Từ khóa: Cộng đồng dân cư; đời sống văn hóa cơ sở; gia đình; giá trị văn hóa truyền thống; Thành phố Hồ Chí Minh.
Abstract: Based on an analysis of the current promotion of traditional cultural values within families, residential communities, and grassroots cultural development movements in Ho Chi Minh City amid the implementation of the two-tier local government model, this article examines how these values are being maintained and renewed in grassroots life. The findings show that traditional cultural values continue to be preserved and have undergone certain innovations; however, their promotion still faces several limitations that need to be addressed. On this basis, the article proposes shifting the focus from preserving forms to promoting core cultural values, from emphasizing titles and recognition to improving the quality of cultural practices, and from mobilizing participation to strengthening communities’ capacity for self-organization.
Keywords: Residential communities; grassroots cultural life; families; traditional cultural values; Ho Chi Minh City.
1. Mở đầu
Giá trị văn hóa truyền thống là những giá trị được hình thành, lựa chọn và trao truyền trong tiến trình lịch sử, có khả năng định hướng nhận thức, hành vi và quan hệ xã hội của con người. Tuy nhiên, truyền thống không tồn tại bất biến. Sức sống của một giá trị không chỉ thể hiện ở việc nó tiếp tục được thừa nhận, mà quan trọng hơn ở khả năng được con người lựa chọn, thực hành và thích ứng với những điều kiện mới. Theo nghĩa đó, phát huy giá trị văn hóa truyền thống không phải là phục hồi nguyên trạng những hình thức đã từng tồn tại, mà là bảo tồn những hạt nhân có ý nghĩa bền vững và làm cho giá trị đó tiếp tục có khả năng định hướng hành vi, gắn kết con người và điều chỉnh đời sống cộng đồng.
Cách tiếp cận này phù hợp với quan điểm của Đảng ta về xây dựng văn hóa và con người Việt Nam. Tại Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, Đảng ta đã thông qua và ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 về “xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” xác định trọng tâm của xây dựng văn hóa là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp với những đặc tính “yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo”, đồng thời yêu cầu xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình và cộng đồng(1). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục xác định phát triển văn hóa, con người là “nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong điều kiện mới(2).
Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, vấn đề này đặt ra trong một không gian xã hội đang biến đổi mạnh. Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, Thành phố có 168 đơn vị hành chính cấp xã. Đến tháng 6/2026, Thành phố có 5.947 khu phố, ấp, thôn, khu dân cư(3). Sau sắp xếp, số đơn vị dân cư giảm còn 3.925 đơn vị(4). Sự thay đổi đó không chỉ là sự điều chỉnh về tổ chức hành chính, mà còn tác động trực tiếp đến những không gian nơi các quan hệ cộng đồng, hoạt động tự quản và thực hành văn hóa diễn ra.
Trong phạm vi bài viết, giá trị văn hóa truyền thống được xem xét chủ yếu qua một số giá trị có quan hệ trực tiếp với đời sống cơ sở như hiếu nghĩa, đoàn kết, nghĩa tình, nhân ái, hiếu học và trách nhiệm cộng đồng. Bài viết sử dụng phương pháp phân tích văn bản, phân tích - tổng hợp và so sánh; nguồn tư liệu thực tiễn chủ yếu là các văn bản quản lý, báo cáo, hội thảo và thông tin chính thức được công bố từ sau ngày 01/7/2025. Các trường hợp cụ thể được sử dụng như minh chứng để nhận diện biểu hiện và xu hướng, không mặc nhiên được xem là đại diện thống kê cho toàn Thành phố.
Từ cách tiếp cận đó, bài viết không xem số lượng danh hiệu hay mô hình là thước đo duy nhất, mà tập trung xem xét khả năng chuyển hóa từ giá trị được thừa nhận thành giá trị được thực hành trong gia đình và cộng đồng.
2. Thực trạng phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh
2.1. Những kết quả đạt được
Thứ nhất, các giá trị gia đình truyền thống tiếp tục được duy trì nhưng phương thức biểu hiện đang được điều chỉnh phù hợp hơn với đời sống gia đình hiện đại.
Hiếu nghĩa, yêu thương, thủy chung, trách nhiệm và hiếu học tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong đời sống gia đình. Tuy nhiên, những biến đổi về quy mô hộ, mức sinh, kết hôn, di cư và tác động của công nghệ số đang làm thay đổi điều kiện trao truyền và thực hành các giá trị này. Hội thảo khoa học về nâng cao hiệu quả thực hiện Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc tại Thành phố Hồ Chí Minh cuối năm 2025 đã nhận diện những biến đổi nổi bật như quy mô hộ gia đình thu nhỏ, mức sinh thấp, kết hôn muộn, tỷ lệ ly hôn gia tăng, sự đa dạng văn hóa do nhập cư và tác động mạnh của công nghệ số(5).
