Phát huy nhân tố chủ quan trong nâng cao chất lượng nghiên cứu tác phẩm kinh điển của học viên hệ Sư phạm tại Học viện Chính trị

Trong hệ thống lý luận Mác – Lênin, các tác phẩm kinh điển giữ vị trí nền tảng, định hướng cho hoạt động nhận thức, giảng dạy và nghiên cứu khoa học lý luận chính trị. Đối với học viên hệ Sư phạm tại Học viện Chính trị, nghiên cứu tác phẩm kinh điển không chỉ là yêu cầu học tập, mà còn là quá trình rèn luyện phương pháp tư duy khoa học, củng cố bản lĩnh chính trị, hình thành phẩm chất và năng lực sư phạm. Đây là nền tảng trực tiếp chuẩn bị cho họ sau khi tốt nghiệp trở thành giảng viên lý luận chính trị trong các học viện, nhà trường quân đội – những người trực tiếp tham gia bồi dưỡng, giáo dục cán bộ, góp phần xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy ý thức nghiên cứu của học viên vẫn còn những điểm mạnh và hạn chế đan xen; trong đó, nhân tố chủ quan có ý nghĩa quyết định đến chiều sâu và hiệu quả của quá trình nghiên cứu. Do vậy, việc phân tích thực trạng, khẳng định vai trò và đề xuất giải pháp phát huy nhân tố chủ quan của học viên hệ Sư phạm trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn góp phần xây dựng Quân đội ta cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.

Thực trạng phát huy nhân tố chủ quan trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển của học viên hệ Sư phạm tại Học viện Chính trị hiện nay

Những năm gần đây, học viên hệ Sư phạm tại Học viện Chính trị đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển: nhiều học viên nắm vững nội dung cốt lõi, bước đầu hình thành năng lực phân tích, liên hệ lịch sử – lý luận, tham gia thảo luận, viết tiểu luận, khóa luận có chất lượng khá, tốt. Những kết quả đó góp phần củng cố kiến thức chuyên ngành, rèn luyện phẩm chất sư phạm, bản lĩnh chính trị và từng bước chuẩn bị hành trang cho công tác giảng dạy trong quân đội sau này.

Tuy vậy, thực tiễn cũng cho thấy nhiều hạn chế: một bộ phận học viên còn tiếp thu thụ động, chưa phát huy tư duy phản biện, chưa biết vận dụng sáng tạo tri thức vào thực tiễn công tác; phương pháp học tập còn thiên về “đọc – chép”, thiếu kỹ năng phân tích và hệ thống hóa tư liệu; động cơ, thái độ học tập chưa đồng đều, thậm chí còn biểu hiện học đối phó. Đặc biệt, năng lực gắn lý luận với thực tiễn công tác chính trị và giảng dạy trong quân đội còn hạn chế. Nguyên nhân chính là do nền tảng phương pháp luận chưa vững, phương pháp tổ chức dạy học vẫn nặng về truyền thụ, cơ chế đánh giá mang tính hình thức, trong khi khối lượng chương trình lớn gây áp lực cho học viên. Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ Học viện Chính trị đã chỉ rõ: “Một số cán bộ, đảng viên chưa thật sự gương mẫu; tinh thần trách nhiệm trong tự học, tự nghiên cứu để nâng cao trình độ, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chưa cao”⁽¹⁾.

Thực trạng đó đặt ra yêu cầu phải khơi dậy và phát huy mạnh mẽ nhân tố chủ quan trong hoạt động học tập và nghiên cứu. Đối với học viên hệ Sư phạm, nhân tố này thể hiện ở động cơ, thái độ, tình cảm, niềm tin và ý chí phấn đấu. Chính những yếu tố đó quyết định khả năng tiếp thu, xử lý, vận dụng tri thức vào thực tiễn giảng dạy và công tác chính trị sau này. Các nhà kinh điển Mác – Lênin và Hồ Chí Minh đều khẳng định, con người là nhân tố quyết định, trong đó ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì học tập chính là điều kiện để biến tri thức thành sức mạnh. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Phải tự nguyện, tự giác, xem công tác học tập cũng là một nhiệm vụ mà người cán bộ cách mạng phải hoàn thành cho được… không lùi bước trước bất kỳ khó khăn nào trong việc học tập”⁽²⁾. Như vậy, việc khắc phục những hạn chế hiện nay, đồng thời phát huy nhân tố chủ quan, không chỉ nâng cao chất lượng nghiên cứu tác phẩm kinh điển của học viên, mà còn là yêu cầu tất yếu để đào tạo đội ngũ giảng viên lý luận chính trị có phẩm chất, năng lực, bản lĩnh vững vàng, đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.

