Những chuyển biến tích cực trong cách phục vụ người dân sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Thực tế tại một số địa phương cho thấy, khi cấp xã được giao thêm nhiệm vụ và quyền hạn, nơi nào chủ động sắp xếp bộ máy, bố trí cán bộ phù hợp và ứng dụng tốt công nghệ thì việc giải quyết thủ tục hành chính có những chuyển biến khá rõ.

Tại tỉnh An Giang, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những kết quả tại cơ sở cho thấy khá rõ sự thay đổi này. Ở phường Rạch Giá, gần 28.000 hồ sơ đã được giải quyết đúng hạn. Trong khi đó, tại xã Óc Eo, từ ngày 01/7/2025 đến thời điểm báo cáo, Trung tâm Phục vụ hành chính công đã tiếp nhận 6.356 hồ sơ và giải quyết 6.297 hồ sơ; Bộ chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp đạt 97,51/100 điểm, được xếp loại xuất sắc.

Đây là những con số đáng chú ý, bởi Rạch Giá và Óc Eo đại diện cho hai điều kiện khá khác nhau. Một bên là địa bàn đô thị có lượng giao dịch hành chính lớn, bên kia là xã nông thôn phải tổ chức lại hoạt động sau khi hợp nhất đơn vị hành chính. Nhưng điểm chung là nhiều công việc trước đây phải qua cấp trung gian nay được giải quyết trực tiếp tại cơ sở.

Ở xã Óc Eo, việc tăng cường phân cấp giúp chính quyền xã chủ động xử lý những vấn đề phát sinh trên địa bàn, thay vì phải chờ ý kiến qua nhiều cấp. Người dân cũng phản ánh việc thực hiện thủ tục thuận lợi hơn, quy trình được niêm yết công khai và cán bộ chủ động hướng dẫn.

Nhìn từ đây, một trong những ý nghĩa quan trọng của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là rút ngắn khoảng cách giữa nơi có thẩm quyền và nơi người dân cần giải quyết công việc.

Tuy nhiên, phân cấp chỉ tạo ra hiệu quả khi chính quyền cơ sở có đủ năng lực thực hiện. Đây là vấn đề được nhiều địa phương quan tâm trong quá trình vận hành mô hình mới.

Tại tỉnh Khánh Hòa, việc kiểm tra cải cách hành chính ở xã Công Hải trong tháng 7/2026 cho thấy khá rõ yêu cầu này. Trong 6 tháng đầu năm, xã được giao 56 nhiệm vụ thuộc 7 lĩnh vực cải cách hành chính, đã hoàn thành 46 nhiệm vụ, đạt hơn 82%. Từ ngày 15/12/2025 đến ngày 30/6/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã tiếp nhận 1.437 hồ sơ, trong đó có 1.360 hồ sơ trực tuyến; đã giải quyết 1.400 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 98,79%. Tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt 96%, tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả đạt 85,93%, còn tỷ lệ khai thác, sử dụng lại dữ liệu số hóa đạt 97,92%.

Những số liệu này cho thấy cải cách tại cơ sở không chỉ được đo bằng tỷ lệ hồ sơ đúng hạn. Một bộ máy được coi là vận hành hiệu quả hơn còn phải giảm dần việc nhập lại thông tin, tăng khả năng sử dụng dữ liệu đã có và đưa nhiều giao dịch lên môi trường điện tử.

Tại xã Công Hải, hơn 94% số hồ sơ tiếp nhận trong giai đoạn trên được thực hiện trực tuyến. Đây là tỷ lệ đáng chú ý đối với một đơn vị cấp xã. Nhưng địa phương cũng còn 37 hồ sơ đang xử lý và phải tiếp tục khắc phục những vấn đề liên quan đến hồ sơ trễ hạn, chất lượng dịch vụ công trực tuyến, số hóa và hạ tầng công nghệ thông tin.