Xu hướng coi trọng chất lượng quan hệ gia đình cũng được thể hiện trong thực tiễn. Khi Thành phố tuyên dương 104 gia đình văn hóa - hạnh phúc tiêu biểu năm 2026, những phẩm chất nổi bật được khái quát là “sống tử tế, nghĩa tình, trách nhiệm, biết sẻ chia và luôn có ý chí vươn lên mạnh mẽ”(6). Điều đáng chú ý ở đây không phải số lượng gia đình được tuyên dương, mà là cách nhìn nhận gia đình văn hóa ngày càng gắn với chất lượng quan hệ và trách nhiệm giữa các thành viên. Điều đó cho thấy phát huy giá trị gia đình truyền thống không đồng nghĩa với bảo lưu nguyên trạng mô hình gia đình trước đây. Hiếu nghĩa có thể được thực hành bằng trách nhiệm giữa các thế hệ dù không cùng cư trú; thủy chung cần gắn với tôn trọng, chia sẻ và bình đẳng; hiếu học không chỉ thể hiện trong việc giáo dục con cái mà còn được mở rộng sang ý thức tự học, tự hoàn thiện và thích ứng của mỗi thành viên. Đây là sự tiếp nối giá trị thông qua biến đổi phương thức thực hành, chứ không phải sự sao chép hình thức truyền thống.
Thứ hai, đoàn kết, nghĩa tình và trách nhiệm cộng đồng đang được biểu hiện thông qua những hình thức liên kết xã hội mới.
Trong đô thị hiện đại, cộng đồng ngày càng ít dựa hoàn toàn vào quan hệ huyết thống, quê quán hay lịch sử cư trú lâu dài. Vì vậy, đoàn kết và nghĩa tình phải được tạo dựng thông qua việc cùng tham gia, cùng giải quyết những vấn đề chung và cùng chịu trách nhiệm đối với không gian sống.
Thực tiễn sau ngày 01/7/2025 cho thấy những biểu hiện đáng chú ý của quá trình này. Tại phường Gia Định, Ngày hội khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - Muôn sắc hoa” kết hợp hoạt động gắn kết cư dân với chăm lo cuộc sống của người nghèo, người cao tuổi và hộ có hoàn cảnh khó khăn; đồng thời triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường và an toàn khu dân cư(7). Tại xã Phú Hòa Đông, Phong trào “Thành phố muôn sắc hoa” được gắn với xây dựng khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn”; tại xã Tân Nhựt, cộng đồng tham gia trồng 450 cây trên tuyến đường dài khoảng 2,6 km(8).
Ở quy mô rộng hơn, đến ngày 30/4/2026, Phong trào “Thành phố muôn sắc hoa” đã triển khai 3.402 công trình, huy động trên 25 tỷ đồng, chủ yếu từ nguồn xã hội hóa. Nhiều điểm tồn đọng rác, khu đất trống được cải tạo thành tuyến hoa, mảng xanh và không gian sinh hoạt cộng đồng. Cơ quan tổ chức xác định một trong những nội dung nổi bật của phong trào là phát huy vai trò chủ thể, tinh thần tự quản và sáng tạo của người dân(9).
Những trường hợp trên chưa đủ để khái quát toàn bộ đời sống cộng đồng của Thành phố, nhưng cho thấy một sự chuyển dịch đáng chú ý: trách nhiệm cộng đồng không còn chỉ thể hiện trong quan hệ tương trợ giữa người với người, mà được mở rộng sang trách nhiệm đối với môi trường, không gian chung và chất lượng sống. Theo nghĩa đó, đoàn kết và nghĩa tình đang tìm thấy những hình thức thực hành mới trong cộng đồng đô thị.
Thứ ba, quá trình tổ chức lại Thành phố bước đầu tạo lập một khuôn khổ thể chế thống nhất cho xây dựng đời sống văn hóa cơ sở.
