Phát huy tính tích cực trong phát triển năng lực nghiên cứu khoa học của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học ở các nhà trường quân đội hiện nay

Từ khóa: Học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội; nghiên cứu khoa học; nhà trường quân đội; Quân đội nhân dân Việt Nam; tính tích cực.

Abstract: Scientific research is an important political task that directly contributes to improving the quality of education and training and comprehensively developing the capabilities of cadets undergoing undergraduate training to become unit-level officers at military educational institutions. This article analyzes the current state of cadets’ scientific research capabilities, identifies their strengths, limitations, and underlying causes, and proposes a set of solutions to promote their active engagement in developing scientific research capabilities at military educational institutions today. These solutions aim to meet the requirements of building a revolutionary, regular, elite, and modern Vietnam People’s Army in the new situation.

Keywords: Cadets undergoing training to become unit-level officers; scientific research; military educational institutions; Vietnam People’s Army; proactiveness.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh bùng nổ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số toàn diện và đòi hỏi hiện đại hóa Quân đội, công tác giáo dục - đào tạo tại các học viện, nhà trường quân đội đang có sự chuyển biến mạnh mẽ theo hướng kết hợp chặt chẽ giữa “nghiên cứu - huấn luyện - chiến đấu”, gắn nhà trường với chiến trường và đơn vị. Học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học là lực lượng kế cận trực tiếp đảm nhiệm các chức trách chỉ huy, quản lý, huấn luyện và giáo dục bộ đội ở cơ sở. Việc trang bị và phát triển năng lực nghiên cứu khoa học (NCKH) cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học không chỉ giúp hoàn thiện tri thức học thuật mà còn hình thành tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu và công tác. Để đạt được mục tiêu đó, việc phát huy tính tích cực học viên đóng vai trò then chốt, quyết định trực tiếp đến chất lượng phát triển năng lực nghiên cứu của sĩ quan tương lai.  

2. Thực trạng năng lực nghiên cứu khoa học của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học hiện nay

Những năm qua, học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học cơ bản có nhận thức tích cực, động cơ thiết thực và trách nhiệm cao, coi NCKH là năng lực cốt lõi của đội ngũ sĩ quan hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện. Học viên nắm chắc kiến thức nền tảng lý luận, thực tiễn khoa học quân sự, quân y, hậu cần, kỹ thuật, khoa học xã hội và nhân văn quân sự… tiếp cận rất nhanh với công nghệ hiện đại như phần mềm mô phỏng chiến thuật và dữ liệu lớn, các nền tảng, ứng dụng số. Học viên đã hình thành tốt kỹ năng phát hiện vấn đề, giới hạn phạm vi, xác định mục tiêu và đối tượng nghiên cứu. Biết tìm kiếm tài liệu chính thống từ thư viện quân đội, trích dẫn đúng quy định; sử dụng thành thạo phần mềm văn phòng, công cụ phân tích (GIS, VBS3, Matlab) và tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống LMS, hình thành được những kỹ năng trình bày, báo cáo kết quả nghiên cứu. Tuyệt đại đa số học viên có lập trường tư tưởng kiên định, giữ vững phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, phát huy tinh thần “7 dám” trong học tập và nghiên cứu. Tỷ lệ học viên tham gia và đạt giải tại Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội ngày càng tăng cao.

 Tuy nhiên, nhận thức và động cơ phấn đấu, rèn luyện có học viên chưa bền vững, coi việc nghiên cứu, làm đề tài khoa học chủ yếu để hoàn thành yêu cầu học tập, thiếu chiều sâu tư duy. Nhiều học viên còn hạn chế về tri thức nghiên cứu chuyên sâu, gặp khó khăn trong lựa chọn phương pháp nghiên cứu, chưa sử dụng thành thạo các phần mềm xử lý dữ liệu chuyên dụng như SPSS, R hay Matlab. Kỹ năng thực nghiệm và mô phỏng (VBS3, C4ISR, GIS quân sự) còn yếu. Kỹ năng viết báo cáo, triển khai lập luận khoa học, trích dẫn chuẩn APA7, thiết kế đồ họa minh họa, trình bày báo cáo, phản biện, bảo vệ ý kiến, quan điểm trước hội đồng nghiệm thu, đánh giá còn hạn chế.  

Những hạn chế nêu trên có nhiều nguyên nhân như: một số cấp ủy, chỉ huy đơn vị chưa nhận thức đầy đủ và chưa có biện pháp chuyên sâu trong lãnh đạo, chỉ đạo phát triển năng lực NCKH cho học viên; sự phối hợp giữa đơn vị quản lý, cơ quan khoa học và khoa giáo viên có lúc chưa đồng bộ. Cán bộ hướng dẫn đôi khi thiếu thời gian do kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, dẫn đến việc kèm cặp, định hướng chưa thực sự sâu sát. Song nguyên nhân chủ quan từ bản thân một số học viên còn tâm lý chủ quan, xem nhẹ NCKH, kinh nghiệm thực tiễn và tư duy phương pháp luận còn hạn chế.

3. Một số giải pháp phát huy tính tích cực, phát triển năng lực nghiên cứu khoa học của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học

3.1. Các nội dung phát huy tính tích cực của học viên

Thứ nhất, tích cực học tập nâng cao trình độ tri thức khoa học. Học viên cần tích cực nghiên cứu, cập nhật hệ thống tri thức mới trên các lĩnh vực khoa học quân sự, kỹ thuật quân sự, khoa học xã hội và nhân văn quân sự. Nắm vững các chỉ thị, nghị quyết, quy chế, quy định của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và nhà trường về công tác NCKH; làm chủ kiến thức về quy trình, phương pháp thực hiện một công trình khoa học cụ thể.