Phát huy nhân tố chủ quan trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển của học viên hệ Sư phạm tại Học viện Chính trị thời gian tới

Để phát huy nhân tố chủ quan trong nâng cao chất lượng nghiên cứu tác phẩm kinh điển của học viên hệ Sư phạm tại Học viện Chính trị, cần tập trung vào một số giải pháp cơ bản sau:

Một là, bồi dưỡng nhận thức và động cơ học tập đúng đắn. Động cơ học tập là điểm xuất phát của mọi hoạt động nhận thức, quyết định mức độ tự giác và hiệu quả nghiên cứu tác phẩm kinh điển. Để hình thành động cơ trong sáng, học viên cần được giáo dục sâu sắc về vị trí, vai trò, giá trị trường tồn của kinh điển trong hệ thống lý luận Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Qua đó, họ hiểu rằng nghiên cứu không chỉ nhằm hoàn thành chương trình đào tạo mà còn là trách nhiệm chính trị và nhu cầu tự thân của cán bộ, giảng viên lý luận trong tương lai. Việc giảng viên thường xuyên định hướng, gợi mở giúp học viên nhận thức rõ nghiên cứu kinh điển là con đường để rèn luyện bản lĩnh chính trị, tư duy khoa học và phẩm chất nghề nghiệp. Khi động cơ đúng đắn được khơi dậy, học viên sẽ có ý thức tự giác, thái độ học tập tích cực và nỗ lực bền bỉ, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu một cách thực chất và lâu dài.

Hai là, phát huy tính tự giác, tích cực và sáng tạo trong nghiên cứu. Tự giác là biểu hiện cao nhất của ý thức, còn tích cực và sáng tạo là thước đo năng lực nghiên cứu khoa học. Để phát huy điều này, học viên cần chủ động lập kế hoạch học tập, biết quản lý thời gian, kết hợp giữa giờ học chính khóa với nghiên cứu cá nhân. Học viện và giảng viên cần tạo môi trường học thuật cởi mở, khuyến khích học viên tham gia thảo luận, phản biện, trình bày quan điểm cá nhân. Việc tổ chức các buổi tọa đàm, seminar, hội thảo khoa học sẽ tạo cơ hội cho học viên rèn luyện tư duy độc lập, hình thành năng lực đặt vấn đề và giải quyết vấn đề khoa học. Khi được khích lệ, học viên sẽ mạnh dạn hơn trong sáng tạo, biến tri thức kinh điển từ “cái có sẵn” thành “tri thức của bản thân”, đồng thời phát triển bản lĩnh chính trị và năng lực sư phạm.

Ba là, nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu. Trong điều kiện khối lượng tri thức lớn và thời gian học tập hạn hẹp, việc rèn luyện kỹ năng tự học, tự nghiên cứu có ý nghĩa quyết định. Học viên cần xây dựng phương pháp đọc khoa học: từ đọc nguyên bản, phân tích, so sánh, khái quát đến hệ thống hóa tri thức. Đồng thời, phải kết hợp việc học trên lớp với việc khai thác thư viện số, cơ sở dữ liệu điện tử và tài liệu tham khảo để mở rộng kiến thức. Thói quen ghi chép khoa học, lập sơ đồ tư duy, quản lý thông tin bằng công nghệ hiện đại cũng góp phần tăng hiệu quả nghiên cứu. Ngoài ra, việc tham gia nhóm nghiên cứu, câu lạc bộ học thuật sẽ tạo môi trường trao đổi, bổ sung và hoàn thiện tri thức. Khi năng lực tự học, tự nghiên cứu được nâng cao, học viên sẽ có khả năng chiếm lĩnh tri thức sâu sắc, chủ động sáng tạo thay vì thụ động tiếp thu, qua đó nâng cao chất lượng nghiên cứu tác phẩm kinh điển.

