Mô hình chính quyền địa phương hai cấp: Tạo thuận lợi hơn cho cử tri tham gia bầu cử

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Cửa Nam (thành phố Hà Nội) tổ chức Hội nghị tiếp xúc cử tri với người ứng cử đại biểu HĐND phường nhiệm kỳ 2026-2031.

Quy trình tổ chức linh hoạt, giảm khâu trung gian

Một trong những thay đổi đáng chú ý của mô hình chính quyền địa phương hai cấp là việc điều chỉnh thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu và tổ chức phụ trách bầu cử. Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND (có hiệu lực từ ngày 01/7/2025), thẩm quyền đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ hướng về cơ sở.

Tại các kỳ bầu cử trước, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã quyết định khu vực bỏ phiếu nhưng phải chờ UBND cấp huyện phê chuẩn. Trong mô hình mới, UBND cấp xã có thẩm quyền quyết định việc xác định khu vực bỏ phiếu và báo cáo trực tiếp lên UBND cấp tỉnh. Điều này giúp quy trình tổ chức tại địa phương linh hoạt hơn, phù hợp với đặc điểm dân cư tại chỗ mà không phải trải qua các bước thẩm định trung gian kéo dài. Đối với cử tri, việc địa điểm bỏ phiếu được xác định nhanh chóng và sát thực tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc di chuyển và thực hiện quyền công dân.

Tiếp cận thông tin chính xác, minh bạch nhờ chuyển đổi số

Cùng với việc tinh gọn tổ chức bộ máy, công tác bầu cử nhiệm kỳ này cũng được hỗ trợ mạnh mẽ bởi quá trình chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Việc khai thác hiệu quả Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử VNeID giúp quá trình lập danh sách cử tri, quản lý thông tin bầu cử được thực hiện chính xác, đồng bộ và thuận tiện hơn. Nhờ đó, nhiều thủ tục trước đây phải thực hiện thủ công nay đã được số hóa.

Thay vì phải đến tận trụ sở UBND xã để tra cứu danh sách niêm yết bằng giấy, công nghệ số cho phép cử tri kiểm tra thông tin cá nhân, khu vực bỏ phiếu của mình một cách minh bạch và kịp thời. Điều này giúp giảm thiểu tối đa những sai sót về thông tin cá nhân thường gặp trong các Thẻ cử tri trước đây. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở mà còn giúp cử tri nắm bắt thông tin về cuộc bầu cử một cách chủ động và chính xác nhất.

Rút ngắn thời gian chờ đợi kết quả bầu cử

Nhờ tinh gọn bộ máy và cải cách hành chính trong công tác kiểm phiếu, tổng hợp dữ liệu, thời hạn công bố kết quả đã được rút ngắn đáng kể so với các nhiệm kỳ trước. Đây là lợi ích trực tiếp giúp cử tri sớm biết được những đại biểu tiêu biểu mà mình đã lựa chọn để đại diện cho ý chí và nguyện vọng của mình.

Cụ thể, kết quả bầu cử và danh sách trúng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND các cấp phải được công bố chậm nhất là 10 ngày sau ngày bầu cử (trong khi các nhiệm kỳ trước là 20 ngày). Thậm chí, thời hạn tổ chức bầu cử lại hoặc bầu cử thêm cũng được rút ngắn từ 15 ngày xuống còn 7 ngày. Việc rút ngắn các mốc thời gian pháp lý này chứng minh hiệu năng của mô hình quản trị mới, đảm bảo tính kịp thời cho việc kiện toàn bộ máy Nhà nước ngay sau kỳ bầu cử.

Nâng cao chất lượng và tính chuyên nghiệp của đại biểu

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chú trọng vào việc nâng cao tính chuyên nghiệp của cơ quan dân cử thông qua việc tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách. Đây là một bước tiến quan trọng giúp đảm bảo rằng tiếng nói của cử tri được lắng nghe và phản ánh thực chất hơn.

Theo định hướng chung, tỷ lệ đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách dự kiến chiếm ít nhất 40% tổng số đại biểu. Ở địa phương, các cơ quan dân cử cũng được tăng cường số lượng đại biểu hoạt động chuyên trách, trong đó tỷ lệ đại biểu chuyên trách tại HĐND cấp tỉnh dự kiến đạt khoảng 20%. Với đội ngũ đại biểu chuyên trách đông đảo hơn, cử tri sẽ có nhiều cơ hội tương tác, gửi gắm tâm tư nguyện vọng thông qua các buổi tiếp xúc cử tri diễn ra thường xuyên và chuyên sâu hơn. Các đại biểu có đủ thời gian và nguồn lực để theo dõi đến cùng những vấn đề dân sinh bức thiết, thực hiện quyền giám sát một cách hiệu quả tại địa phương.

Hình thức tương tác đa dạng và thuận tiện

Trong kỷ nguyên phát triển mới, việc vận động bầu cử không còn bó hẹp trong các hội trường truyền thống. Cử tri hiện nay có thể tiếp cận chương trình hành động của người ứng cử thông qua nhiều kênh đa dạng. Bên cạnh các hội nghị tiếp xúc cử tri trực tiếp, nhiều địa phương tổ chức kết hợp hình thức trực tuyến nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận thông tin. Nhờ đó, cử tri ở xa hoặc không có điều kiện tham dự trực tiếp vẫn có thể theo dõi, tìm hiểu chương trình hành động của người ứng cử. Đồng thời, các nội dung liên quan đến người ứng cử và chương trình hành động cũng được đăng tải công khai trên cổng thông tin điện tử của Hội đồng Bầu cử quốc gia và Ủy ban bầu cử các cấp.

Những hình thức tiếp cận thông tin đa dạng này giúp cử tri có thêm điều kiện tìm hiểu đầy đủ, khách quan về năng lực, phẩm chất và chương trình hành động của từng người ứng cử trước khi đưa ra lựa chọn của mình trong ngày bầu cử.

Đảm bảo quyền bầu cử cho mọi đối tượng

Mô hình quản trị hiệu quả còn thể hiện qua việc quan tâm đến những nhóm cử tri đặc thù. Tổ bầu cử có trách nhiệm chuẩn bị đầy đủ hòm phiếu chính và hòm phiếu phụ (hòm phiếu lưu động) để phục vụ những cử tri vì lý do sức khỏe, già yếu hoặc đang bị tạm giam, tạm giữ không thể đến phòng bỏ phiếu. Điều này đảm bảo không một công dân nào bị tước đi quyền bầu cử do rào cản địa lý hay thể chất, thể hiện bản chất dân chủ sâu sắc của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026-2031 với sự vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp là minh chứng cho sự linh hoạt và thích ứng của pháp luật với thực tiễn. Mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là quyền lợi và nghĩa vụ, mà còn là sự gửi gắm niềm tin vào một tương lai phát triển bền vững của đất nước dưới sự dẫn dắt của bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Thành công của kỳ bầu cử này sẽ là tiền đề vững chắc để Việt Nam vững bước tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.

Lã Anh