu cầu bắt buộc, còn việc cán bộ chủ động hướng dẫn, giúp người dân hoàn thiện hồ sơ ngay từ đầu và hạn chế những lần đi lại không cần thiết mới là phần người dân có thể cảm nhận trực tiếp.

Cũng tại xã Phủ Thông, chuyển đổi số được triển khai theo hướng không chỉ đầu tư hệ thống mà còn đưa cán bộ đến hỗ trợ người dân sử dụng công nghệ. Chiến dịch “Mùa hè số cùng VNeID” được tổ chức với sự phối hợp của lực lượng công an và đoàn viên, thanh niên, hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số và thực hiện những nội dung liên quan đến Đề án 06. Hội đồng nhân dân xã đồng thời tổ chức kỳ họp “không giấy”, chuyển tài liệu sang dạng điện tử để sử dụng trên các thiết bị thông minh.

Cách làm này cho thấy chuyển đổi số ở cơ sở không chỉ là đưa thủ tục lên mạng. Một dịch vụ công trực tuyến chỉ có giá trị khi người dân có thể sử dụng được và thấy thuận tiện hơn so với cách làm cũ. Vì vậy, kỹ năng số của cán bộ, khả năng hỗ trợ người dân và mức độ thân thiện của hệ thống cũng trở thành một phần của chất lượng cải cách.

Ở một địa phương khác, Hải Phòng cho thấy khá rõ tác động của phân cấp, phân quyền khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành. Theo thông tin công bố sau gần một năm thực hiện mô hình, đến ngày 22/5/2026, thành phố đã tiếp nhận hơn 2,65 triệu hồ sơ thủ tục hành chính, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,82%. Thành phố đồng thời thực hiện cắt giảm thời gian giải quyết của gần 2.000 thủ tục hành chính, chủ yếu từ 50% trở lên, và bắt đầu triển khai các thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính.

Điều đáng chú ý là cùng với kết quả tích cực, Hải Phòng cũng thẳng thắn chỉ ra những vấn đề còn tồn tại ở cơ sở, trong đó có thiếu nhân lực chuyên môn sâu ở một số lĩnh vực, kỹ năng số chưa đồng đều và tình trạng một bộ phận cán bộ còn tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm. Thành phố đã phải điều động, biệt phái cán bộ để bổ sung nhân lực cho những vị trí còn thiếu.

Thực tế này cho thấy tinh gọn bộ máy không đồng nghĩa với việc đơn giản hóa mọi yêu cầu đối với đội ngũ. Ngược lại, khi nhiều nhiệm vụ được đưa xuống cấp xã, cán bộ ở cơ sở phải hiểu việc hơn, xử lý việc nhanh hơn và chịu trách nhiệm rõ hơn. Chủ trương xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên” vì thế không phải là yêu cầu chung chung, mà được đặt ra trực tiếp từ những công việc hàng ngày.

Ngày 20/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 700/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức ở xã, phường, đặc khu đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp giai đoạn 2026 - 2031. Việc dành một đề án riêng cho đội ngũ cấp cơ sở cho thấy yêu cầu nâng cao năng lực cán bộ đang được đặt song song với yêu cầu đổi mới mô hình tổ chức.

Tại tỉnh Đồng Nai, cách tiếp cận cũng đang chuyển từ việc chỉ quan tâm đến chỉ số sang chú trọng hơn vào chất lượng phục vụ. Kết quả công bố năm 2025 cho thấy địa phương đạt 93,10 điểm PAR INDEX, xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố; chỉ số SIPAS đạt 87,16%, cũng xếp thứ 3/34.

Nhưng ngay sau những kết quả này, các địa phương trên địa bàn tỉnh Đồng Nai vẫn tiếp tục triển khai những giải pháp mới. Tại xã Phước An, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn được thông tin ở mức 99,33%, song địa phương cũng nhìn nhận tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình và việc kết nối, chia sẻ dữ liệu còn những điểm cần cải thiện. Điều này cho thấy một bộ máy có tỷ lệ hồ sơ đúng hạn cao vẫn phải tiếp tục thay đổi nếu muốn nâng chất lượng phục vụ.