Ngày 30/5/2026, UBND Thành phố Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 31/2026/QĐ-UBND quy định chi tiết tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Khu phố, ấp, khu dân cư văn hóa” và “Xã, phường, đặc khu tiêu biểu”. Văn bản có hiệu lực từ ngày 10/6/2026 và tạo một khung tiêu chuẩn chung cho toàn Thành phố(10). Tiếp đó, Quyết định số 49/2026/QĐ-UBND ngày 16/7/2026 ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của khu phố, ấp, thôn, khu dân cư, có hiệu lực từ ngày 01/8/2026(11).
Việc hình thành khuôn khổ chung này có ý nghĩa không chỉ ở phương diện quản lý, mà còn tạo cơ sở để xác lập các chuẩn mực chung cho hoạt động cộng đồng và tự quản sau sắp xếp. Tuy nhiên, thống nhất về khung chuẩn không đồng nghĩa với đồng nhất phương thức thực hiện. Trong một Thành phố có cấu trúc dân cư, lịch sử hình thành, điều kiện lao động và nguồn lực văn hóa khác nhau, một hệ chuẩn chung chỉ phát huy hiệu quả khi được vận dụng linh hoạt phù hợp với đặc điểm từng cộng đồng.
2.2. Một số hạn chế và vấn đề đặt ra
Một là, giữa công nhận văn hóa và chiều sâu thực hành giá trị vẫn còn khoảng cách.
Tại Hội thảo về Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc cuối năm 2025, ông Lê Văn Thái - Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “một số tiêu chí còn mang tính định tính, khó lượng hóa, chưa thật sự phản ánh đầy đủ đặc điểm của các nhóm đối tượng gia đình đa dạng ở đô thị”; đồng thời việc thu thập, tổng hợp thông tin còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho giám sát, đánh giá hiệu quả(12).
Nhận định này cho thấy việc đáp ứng tiêu chí hay đạt danh hiệu chưa thể thay thế cho đánh giá chất lượng thực tế của quan hệ gia đình và cộng đồng. Một gia đình đạt chuẩn văn hóa chưa tự thân chứng minh chất lượng quan hệ giữa các thành viên; tương tự, một khu dân cư được công nhận văn hóa chưa đồng nghĩa với mức độ gắn kết cao, khả năng tự quản tốt hay sự tham gia thực chất của cư dân. Nếu đánh giá quá lệ thuộc vào việc hoàn thành tiêu chí, những giá trị vốn được biểu hiện bằng quan hệ, thái độ và hành vi có nguy cơ bị quy giản thành kết quả hành chính.
Hai là, phương thức tổ chức thực hành giá trị chưa theo kịp sự đa dạng của các loại hình gia đình và cộng đồng.
Những biến đổi về cấu trúc gia đình, di cư và môi trường số đã được chính các cơ quan quản lý và giới nghiên cứu tại Thành phố nhận diện(13). Ở cấp cộng đồng, việc Thành phố tiến hành sắp xếp lại 5.947 khu phố, ấp, thôn, khu dân cư cũng cho thấy quy mô và cấu trúc của các cộng đồng cơ sở rất khác nhau(14).
Trong điều kiện đó, một mô hình tổ chức tương đối đồng dạng khó tạo ra cùng một hiệu quả ở mọi địa bàn. Đối với cộng đồng công nhân và người nhập cư, vấn đề có thể nằm ở cơ hội tham gia và cảm giác thuộc về nơi cư trú; với chung cư là trách nhiệm đối với không gian chung; với khu vực có nguồn lực di sản là mối liên hệ giữa cư dân với ký ức và lịch sử địa phương. Do đó, vấn đề không chỉ là nội dung phong trào còn đơn điệu, mà sâu hơn là chưa phân hóa đầy đủ phương thức phát huy giá trị theo đặc điểm của từng cộng đồng.
Ba là, thiết chế và nguồn lực cho thực hành văn hóa cơ sở chưa theo kịp yêu cầu của không gian quản trị mới.
Sau quá trình tinh gọn tổ chức bộ máy, việc chuyển giao một số thiết chế văn hóa về cấp xã đã bộc lộ khó khăn. Tại cuộc họp của Thường trực HĐND Thành phố ngày 04/6/2026, việc chuyển giao các thiết chế, đặc biệt hệ thống Nhà thiếu nhi được đánh giá đang bộc lộ “nhiều khoảng trống về cả cơ chế tài chính lẫn con người”. Báo cáo của Sở Văn hóa và Thể thao cũng xác định tổng nhu cầu vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 của ngành Văn hóa, thể thao Thành phố là hơn 36.700 tỷ đồng cho 124 dự án(15).