Thứ hai, tích cực, chủ động phát triển kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm NCKH. Học viên cần tập trung rèn luyện các kỹ năng cốt lõi như phát hiện mâu thuẫn/vấn đề nghiên cứu, xây dựng đề cương, thu thập và xử lý dữ liệu, tư duy phản biện khoa học. Đẩy mạnh rèn luyện kỹ năng viết, trình bày, công bố sản phẩm khoa học và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu, công tác tại đơn vị cơ sở. Tích lũy kinh nghiệm xử lý logic, tối ưu hóa tiến độ và áp dụng các công nghệ số, phần mềm mô phỏng trong nghiên cứu.  

Thứ ba, tích cực học tập, rèn luyện phương pháp, tác phong công tác khoa học. Học viên tích cực rèn luyện lề lối làm việc khoa học, cụ thể, tỉ mỉ, chính xác, khách quan và hiệu quả. Định hình phương pháp tiếp cận vấn đề khoa học logic, kết hợp giữa lý luận với thực tiễn.  

Thứ tư, chủ động nâng cao hệ thống các phẩm chất của sĩ quan tương lai. Học viên phải tích cực học tập, nghiên cứu, nắm vững hệ thống những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về lý luận nhận thức; về mối quan hệ giữa chính trị với kinh tế, quân sự, khoa học; về phương pháp luận NCKH; về những quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân; về phát triển khoa học - công nghệ; nắm chắc các chỉ thị, nghị quyết của Quân ủy Trung ương, Đảng ủy các nhà trường quân đội, về nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, NCKH; nắm vững những yêu cầu khách quan đối với học viên trong xu hướng đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo của các nhà trường quân đội. Từ đó, nâng cao phẩm chất chính trị, tư tưởng, kiên định mục tiêu lý tưởng của Đảng, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc và Nhân dân; vận dụng đúng đắn phương pháp luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào NCKH. Không ngừng nâng cao phẩm chất đạo đức, lối sống, quán triệt và thực hiện nghiêm Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới; rèn luyện đức tính cần, kiệm, liêm, chính, sự chịu khó, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan trong nghiên cứu.  

3.2. Các biện pháp thực hiện cơ bản

Một là, nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và định hướng hành động của các tổ chức, lực lượng trong nhà trường quân đội. Các cấp ủy, chỉ huy hệ (tiểu đoàn) cần đẩy mạnh quán triệt nhiệm vụ, định hướng động cơ NCKH đúng đắn cho học viên cấp phân đội, trình độ đại học. Trang bị hệ thống những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm NCKH cho học viên đào tạo sĩ quan với hình thức đa dạng, phong phú, linh hoạt như: giao đề tài/chuyên đề cấp cơ sở, tổ chức sinh hoạt chuyên đề NCKH, tọa đàm, diễn đàn học thuật, hội thao khoa học và giao lưu giữa các đơn vị. 

Hai là, phát huy vai trò của đội ngũ chuyên gia, giảng viên và lực lượng nòng cốt. Xây dựng chương trình, kế hoạch bồi dưỡng sát thực tế; mời các chuyên gia đầu ngành, giảng viên giỏi, nhóm nghiên cứu mạnh tham gia hướng dẫn, truyền thụ, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm NCKH, giúp học viên cấp phân đội, trình độ đại học khắc phục những hạn chế, thiếu sót trong nghiên cứu.  

Ba là, đề cao vai trò trách nhiệm, phát huy tính tự giác, tự học tập và rèn luyện của học viên cấp phân đội, trình độ đại học. Trước hết, học viên đào tạo sĩ quan phải nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong tự đào tạo, bồi dưỡng phát triển năng lực NCKH của bản thân thông qua tích lũy tri thức, phát triển kỹ năng, xây dựng thái độ đúng đắn về NCKH. Đồng thời, phải xây dựng đức tính kiên trì, bền bỉ, niềm tin khoa học trong phát triển năng lực NCKH. Đặc biệt, cần phát huy tinh thần ham học hỏi, cầu tiến bộ, tinh thần “7 dám” trong NCKH, chú trọng “dám nghĩ”, “dám làm:, “dám chịu trách nhiệm” và “dám đổi mới, sáng tạo” trong nghiên cứu. Mỗi học viên đào tạo sĩ quan cần phải xây dựng kế hoạch tự học tập, bồi dưỡng, nâng cao, phát triển năng lực NCKH của mình. Kế hoạch phải bảo đảm cụ thể, khoa học, rõ lộ trình, nội dung tự học, công việc cần làm, thời gian hoàn thành, sản phẩm đầu ra… làm cơ sở để hoạt động tự bồi dưỡng, phát triển năng lực NCKH của học viên có chất lượng.

4. Kết luận

Phát huy tính tích cực trong phát triển năng lực NCKH của học viên cấp phân đội, trình độ đại học là giải pháp mang tính đột phá, trực tiếp nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, NCKH tại các nhà trường quân đội. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp, vai trò đồng hành của đội ngũ giảng viên với sự nỗ lực tự thân, vươn lên làm chủ khoa học - công nghệ của mỗi học viên. Đây chính là tiền đề vững chắc để xây dựng đội ngũ cán bộ, sĩ quan quân đội vừa “hồng”, vừa “chuyên”, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới./.

---------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.

2. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội.

3. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội, Hà Nội.

4. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục - đào tạo trong Quân đội, Hà Nội.

5. Tổng cục Chính trị (2025), Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.

Nguyễn Đình Quốc Hưng - Học viện Hậu cần

Nguyễn Đình Quốc Hưng - Học viện Hậu cần