Bốn là, gắn nghiên cứu tác phẩm kinh điển với thực tiễn công tác và đời sống. Một trong những biểu hiện quan trọng của ý thức nghiên cứu đúng đắn là khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn. Học viên hệ Sư phạm không chỉ cần nắm vững các nguyên lý lý luận mà còn phải biết chuyển hóa thành kỹ năng sư phạm và năng lực công tác chính trị. Do vậy, nghiên cứu kinh điển cần được gắn liền với đường lối, nghị quyết của Đảng, nhiệm vụ quân đội và thực tiễn công tác ở đơn vị. Việc tổ chức các buổi thảo luận, liên hệ, thực tập giảng dạy và nghiên cứu chuyên đề gắn với nhiệm vụ cụ thể sẽ giúp học viên củng cố tri thức, rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp và kỹ năng giảng dạy. Sự kết nối chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn vừa làm sâu sắc sự hiểu biết về tác phẩm kinh điển, vừa hình thành năng lực vận dụng sáng tạo, chuẩn bị cho học viên đáp ứng yêu cầu công tác trong tình hình mới.

Năm là, khơi dậy ý chí và niềm tin khoa học trong nghiên cứu. Ý chí và niềm tin là động lực nội tại, giúp học viên kiên trì vượt khó và duy trì sự hứng thú nghiên cứu. Nghiên cứu tác phẩm kinh điển vốn có nhiều khái niệm trừu tượng, đòi hỏi sự tập trung và nỗ lực cao, dễ tạo cảm giác khó khăn, khô khan. Vì vậy, cần giáo dục để học viên có niềm tin vững chắc vào giá trị khoa học, tính cách mạng và sức sống trường tồn của các tác phẩm kinh điển, đồng thời xây dựng bản lĩnh đấu tranh trước các quan điểm sai trái, thù địch. Giảng viên phải quan tâm, động viên, khích lệ, tạo điều kiện để học viên trải nghiệm thành công, qua đó củng cố sự tự tin và nuôi dưỡng ý chí bền bỉ. Khi ý chí và niềm tin khoa học được khơi dậy, học viên sẽ vượt qua mọi khó khăn, duy trì tinh thần học tập tích cực, hình thành phong cách nghiên cứu bền vững, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo tại Học viện Chính trị hiện nay.

Nghiên cứu tác phẩm kinh điển Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nhiệm vụ trọng tâm, trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng, bản lĩnh chính trị và năng lực nghề nghiệp cho học viên hệ Sư phạm ở Học viện Chính trị. Qua phân tích có thể thấy, nhân tố chủ quan của người học – từ động cơ, ý chí, nhận thức đến năng lực tự học, sáng tạo – giữ vai trò quyết định đối với chất lượng nghiên cứu. Việc phát huy nhân tố này không chỉ đáp ứng yêu cầu học tập trước mắt, mà còn tạo tiền đề để học viên hình thành năng lực tự nghiên cứu, tự đào tạo lâu dài, sẵn sàng thích ứng với sự phát triển của khoa học lý luận và thực tiễn chính trị - xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự bùng nổ tri thức, yêu cầu đặt ra là Học viện cần tiếp tục đổi mới phương pháp đào tạo, tạo môi trường học thuật dân chủ, sáng tạo, đồng thời khơi dậy khát vọng cống hiến và bản lĩnh khoa học cho học viên. Định hướng lâu dài, việc phát huy nhân tố chủ quan phải gắn với chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị có phẩm chất, năng lực toàn diện, có khả năng truyền bá, vận dụng sáng tạo tư tưởng kinh điển vào thực tiễn. Đây cũng là cơ sở để không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo của Học viện Chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới./.

--------------------------------------------------

Ghi chú:

(1) Đảng bộ Học viện Chính trị, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Học viện Chính trị lần thứ XVI, H.2020, tr.57.

(2) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 11, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.94.

Tài liệu tham khảo:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, II, Nxb CTQG-ST, H.2021.

2. C.Mác – Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 1, Nxb CTQG-ST, H.1995.

3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb CTQG-ST, H.2011.

4. V.I.Lênin, Toàn tập, tập 1, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva 1981.

5. Học viện Chính trị, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Nâng cao chất lượng giảng dạy, nghiên cứu lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các học viện, nhà trường Quân đội hiện nay, H.2022.

5. Bộ Chính trị, Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”                                 

Đại úy Trần Tuấn Vũ, Đại úy Trần Thanh Tùng - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng