Yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả sử dụng dữ liệu thống kê trong công tác tham mưu xây dựng chính sách nội vụ

Từ khóa: Dữ liệu thống kê hành chính, sự nghiệp; điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp; chính sách công; quản lý nhà nước về nội vụ; hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng.

Abstract: This article examines the role of statistical data on administrative agencies and public service units in improving public policy formulation in Vietnam's home affairs sector. Drawing on documentary analysis, a review of the legal framework, and evidence from the 2026 Survey of Administrative Agencies and Public Service Units, the study identifies requirements for data quality, interoperability, and evidence-based policy analysis. It proposes measures to strengthen the use of statistical evidence in organizational reform, public sector human resource management, and the governance of public service units.

Keywords: Administrative and public service unit statistics; survey of administrative agencies and public service units; public policy; state management of home affairs; evidence-based policymaking.

1. Đặt vấn đề

Chất lượng chính sách công phụ thuộc vào khả năng nhận diện đúng vấn đề quản lý, xác định mục tiêu phù hợp và lựa chọn phương án có căn cứ khoa học. Đối với lĩnh vực nội vụ, yêu cầu này gắn trực tiếp với tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, quản lý cán bộ, công chức, viên chức, phân bổ nguồn nhân lực và đổi mới hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Những quyết định chính sách liên quan đến các lĩnh vực trên cần được xem xét trên nền tảng thông tin khách quan, phản ánh đầy đủ đặc điểm tổ chức và điều kiện hoạt động của từng nhóm cơ quan, đơn vị.

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đặt ra yêu cầu cập nhật hệ thống thông tin phục vụ quản lý nhà nước. Sự thay đổi về cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và phạm vi quản lý đòi hỏi dữ liệu thống kê phải bảo đảm tính thống nhất, khả năng so sánh và phù hợp với tổ chức bộ máy sau sắp xếp.

Cuộc Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 được triển khai theo Quyết định số 10/QĐ-BNV ngày 07/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ, được sửa đổi, bổ sung tại Quyết định số 200/QĐ-BNV ngày 02/3/2026. Nội dung điều tra bao gồm thông tin về tổ chức, lao động, tài chính, tài sản, ứng dụng công nghệ và kết quả hoạt động của các cơ sở thuộc phạm vi điều tra.

Đến ngày 22/10/2026, theo tiến độ triển khai cuộc điều tra, công tác tổ chức nghiệm thu đã được thực hiện tại các bộ, ngành, địa phương thuộc phạm vi điều tra. Sau nghiệm thu, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện và xử lý dữ liệu có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng kết quả thống kê trước khi công bố chính thức.

Trên cơ sở phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu, đối chiếu quy định pháp luật và nghiên cứu các thông tin nghiệm thu đã công bố, bài viết tập trung làm rõ mối quan hệ giữa chất lượng dữ liệu thống kê và chất lượng xây dựng chính sách công trong lĩnh vực nội vụ; xác định những yêu cầu đối với việc khai thác dữ liệu và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng kết quả điều tra.

2. Dữ liệu thống kê hành chính, sự nghiệp trong xây dựng chính sách công

Dữ liệu thống kê là nguồn bằng chứng định lượng phục vụ nhận diện thực trạng, phân tích xu hướng và đánh giá các phương án chính sách. Trong lĩnh vực nội vụ, dữ liệu về tổ chức bộ máy, nhân lực, tài chính và điều kiện hoạt động giúp cơ quan quản lý xem xét sự phù hợp giữa nguồn lực được phân bổ với chức năng, nhiệm vụ của từng loại hình tổ chức.

Tuy nhiên, số liệu thống kê chỉ phát huy giá trị khi được sử dụng đúng mục đích và phương pháp. Quy mô nhân lực của một cơ quan hành chính cần được phân tích trong quan hệ với khối lượng công việc, phạm vi quản lý, đặc điểm địa bàn và mức độ ứng dụng công nghệ. Tương tự, thông tin về thu, chi của đơn vị sự nghiệp công lập cần được xem xét theo lĩnh vực hoạt động, mức độ tự chủ và yêu cầu bảo đảm cung ứng dịch vụ công.

Xét theo chu trình chính sách, dữ liệu thống kê có thể được sử dụng ở ba giai đoạn chủ yếu: xác định vấn đề cần điều chỉnh; xây dựng, đánh giá và lựa chọn phương án; theo dõi kết quả thực hiện. Mỗi giai đoạn đòi hỏi mức độ phân tích khác nhau. Nếu dữ liệu mô tả giúp nhận diện quy mô và cơ cấu đối tượng quản lý thì phân tích chuyên sâu cần làm rõ mối quan hệ giữa các chỉ tiêu và những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả thực thi chính sách.

Một yêu cầu về phương pháp luận là phân biệt tương quan thống kê với quan hệ nhân quả. Sự khác biệt về quy mô nhân lực, mức chi hoặc điều kiện hoạt động giữa các cơ quan, đơn vị chưa đủ để kết luận về hiệu quả của một chính sách. Việc đánh giá cần kết hợp thông tin theo thời gian, điều kiện thực hiện và những yếu tố tác động khác.

Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15, đặt ra yêu cầu đối với hoạt động xây dựng, đánh giá và hoàn thiện chính sách, pháp luật. Việc sử dụng bằng chứng thống kê cần gắn với yêu cầu đánh giá tác động, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Nhìn trên góc độ quản lý nhà nước, dữ liệu điều tra có thể hỗ trợ nghiên cứu chính sách tổ chức bộ máy sau sắp xếp, xác định nhu cầu nhân lực khu vực công và đánh giá mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập. Đối với cấp xã, việc phân tích cần chú ý sự khác biệt về quy mô dân số, diện tích, đặc điểm kinh tế - xã hội và nhiệm vụ được phân cấp. Những yếu tố này ảnh hưởng đến nhu cầu bố trí nhân lực và điều kiện tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Trong quản lý cán bộ, công chức, viên chức, thông tin về số lượng, cơ cấu và trình độ nhân lực có thể hỗ trợ xây dựng chính sách tuyển dụng, sử dụng, đào tạo và bồi dưỡng. Tuy nhiên, trình độ đào tạo chưa phản ánh đầy đủ năng lực thực thi công vụ. Đánh giá chất lượng đội ngũ cần kết hợp dữ liệu thống kê với yêu cầu vị trí việc làm, kết quả thực hiện nhiệm vụ và năng lực đáp ứng chuyển đổi số.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, dữ liệu về quy mô tổ chức, nhân lực và điều kiện tài chính có thể phục vụ nghiên cứu phương án sắp xếp mạng lưới và đổi mới cơ chế hoạt động. Việc đánh giá cần tính đến đặc thù lĩnh vực, phạm vi phục vụ và yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ công thiết yếu của người dân.

3. Yêu cầu nâng cao chất lượng dữ liệu từ thực tiễn nghiệm thu Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026

Công tác nghiệm thu kết quả Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 cho thấy, chất lượng dữ liệu cần được đánh giá trên nhiều phương diện: tính đầy đủ của đối tượng điều tra, độ chính xác của thông tin, sự thống nhất giữa các chỉ tiêu và khả năng kiểm chứng bằng hồ sơ quản lý.

Tại buổi nghiệm thu kết quả điều tra của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 18/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã rà soát, điều chỉnh danh sách cơ sở thuộc phạm vi điều tra từ 93 đơn vị ban đầu lên 207 đơn vị, sau đó thống nhất còn 195 đơn vị. Quá trình rà soát phản ánh yêu cầu xác định chính xác đối tượng thống kê, đặc biệt đối với những hệ thống có cơ cấu tổ chức và loại hình đơn vị đa dạng.

Tại Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, công tác nghiệm thu ngày 28/9/2026 tập trung đối chiếu dữ liệu kê khai với hồ sơ quản lý, kiểm tra tính logic giữa các chỉ tiêu về lao động, tài chính, tài sản và điều kiện hoạt động. Một số trường thông tin cần tiếp tục được rà soát trước khi xác nhận và bàn giao.

Những trường hợp trên cho thấy việc hoàn thành thu thập phiếu và tổ chức nghiệm thu là những bước cần thiết, nhưng chưa thay thế yêu cầu kiểm tra chất lượng thông tin trước khi tổng hợp kết quả chính thức.

Từ góc độ xây dựng chính sách, có ba vấn đề cần quan tâm:

Thứ nhất, dữ liệu phải phản ánh đúng đối tượng và thời điểm thống kê. Sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, tên gọi, chức năng và cơ cấu trực thuộc của một số cơ quan, đơn vị đã thay đổi. Khi phân tích biến động qua các kỳ điều tra, cần xác định rõ mối quan hệ giữa đơn vị trước và sau sắp xếp, tránh nhầm lẫn giữa biến động về số lượng tổ chức với thay đổi về phạm vi thống kê.

Thứ hai, cần bảo đảm khả năng đối chiếu giữa dữ liệu điều tra và thông tin quản lý chuyên ngành. Các chỉ tiêu về biên chế, số lượng người làm việc, tài chính và tài sản cần được kiểm chứng theo hồ sơ có liên quan. Sự thống nhất về khái niệm, đơn vị tính và thời điểm ghi nhận là điều kiện quan trọng để kết hợp dữ liệu từ nhiều nguồn.

Thứ ba, dữ liệu cần được đánh giá theo khả năng phục vụ những câu hỏi chính sách cụ thể. Một bộ dữ liệu có chất lượng thống kê tốt vẫn có thể chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phân tích tác động của một chính sách nếu thiếu thông tin về khối lượng công việc, chất lượng phục vụ hoặc kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Do đó, sau giai đoạn nghiệm thu, việc tổng hợp và xử lý dữ liệu cần quan tâm đến khả năng khai thác theo nhóm đối tượng, lĩnh vực hoạt động và đặc điểm địa bàn. Đây là điều kiện cần thiết để phát triển những phân tích có giá trị đối với công tác tham mưu xây dựng chính sách nội vụ.

4. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng dữ liệu thống kê trong công tác tham mưu xây dựng chính sách nội vụ

Để kết quả Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 phục vụ thiết thực hoạt động xây dựng chính sách công, cần chuyển trọng tâm từ khai thác số liệu mô tả sang phân tích bằng chứng gắn với những vấn đề quản lý cụ thể.

Một là, xác định nhu cầu dữ liệu từ nhiệm vụ xây dựng chính sách. Mỗi đề xuất chính sách về tổ chức bộ máy, quản lý nhân lực hoặc đơn vị sự nghiệp công lập cần làm rõ vấn đề cần giải quyết, nhóm đối tượng chịu tác động và những chỉ tiêu cần phân tích. Việc lựa chọn dữ liệu theo câu hỏi nghiên cứu giúp hạn chế tình trạng sử dụng số liệu đơn thuần để minh họa cho nhận định đã có.

Hai là, tăng cường chuẩn hóa và liên kết dữ liệu thống kê với các hệ thống thông tin quản lý chuyên ngành. Cần chú trọng thống nhất mã định danh, cách phân loại tổ chức, thời điểm thống kê và phương pháp tính chỉ tiêu. Đối với các cơ quan, đơn vị được tổ chức lại, cần có phương thức ghi nhận lịch sử thay đổi để bảo đảm khả năng so sánh giữa các thời kỳ. Việc kết nối, khai thác thông tin phải tuân thủ quy định về thống kê, bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin.

Ba là, phát triển các sản phẩm phân tích chuyên đề phục vụ tham mưu chính sách. Trên cơ sở kết quả điều tra được công bố và phạm vi dữ liệu được phép sử dụng, có thể nghiên cứu xây dựng báo cáo về phân bố nhân lực hành chính, cơ cấu đội ngũ viên chức, đặc điểm mạng lưới đơn vị sự nghiệp công lập và điều kiện ứng dụng công nghệ trong khu vực công. Các báo cáo cần trình bày rõ nguồn dữ liệu, phương pháp phân tích và giới hạn của kết luận.

Bốn là, nâng cao năng lực phân tích dữ liệu của đội ngũ tham mưu chính sách. Bên cạnh kiến thức pháp luật và chuyên môn quản lý nhà nước, cán bộ nghiên cứu cần được bồi dưỡng kỹ năng thống kê ứng dụng, đánh giá tác động và phân tích phương án chính sách. Việc sử dụng công cụ phân tích phải gắn với năng lực kiểm chứng và giải thích kết quả, bảo đảm các kiến nghị được xây dựng trên những bằng chứng phù hợp.

Năm là, tăng cường sử dụng dữ liệu trong đánh giá chính sách sau ban hành. Kết quả điều tra theo chu kỳ có thể cung cấp thông tin tham chiếu để theo dõi biến động về tổ chức và nguồn lực. Khi kết hợp với dữ liệu hành chính được cập nhật thường xuyên, cơ quan quản lý có thêm điều kiện đánh giá mức độ thực hiện mục tiêu chính sách, phát hiện những vấn đề cần điều chỉnh và hoàn thiện phương thức quản lý.

Các giải pháp trên cần được triển khai phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan và điều kiện thực tế, bảo đảm tính thống nhất trong quản lý, khai thác và sử dụng thông tin thống kê.

***

Cuộc Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026 cung cấp nguồn thông tin quan trọng phục vụ nghiên cứu tổ chức bộ máy, quản lý nhân lực và hoạt động của khu vực công. Tiến độ nghiệm thu tại các bộ, ngành, địa phương đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chất lượng dữ liệu, chuẩn bị cho việc tổng hợp, công bố và khai thác kết quả theo quy định.

Đối với lĩnh vực nội vụ, nâng cao chất lượng xây dựng chính sách công đòi hỏi dữ liệu thống kê phải được sử dụng theo phương pháp khoa học, gắn với những vấn đề quản lý cụ thể và được kiểm chứng bằng các nguồn thông tin phù hợp. Việc chuẩn hóa dữ liệu, phát triển năng lực phân tích và tăng cường sử dụng bằng chứng trong toàn bộ chu trình chính sách sẽ hỗ trợ nâng cao tính khách quan, khả thi và hiệu quả của các quyết định quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại./.

-------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc hội (2025), Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 ngày 19/02/2025; Luật số 87/2025/QH15 ngày 25/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

2. Thủ tướng Chính phủ (2026), Quyết định số 14/2026/QĐ-TTg ngày 06/4/2026 ban hành Chương trình điều tra thống kê quốc gia.

3. Bộ trưởng Bộ Nội vụ (2025), Quyết định số 1559/QĐ-BNV ngày 31/12/2025 về tổ chức Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026.

4. Bộ trưởng Bộ Nội vụ (2026), Quyết định số 10/QĐ-BNV ngày 07/01/2026 ban hành Phương án Điều tra cơ sở hành chính, sự nghiệp năm 2026; Quyết định số 200/QĐ-BNV ngày 02/3/2026 sửa đổi, bổ sung phương án điều tra.

ThS Lưu Hoài Nga, Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động