Hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng hỗ trợ việc làm ngoài nước

Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước tổ chức hội nghị tập huấn nâng cao thực hiện chính sách pháp luật đối với lĩnh vực đưa lao động đi làm ở nước ngoài.

Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước tiền thân là Quỹ Hỗ trợ xuất khẩu lao động được thành lập theo Quyết định số 163/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, với mục tiêu phát triển thị trường lao động ngoài nước; nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh của lao động Việt Nam trên thị trường lao động quốc tế; hỗ trợ rủi ro cho người lao động và doanh nghiệp trong hoạt động đưa lao động Việt Nam đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng.

Đến nay, theo Quyết định số 34/2025/QĐ-TTg ngày 15/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ về Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước (thuộc Bộ Nội vụ), với mục tiêu hỗ trợ phát triển, ổn định và mở rộng thị trường; phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro đối với người lao động và doanh nghiệp; bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Đây chính là điều kiện pháp lý để Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước đi vào hoạt động ổn định, thực chất và hiệu quả hơn.

Cụ thể, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước hoạt động với chức năng, nhiệm vụ chính là hỗ trợ cho người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài và doanh nghiệp dịch vụ như: hỗ trợ người lao động phải về nước trước thời hạn do bị tai nạn lao động, tai nạn rủi ro, ốm đau, bệnh tật đến mức không còn khả năng tiếp tục làm việc ở nước ngoài; hỗ trợ người lao động phải về nước trước hạn vì người sử dụng lao động ở nước ngoài bị giải thể, phá sản hoặc thu hẹp sản xuất do thiên tai, dịch bệnh, bất ổn chính trị, chiến tranh, suy thoái kinh tế hoặc vì lý do bất khả kháng khác; hỗ trợ người lao động phải về nước trước thời hạn do đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi bị người sử dụng lao động ngược đãi, cưỡng bức lao động hoặc có nguy cơ rõ ràng đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe hoặc bị quấy rối tình dục trong thời gian làm việc ở nước ngoài.

Ngoài ra, Quỹ còn có nhiệm vụ hỗ trợ giải quyết tranh chấp phát sinh liên quan đến người lao động trong hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; hỗ trợ thân nhân của người lao động bị chết, mất tích trong thời gian làm việc ở nước ngoài; hỗ trợ khai thác, phát triển và ổn định thị trường lao động ngoài nước; hỗ trợ giải quyết rủi ro liên quan đến người lao động; hỗ trợ doanh nghiệp chi phí đưa thi hài, di hài của người lao động bị chết về nước.

Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước là quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Quỹ hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư. Quỹ có tư cách pháp nhân và con dấu riêng, hạch toán độc lập, có báo cáo tài chính riêng, được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước và ngân hàng thương mại hoạt động hợp pháp tại Việt Nam theo quy định của pháp luật.

Nguồn tài chính của Quỹ được hình thành từ sự đóng góp của doanh nghiệp dịch vụ (150.000 đồng/người lao động/hợp đồng) và người lao động đi làm việc ở nước ngoài (100.000 đồng/người/hợp đồng). Nguồn lực này được quản lý chặt chẽ qua dự toán và quyết toán hằng năm, phục vụ trực tiếp cho công tác hỗ trợ rủi ro, phát triển thị trường và quản lý theo đúng quy định.

Thực tiễn giai đoạn 2020 - 2026 ghi nhận những nỗ lực không ngừng của Quỹ trong việc đồng hành cùng lao động Việt Nam. Sau khoảng thời gian trầm lắng do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 (2020 - 2021), từ năm 2023 đến nay, thị trường lao động ngoài nước đã phục hồi mạnh mẽ. Bộ máy của Quỹ dần ổn định, kiện toàn và phát huy hiệu quả rõ rệt.

Theo báo cáo từ Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước, tính từ năm 2020 đến 6 tháng đầu năm 2026, Quỹ đã tiếp nhận 641 hồ sơ đề nghị hỗ trợ và thực hiện giải ngân 18,790 tỷ đồng cho 617 trường hợp đủ điều kiện. Trong đó bao gồm: 102 trường hợp người lao động phải về nước trước thời hạn do tai nạn lao động, ốm đau, bệnh tật hiểm nghèo; 515 trường hợp thân nhân của người lao động bị chết hoặc mất tích trong thời gian làm việc ở nước ngoài.

Bên cạnh hỗ trợ tài chính trực tiếp, Quỹ còn giữ vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của lao động trong các tình huống khẩn cấp như: giải quyết cho lao động phải về nước do doanh nghiệp tiếp nhận bị phá sản, giải thể, hoặc do thiên tai, dịch bệnh, xung đột chính trị, chiến tranh và suy thoái kinh tế. Hỗ trợ người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng khi bị ngược đãi, cưỡng bức lao động, quấy rối tình dục hoặc đối mặt với nguy cơ đe doạ tính mạng, sức khỏe. Hỗ trợ chi phí giải quyết tranh chấp hợp đồng, hỗ trợ doanh nghiệp chi phí đưa thi hài/di hài lao động tử vong về nước.

Đối với các doanh nghiệp dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, Quỹ không chỉ hỗ trợ khắc phục rủi ro phát sinh từ đối tác mà còn đồng hành trong việc khảo sát, tìm kiếm và mở rộng thị trường mới. Sự tồn tại và hoạt động minh bạch của Quỹ chính là cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam đối với các đối tác quốc tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và uy tín của doanh nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.

Có thể thấy, việc hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng hoạt động của Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước không chỉ là yêu cầu quản lý Nhà nước mà còn là giải pháp nhân văn, thiết thực để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động Việt Nam. Với cam kết đổi mới toàn diện, tối ưu hóa nguồn lực và đẩy mạnh chuyển đổi số, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước đang khẳng định vai trò là điểm tựa vững chắc, đồng hành cùng người lao động và doanh nghiệp trên hành trình chủ động hội nhập, vươn tầm quốc tế./.

Khánh Mai