Việc cùng lúc nhìn vào cả kết quả đạt được và phần việc còn hạn chế là cần thiết. Bởi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới vận hành hơn một năm, không thể kỳ vọng mọi quy trình đã hoàn thiện ngay. Quan trọng hơn là địa phương nhận diện được điểm nghẽn ở đâu và có cách xử lý hay không.

Một ví dụ khác ở tỉnh Khánh Hòa cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở thủ tục hành chính. Theo kết quả kiểm tra và giám sát trong năm 2026, tỉnh xác định cần tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng, bố trí cán bộ cấp xã đúng chuyên môn, nhất là ở các lĩnh vực tài chính, đất đai, quy hoạch và công nghệ thông tin; đồng thời hoàn thiện hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa quy trình công việc.

Điều này phù hợp với thực tế khi cấp xã đang đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn. Nếu trước đây một cán bộ có thể phụ trách một phạm vi công việc tương đối hẹp thì trong mô hình mới, yêu cầu xử lý liên thông và phối hợp giữa nhiều lĩnh vực cao hơn. Cán bộ cơ sở không chỉ cần biết quy định mà còn phải sử dụng được hệ thống số, khai thác dữ liệu và hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục.

Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị.

Tỉnh Quảng Trị cũng đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong công tác giải quyết thủ tục hành chính cho người dân doanh nghiệp sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Tại phường Đông Hà, từ khi thành lập phường đến cuối tháng 4/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công đã tiếp nhận hơn 14.000 hồ sơ. Tỷ lệ trả kết quả đúng và trước hạn đạt 100%, không có hồ sơ quá hạn. Tỷ lệ tiếp nhận hồ sơ trực tuyến đạt 91,42%; số hóa đầu vào đạt 99,87% và số hóa kết quả giải quyết đạt 99,79%. Mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp được khảo sát trực tiếp và độc lập đạt trên 99%.

Ở xã Cam Lộ, từ ngày 01/7/2025 đến ngày 10/5/2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công tiếp nhận 9.486 hồ sơ, trong đó 9.466 hồ sơ được trả trước hạn, đạt 99,8%. Tỷ lệ số hóa thành phần hồ sơ và kết quả đạt 100%, mức độ hài lòng của người dân trên 98% trong năm 2025. Trung tâm được xếp loại 9/78 xã, phường, đặc khu của tỉnh Quảng Trị.

Quảng Trị không chỉ đưa ra những con số về hồ sơ. Phường Đông Hà xây dựng phương châm “3 tăng, 2 giảm, 2 không”, trong đó tập trung tăng chất lượng, tăng số hóa, tăng sự hài lòng; giảm thủ tục, giảm thời gian; không gây phiền hà và không phát sinh chi phí ngoài. Xã Cam Lộ cũng hướng tới nguyên tắc “một điểm đến - một cấp giải quyết - một cấp chịu trách nhiệm”.

Cách đặt vấn đề này cho thấy một chuyển biến đáng chú ý trong tư duy cải cách hành chính. Thay vì chỉ quan tâm hồ sơ đã được tiếp nhận hay chưa, địa phương bắt đầu quan tâm đến toàn bộ trải nghiệm của người dân trong quá trình thực hiện thủ tục.

Một hồ sơ được giải quyết trước hạn có giá trị rõ ràng hơn một thủ tục chỉ được giải quyết đúng quy trình. Một hồ sơ được số hóa và có thể tái sử dụng dữ liệu sẽ giúp giảm việc khai lại. Một người dân được cán bộ hướng dẫn đầy đủ ngay lần đầu sẽ giảm được thời gian và chi phí đi lại.

Các số liệu từ tỉnh An Giang, Khánh Hòa và Quảng Trị cho thấy, mỗi địa phương đang có cách tiếp cận khác nhau, nhưng đều có một điểm chung: công tác quản lý, điều hành, cải cách hành chính và phục vụ người dân, doanh nghiệp đã có những chuyển biến tích cực. Thực tiễn này cho thấy mô hình mới không chỉ góp phần tinh gọn bộ máy mà còn tạo động lực đổi mới phương thức quản trị, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở./.

Lã Anh