Vấn đề cần nhìn sâu hơn là thiết chế văn hóa không chỉ là cơ sở vật chất. Đối với đời sống cơ sở, đó còn là hạ tầng xã hội để con người gặp gỡ, hình thành quan hệ, tổ chức hoạt động và cùng thực hành giá trị. Vì vậy, thiếu không gian, nhân lực chuyên môn hoặc cơ chế vận hành phù hợp sẽ trực tiếp làm giảm khả năng chuyển đoàn kết, nhân ái, hiếu học và trách nhiệm từ chuẩn mực thành thực hành thường xuyên.
Bốn là, khoảng cách giữa tuyên truyền giá trị và tổ chức thực hành giá trị chưa được khắc phục đầy đủ.
Tại Hội thảo về Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc, cơ quan quản lý Thành phố thừa nhận công tác tuyên truyền tuy phong phú nhưng “chưa lan tỏa sâu rộng”(16). Vấn đề này cho thấy cần phân biệt giữa việc con người biết một giá trị và việc giá trị đó thực sự trở thành nguyên tắc định hướng hành vi.
Đoàn kết khó bền vững nếu chỉ được truyền đạt bằng khẩu hiệu mà không có công việc chung để con người hợp tác; trách nhiệm cộng đồng khó hình thành nếu người dân không được tham gia và chịu trách nhiệm đối với những vấn đề của nơi mình sống. Do đó, điểm nghẽn không chỉ ở nội dung tuyên truyền, mà còn nằm ở việc chưa tạo đủ những tình huống xã hội để người dân trực tiếp trải nghiệm và thực hành giá trị.
Năm là, không gian thực hành giá trị chưa theo kịp sự dịch chuyển của đời sống sang môi trường số.
Các thảo luận khoa học tại Thành phố cuối năm 2025 đã xác định tác động của công nghệ số là một trong những biến đổi đáng chú ý đối với đời sống gia đình(17). Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng đặt phát triển văn hóa trong mối quan hệ với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đồng thời đặt mục tiêu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, xã hội đến không gian số(18). Trong khi đó, nhiều hình thức xây dựng đời sống văn hóa cơ sở vẫn chủ yếu diễn ra trong không gian trực tiếp. Vì vậy, vấn đề không đơn thuần là đưa thêm nội dung văn hóa lên mạng, mà là làm cho những giá trị tôn trọng, trách nhiệm, nhân ái và nghĩa tình có khả năng điều chỉnh cả hành vi trong môi trường số.
Từ những hạn chế trên có thể thấy, vấn đề cốt lõi hiện nay không phải các giá trị văn hóa truyền thống đã mất đi, mà là cơ chế trao truyền, tổ chức thực hành và tái tạo giá trị chưa theo kịp tốc độ biến đổi của cấu trúc gia đình, cộng đồng và môi trường giao tiếp.
3. Giải pháp phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian xã hội rộng hơn, cấu trúc cộng đồng đa dạng hơn và mô hình quản trị cơ sở được tổ chức lại. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định phát triển văn hóa, con người là “nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng”, đồng thời yêu cầu các giá trị văn hóa phải được gắn kết và “thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội”(19). Điều đó đòi hỏi phát huy văn hóa truyền thống ở cơ sở không chỉ nhằm bảo tồn những gì đã có, mà phải nâng cao khả năng chuyển hóa giá trị thành quan hệ, hành vi và năng lực văn hóa của cộng đồng.
Thứ nhất, chuyển trọng tâm từ truyền bá giá trị sang tổ chức thực hành giá trị.
Cần cụ thể hóa các giá trị có ý nghĩa trực tiếp với đời sống cơ sở thành những chuẩn mực hành vi có thể nhận diện. Trong gia đình, hiếu nghĩa phải thể hiện bằng trách nhiệm giữa các thế hệ; yêu thương bằng quan tâm, chia sẻ và tôn trọng. Trong cộng đồng, đoàn kết phải thể hiện bằng khả năng hợp tác; nghĩa tình bằng chăm lo người yếu thế; trách nhiệm bằng sự tham gia giải quyết các vấn đề chung.
Theo đó, tuyên truyền cần được xác định là điều kiện khởi đầu chứ không phải kết quả cuối cùng. Các phong trào văn hóa phải tạo ra những hoạt động mà qua đó người dân cùng làm, cùng chịu trách nhiệm và cùng nhìn thấy kết quả. Thực tiễn triển khai thực hiện Phong trào “Thành phố muôn sắc hoa” cho thấy khi cộng đồng trực tiếp tham gia cải tạo và duy trì không gian sống, trách nhiệm và tinh thần tự quản được hình thành ngay trong quá trình hành động”(20).
Thứ hai, đổi mới thước đo gia đình văn hóa và cộng đồng văn hóa theo hướng lấy chất lượng quan hệ và kết quả xã hội làm trọng tâm.
Đối với gia đình, cần chú trọng hơn đến chất lượng quan hệ giữa các thành viên, mức độ chia sẻ trách nhiệm, khả năng giải quyết bất đồng, phòng ngừa bạo lực và trao truyền giá trị. Đối với cộng đồng dân cư, cần quan tâm mức độ gắn kết, sự tham gia của cư dân, khả năng tự giải quyết vấn đề chung và chất lượng môi trường sống.
Quyết định số 31/2026/QĐ-UBND đã tạo khung tiêu chuẩn thống nhất trên toàn Thành phố(21). Theo đó, cần hướng tới hoàn thiện các công cụ đánh giá có khả năng phân hóa chất lượng thực tế, khắc phục tình trạng tiêu chí “định tính, khó lượng hóa” mà cơ quan quản lý nhà nước của Thành phố đã chỉ ra(22). Thước đo cuối cùng không chỉ là có đạt danh hiệu hay không, mà phải phản ánh giá trị đã được thực hành đến mức nào.
Thứ ba, tổ chức đời sống văn hóa trên cơ sở đặc điểm và nguồn lực của từng cộng đồng.
Thống nhất về hệ giá trị không đồng nghĩa với đồng nhất về phương thức thực hiện. Việc tổ chức lại hàng nghìn đơn vị dân cư cho thấy sự khác biệt lớn về quy mô và cấu trúc cộng đồng trong không gian Thành phố hiện nay(23). Vì vậy, mỗi địa bàn cần xác định những vấn đề văn hóa trọng tâm từ đặc điểm dân cư, lao động, lịch sử hình thành, loại hình cư trú và nguồn lực văn hóa của chính mình.
Ở khu vực đông công nhân và người nhập cư, cần chú trọng mở rộng cơ hội tham gia và tạo sự gắn kết với nơi cư trú; ở chung cư, trọng tâm là trách nhiệm với không gian chung; ở địa bàn có di sản, cần gắn đời sống cộng đồng với ký ức và bản sắc địa phương. Cách tiếp cận này cho phép cùng một giá trị chung được thực hành bằng những hình thức khác nhau, phù hợp hơn với thực tế xã hội.
Thứ tư, coi thiết chế văn hóa cơ sở là hạ tầng xã hội và nâng cao năng lực tự tổ chức của cộng đồng.
Những khoảng trống về tài chính, nhân lực và cơ chế vận hành thiết chế sau sắp xếp cần được ưu tiên khắc phục(24). Tuy nhiên, đầu tư thiết chế không nên chỉ được đo bằng số lượng công trình hay quy mô cơ sở vật chất. Hiệu quả phải được đánh giá bằng khả năng thu hút người dân, tần suất hoạt động, mức độ tiếp cận của các nhóm khác nhau và chất lượng những tương tác xã hội mà thiết chế tạo ra.
Đồng thời, cần chuyển người dân từ vị trí đối tượng được vận động sang chủ thể cùng kiến tạo đời sống văn hóa. Người dân cần được tham gia xác định vấn đề, xây dựng quy ước, lựa chọn cách làm, huy động nguồn lực và đánh giá kết quả. Đây cũng là sự cụ thể hóa quan điểm của Nghị quyết số 33-NQ/TW khẳng định Nhân dân là chủ thể sáng tạo văn hóa(25).
Thứ năm, xây dựng không gian thực hành văn hóa liên thông giữa gia đình, cộng đồng, môi trường số và di sản.
Không gian số cần được nhìn nhận như một bộ phận của đời sống văn hóa cơ sở. Vì vậy, giáo dục văn hóa số không chỉ là trang bị kỹ năng công nghệ mà phải bao gồm chuẩn mực ứng xử, trách nhiệm, tôn trọng khác biệt và khả năng lựa chọn thông tin. Định hướng này phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết số 80-NQ/TW về xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cả trong đời sống trực tiếp và không gian số(26).