Ở cấp thành phố, Đồng Nai cũng đang tập trung nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác cải cách hành chính. Việc tổ chức tập huấn chuyên đề trong năm 2026 không chỉ nhằm cập nhật quy định, mà còn hướng tới nâng cao kỹ năng tham mưu, phương pháp tự đánh giá và khả năng tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp.

Một điểm khác cần nhìn rộng hơn là hiệu quả vận hành chính quyền 2 cấp không chỉ gắn với thủ tục hành chính. Trong các lĩnh vực thuộc chức năng quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ, việc làm, quan hệ lao động, an toàn vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội và các chính sách an sinh cũng tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Tại Hà Nội, một số thủ tục trong lĩnh vực việc làm đã được công bố thuộc thẩm quyền giải quyết của UBND cấp xã theo phương án ủy quyền. Điều này cho thấy phân cấp không chỉ diễn ra trong lĩnh vực hành chính thông thường mà đang mở rộng sang những vấn đề gắn trực tiếp với người lao động và thị trường lao động.

Thành phố cũng đang xây dựng các giải pháp kết nối thị trường lao động với cấp xã, trong đó có tổ chức các phiên giao dịch việc làm lưu động, cập nhật dữ liệu về việc làm, đào tạo nghề và nhu cầu nhân lực để phục vụ phân tích, dự báo và kết nối cung - cầu lao động.

Nhìn từ những việc này, có thể thấy hiệu quả của chính quyền địa phương 2 cấp không nên chỉ được đánh giá trong phạm vi một bộ phận tiếp nhận hồ sơ. Bộ máy mới phải có khả năng giải quyết những vấn đề người dân quan tâm hàng ngày, từ thủ tục hành chính, việc làm, chính sách xã hội đến tiếp cận các dịch vụ công và hỗ trợ trong quá trình chuyển đổi số.

Đồng thời, cải cách cũng không thể chỉ dựa vào công nghệ. Hệ thống điện tử có thể giúp giảm thời gian xử lý, nhưng một hồ sơ phức tạp vẫn cần cán bộ hiểu quy định; một người dân chưa quen với dịch vụ số vẫn cần được hướng dẫn; một vấn đề phát sinh giữa nhiều cơ quan vẫn cần có đầu mối chịu trách nhiệm phối hợp.

Đây cũng là lý do quá trình vận hành mô hình mới cần được nhìn nhận cả từ kết quả đạt được và những điểm còn vướng mắc.

Từ những thực tế trên, có thể thấy sắp xếp tổ chức bộ máy mới chỉ là bước đầu. Phần việc khó hơn là biến sự thay đổi về tổ chức thành thay đổi trong cách làm việc, trong trách nhiệm của cán bộ và trong trải nghiệm của người dân.

Một nền hành chính phục vụ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những việc lớn. Nhiều khi, đó là việc cán bộ hướng dẫn đầy đủ hơn, một thủ tục được giải quyết ngay thay vì để người dân quay lại, một dữ liệu đã có được dùng lại thay vì yêu cầu khai lại, một dịch vụ công được thiết kế dễ sử dụng hơn, hay một hồ sơ được xử lý đúng hạn mà người dân không phải mất thêm thời gian đi lại.

Sau hơn một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, những thay đổi như vậy mới là phần dễ kiểm chứng nhất của cải cách. Khi bộ máy tinh gọn hơn đi cùng với phân cấp rõ hơn, cán bộ có năng lực hơn, công nghệ được sử dụng đúng chỗ và người dân thực sự được phục vụ tốt hơn, chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy mới chuyển thành hiệu quả trong đời sống.

Thước đo cuối cùng vì thế vẫn là những gì diễn ra ở cơ sở: công việc có được giải quyết thông suốt hơn, người dân có thuận tiện hơn, doanh nghiệp có giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hay không. Từ những điểm tiếp xúc rất cụ thể đó, hiệu quả của một chính quyền gần dân, sát dân mới được nhìn thấy rõ nhất./.

Lã Anh