Bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay

Từ khóa: Học viên; không gian mạng; năng lực; phản biện xã hội; Trường Sĩ quan Chính trị.

Abstract: Cyberspace has become a new environment for social activities, in which communication, education, propaganda, critique, and ideological struggle take place simultaneously. Fostering social critical capacity in cyberspace for cadets at the Political Officers’ School is not only an objective requirement of the digital age but also an urgent theoretical and political task in the School’s education and training process. This article analyzes the current situation and proposes several solutions to enhance cadets’ social critical capacity in cyberspace at the Political Officers’ School today.

Keywords: Cadets; cyberspace; capacity; social criticism; Political Officers’ School.

Không gian mạng đã trở thành môi trường mới để hình thành, trao đổi, phổ biến tri thức và tư tưởng. Bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng có vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục - đào tạo, rèn luyện và phát triển của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng để xây dựng đội ngũ sĩ quan chính trị có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực tư duy lý luận sắc bén và khả năng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cho học viên đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Không gian mạng là môi trường thông tin toàn cầu được hình thành nhờ công nghệ số, nơi con người thực hiện nhiều dạng hoạt động xã hội. Ở Việt Nam hiện nay, theo thống kê chưa đầy đủ có hơn 70 triệu người sử dụng mạng xã hội, với các nền tảng phổ biến như Facebook, TikTok, YouTube, Zalo... Đây là môi trường thông tin đa chiều, lan tỏa nhanh chóng, tác động sâu rộng đến nhận thức và hành vi xã hội. Các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị đang triệt để lợi dụng mạng xã hội để tuyên truyền xuyên tạc, kích động “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, phủ nhận nền tảng tư tưởng và vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng là trung tâm đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam, yêu cầu xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực tư duy lý luận sắc bén và khả năng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch cho học viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những năm qua, hoạt động bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên đã được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và đa số học viện đã chủ động tham gia phản bác thông tin sai trái, một số đồng chí có khả năng phân tích, đánh giá, so sánh, lập luận và đối thoại trên cơ sở khoa học, lý luận và thực tiễn.

Tuy nhiên, nội dung bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị thời gian qua mới chỉ được lồng ghép trong một số giờ học chính trị, các hoạt động trao đổi, diễn đàn, tọa đàm; đội ngũ học viên còn thiếu kỹ năng chọn lọc và xử lý thông tin; tư duy phản biện chưa sâu; lập luận còn cảm tính; còn tâm lý e ngại va chạm trong tranh luận trên không gian mạng; chưa biết cách kết hợp giữa “xây” và “chống” trong phản biện xã hội nói chung, trên không gian mạng nói riêng.

Bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị nhằm góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan chính trị tương lai có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy phản biện khoa học, thái độ đúng đắn và năng lực đấu tranh tư tưởng - lý luận sắc bén trước những vấn đề phức tạp của đời sống xã hội và trên không gian mạng. Thông qua bồi dưỡng, học viên hình thành khả năng nhận diện, phân tích và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; biết tham gia phản biện, định hướng dư luận xã hội theo đúng quan điểm, đường lối của Đảng, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ vững trận địa tư tưởng trong Quân đội.

Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:

Một là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm các chủ thể, lực lượng trong bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên.

Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành môi trường chủ yếu để lan truyền thông tin, hình thành dư luận xã hội và diễn ra đấu tranh tư tưởng, nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể tham gia bồi dưỡng đóng vai trò quyết định việc lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy, quản lý quá trình bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh phải: “Lãnh đạo quan trọng nhất là lãnh đạo tư tưởng, phải hiểu tư tưởng của mỗi cán bộ để giúp đỡ thiết thực trong công tác; vì tư tưởng thông suốt thì làm tốt, tư tưởng nhùng nhằng thì không làm được việc”⁽¹⁾, coi giáo dục chính trị, tư tưởng là khâu then chốt trong xây dựng con người cách mạng. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể lãnh đạo, chỉ huy, giảng viên, cán bộ quản lý và bản thân học viên thì việc bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng sẽ được tổ chức một cách chủ động, sáng tạo, có hiệu quả thiết thực và trở thành nhu cầu tự thân.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nơi nào cấp ủy, chỉ huy và giảng viên nhận thức rõ vai trò của bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng thì nơi đó hoạt động này được triển khai bài bản, học viên chủ động, tự giác hơn trong tự tu dưỡng, tự rèn luyện vì khả năng phân tích, đánh giá, so sánh, lập luận và đối thoại trên cơ sở khoa học, lý luận và thực tiễn được nâng lên. Ngược lại, ở những nơi nhận thức còn mờ nhạt, trách nhiệm chưa rõ, việc bồi dưỡng thường mang tính phong trào, thiếu chiều sâu.

Cần xác định việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy và đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý học viên về vị trí, vai trò của bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng trong hoạt động giáo dục - đào tạo và rèn luyện tại đơn vị, gắn trực tiếp với yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị “vừa hồng, vừa chuyên” trong thời kỳ chuyển đổi số.

Giáo dục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của học viên hình thành động cơ đúng đắn, thái độ nghiêm túc và ý thức tự giác trong rèn luyện năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng. Coi đây là một trong những nội dung tự học tập, tự rèn luyện hoàn thiện phẩm chất, năng lực của người sĩ quan chính trị, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, rèn luyện tại nhà trường và sẵn sàng nhận mọi nhiệm vụ được giao khi tốt nghiệp.

Hai là, đổi mới nội dung, hình thức bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên.