Cùng với đó, cần sử dụng công nghệ để đưa di sản và ký ức văn hóa đến gần hơn với đời sống cộng đồng thông qua số hóa tư liệu, bản đồ di sản, thư viện số và những hình thức kể chuyện địa phương. Tuy nhiên, số hóa chỉ là phương tiện; mục tiêu cuối cùng phải là giúp người dân hiểu, trải nghiệm và hình thành mối liên hệ với lịch sử, văn hóa và nơi mình đang sống. Qua đó, di sản không chỉ là đối tượng được bảo tồn mà trở thành nguồn lực nuôi dưỡng cảm giác thuộc về và trách nhiệm với cộng đồng.
4. Kết luận
Phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh đang diễn ra trong bối cảnh gia đình, cộng đồng, không gian quản trị và môi trường giao tiếp có nhiều biến đổi. Các giá trị hiếu nghĩa, đoàn kết, nghĩa tình, nhân ái và trách nhiệm cộng đồng vẫn tiếp tục được duy trì, nhưng phương thức trao truyền và thực hành cần được đổi mới để phù hợp với điều kiện mới.
Thực tiễn cho thấy vẫn còn khoảng cách giữa danh hiệu và chất lượng thực tế, giữa tuyên truyền và thực hành, giữa mô hình chung và sự đa dạng của cộng đồng, giữa đời sống trực tiếp và môi trường số. Vì vậy, cần chuyển từ bảo lưu hình thức sang phát huy hạt nhân giá trị, từ công nhận sang tổ chức thực hành và từ vận động tham gia sang phát huy năng lực tự tổ chức của cộng đồng. Khi gia đình, khu dân cư, thiết chế văn hóa và người dân thực sự trở thành những chủ thể và không gian thực hành giá trị, văn hóa truyền thống mới có thể chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh cho sự phát triển văn minh, hiện đại, nghĩa tình và bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh./.
-----------------------------------
Tài liệu tham khảo:
(1), (25) Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014, Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, Hà Nội, 2014.
(2), (18), (19), (26) Bộ Chính trị, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
(3), (14), (23) Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, “Thành phố Hồ Chí Minh sắp xếp lại khu phố, ấp, thôn trong tháng 6/2026”, ngày 02/6/2026. Theo bài viết, Thành phố có 168 đơn vị hành chính cấp xã và 5.947 khu phố, ấp, thôn, khu dân cư tại thời điểm rà soát.
(4) Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, “Mức hỗ trợ người nghỉ việc sau sắp xếp khu phố, ấp ở Thành phố Hồ Chí Minh”, ngày 14/7/2026. Bài viết cho biết sau sắp xếp số khu phố, ấp, thôn, khu dân cư giảm từ 5.947 xuống còn 3.925 đơn vị.
(5), (12), (13), (16), (17), (22) Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, “Nâng cao hiệu quả thực hiện Bộ tiêu chí xây dựng gia đình hạnh phúc tại Thành phố Hồ Chí Minh”, ngày 30/12/2025.
(6) Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, “Thành phố Hồ Chí Minh tuyên dương 104 gia đình văn hóa - hạnh phúc tiêu biểu”, ngày 29/6/2026.
(7) Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, “Phường Gia Định: Tổ chức Ngày hội Khu dân cư ‘Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - Muôn sắc hoa’”, ngày 08/01/2026.
(8) Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, “Lan tỏa khí thế thi đua sôi nổi hưởng ứng ‘Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ’, phong trào ‘Thành phố muôn sắc hoa’ năm 2026”, năm 2026. Tại xã Phú Hòa Đông, hoạt động được gắn với xây dựng khu dân cư “Đoàn kết - Nghĩa tình - Tự quản - An toàn”; tại xã Tân Nhựt trồng 450 cây trên tuyến đường Kênh 10 dài khoảng 2,6 km.
(9), (20) Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, “Phong trào ‘Thành phố muôn sắc hoa’ - Chung tay xây dựng Thành phố xanh - sạch - đẹp”, ngày 01/6/2026.
(10), (21) Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Quyết định số 31/2026/QĐ-UBND ngày 30/5/2026 ban hành Quy định chi tiết tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Khu phố, ấp, khu dân cư văn hóa” và “Xã, phường, đặc khu tiêu biểu” tại Thành phố Hồ Chí Minh, có hiệu lực từ ngày 10/6/2026.
(11) Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Quyết định số 49/2026/QĐ-UBND ngày 16/7/2026 ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của khu phố, ấp, thôn, khu dân cư trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, có hiệu lực từ ngày 01/8/2026.
(15), (24) Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, “Thành phố giải quyết nghịch lý thiết chế văn hóa cơ sở sau tinh gọn bộ máy”, ngày 04/6/2026.
TS, GVC Nguyễn Oanh Kiều - Khoa Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị khu vực II
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