Đây là giải pháp giữ vai trò trung tâm, xuất phát từ nguyên nhân của những hạn chế trong bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu cán bộ, đảng viên phải “học đi đôi với hành”, coi đó là nguyên tắc căn bản trong giáo dục - đào tạo cán bộ. Đổi mới nội dung theo hướng thiết thực, cập nhật giúp học viên không chỉ “hiểu đúng” mà còn “làm đúng”, từng bước hình thành năng lực phân tích, đánh giá và phản biện các vấn đề xã hội trên không gian mạng bằng lập trường khoa học, thái độ chính trị đúng đắn.

Rà soát, điều chỉnh và bổ sung hệ thống nội dung bồi dưỡng theo hướng tập trung vào những vấn đề cốt lõi của phản biện xã hội trên không gian mạng. Nội dung này phải bao quát cả ba phương diện: nền tảng lý luận chính trị; kiến thức xã hội, pháp luật và truyền thông; kỹ năng thực hành phản biện. Trong đó, nền tảng lý luận chính trị giữ vai trò định hướng, giúp học viên có “kim chỉ nam” khi tiếp cận và xử lý thông tin; kiến thức xã hội và pháp luật tạo cơ sở để đánh giá đúng - sai, hợp pháp - phi pháp; còn kỹ năng thực hành giúp học viên vận dụng lý luận vào các tình huống cụ thể trên mạng xã hội. Đồng thời, nội dung bồi dưỡng cần thường xuyên được cập nhật gắn với các vấn đề thời sự, các “điểm nóng” dư luận trên không gian mạng liên quan đến nhiệm vụ quân sự, quốc phòng và xây dựng Đảng.

Kết hợp hài hòa giữa các hình thức bồi dưỡng truyền thống với các hình thức hiện đại, phù hợp với nội dung và môi trường số. Các giờ học trên lớp vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc định hướng lý luận, nhưng cần được tổ chức theo phương pháp lấy người học làm trung tâm, tăng cường thảo luận, trao đổi, nêu vấn đề. Song song với đó, cần mở rộng các hình thức bồi dưỡng ngoài giờ lên lớp như tổ chức các diễn đàn học thuật, sinh hoạt chuyên đề, câu lạc bộ nghiên cứu lý luận - thực tiễn về không gian mạng, tăng cường tổ chức các hoạt động thảo luận nhóm, tọa đàm, tranh biện gắn với tình huống cụ thể ở đơn vị, tạo điều kiện cho học viên rèn luyện năng lực phản biện trong môi trường linh hoạt, ít áp lực hành chính.

Ba là, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Lấy gương người tốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới”⁽²⁾. Đội ngũ cán bộ, giảng viên là lực lượng trung tâm, trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ, tổ chức và hiện thực hóa mục tiêu, yêu cầu đạo tạo của nhà trường đối với học viên. Tấm gương của cán bộ, giảng viên tham gia phản biện xã hội trên không gian mạng có tác dụng cổ vũ, động viên, khích lệ học viên chủ động, tự giác và tích cực tham gia các hoạt động phản biện xã hội trên không gian mạng. Từ đó, bồi dưỡng toàn diện từ tri thức, tình cảm, ý chí, niềm tin, kỹ năng, bản lĩnh phản biện bác bỏ cái sai, bảo vệ cái đúng trên không gian mạng. Thực tiễn ở Trường Sĩ quan Chính trị cho thấy, sự khác biệt rõ rệt về chất lượng phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên ở đơn vị có những tấm gương sáng của cán bộ, giảng viên tích cực tham gia phản biện các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Ngược lại, hoạt động bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên rơi vào hình thức nếu cán bộ, giảng viên ở đó thiếu gương mẫu đi đầu.

Chủ động quán triệt, thực hiện tốt trách nhiệm nêu gương của cán bộ, giảng viên, nhất là Quy định số 144-NQ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới; Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới. Chú trọng nâng cao năng lực toàn diện cho đội ngũ cán bộ, giảng viên về phản biện xã hội trên không gian mạng, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên nòng cốt có uy tín, đủ khả năng làm “hạt nhân”, là lực lượng trực tiếp tổ chức các hoạt động bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên. Việc nêu gương phải thể hiện thái độ chuẩn mực, lập trường vững vàng, phương pháp khoa học trong tiếp cận và phản biện các vấn đề trên không gian mạng, để học viên học tập và làm theo. Đồng thời, kịp thời phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các hành động tiêu biểu, tấm gương điển hình trong cơ quan, đơn vị, nhất là tấm gương học viên tham gia phản biện xã hội trên không gian mạng có hiệu quả, thiết thực.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng trở thành một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng của đời sống chính trị - xã hội, là môi trường tác động sâu sắc đến nhận thức, tư tưởng, hành vi của các tầng lớp nhân dân. Cùng với những cơ hội to lớn trong việc tiếp cận tri thức, mở rộng tầm nhìn, trao đổi học thuật và lan tỏa các giá trị tích cực, nhưng không gian mạng cũng là “mặt trận nóng” để các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị triệt để lợi dụng nhằm thực hiện âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ. Bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay là một trong những nội dung, hình thức, biện pháp giáo dục chính trị, tư tưởng gắn với giáo dục kỹ năng mềm, kỹ năng số và kỹ năng truyền thông trong giai đoạn hiện nay, góp phần hoàn thiện phẩm chất, năng lực của đội ngũ sĩ quan chính trị, cán bộ chính trị cấp phân đội đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên mới./.

-----------------------------------------------------------

Ghi chú:

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.309.

(2) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 15, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.672.

TS Trịnh Anh Tuấn (Học viện Chính trị, BQP) - Lộc Minh Hiếu (Trường Sĩ quan Chính trị, BQP)