Ảnh minh họa.
Hoàn thiện bộ tiêu chí mới phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới
Giai đoạn 2026-2030 đánh dấu bước chuyển quan trọng của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới khi yêu cầu phát triển không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành các tiêu chí cơ bản mà hướng tới xây dựng những vùng quê hiện đại, thông minh, có chất lượng sống ngày càng cao. Đón đầu yêu cầu đó, UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành Quyết định số 85/QĐ-UBND ngày 15/7/2026 quy định các tiêu chí xã nông thôn mới và tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030, tạo khuôn khổ pháp lý để các địa phương triển khai thống nhất, đồng bộ chương trình trong thời kỳ mới.
Tỉnh Ninh Binh đã xây dựng Bộ tiêu chí xã nông thôn mới gồm 10 nhóm tiêu chí lớn, bao quát toàn diện từ quy hoạch, hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển kinh tế nông thôn, đào tạo nguồn nhân lực, văn hóa - giáo dục - y tế, giảm nghèo, chuyển đổi số, môi trường đến xây dựng hệ thống chính trị, quốc phòng và an ninh. Đây là sự kế thừa nhưng đồng thời cũng nâng tầm đáng kể so với giai đoạn trước khi nhiều chỉ tiêu được lượng hóa cao hơn, gắn với yêu cầu chuyển đổi số và phát triển xanh.
Trong nhóm tiêu chí về quy hoạch, các xã phải có quy hoạch chung được phê duyệt, công khai và ban hành kế hoạch thực hiện; nhiều địa phương xây dựng quy hoạch chi tiết trung tâm xã, quy chế quản lý kiến trúc nhằm bảo đảm phát triển đồng bộ, hạn chế tình trạng phát triển tự phát.
Đối với hạ tầng kinh tế - xã hội, Quyết định đặt ra yêu cầu khá cao về chất lượng hệ thống giao thông nông thôn. Không chỉ bảo đảm kết nối đồng bộ, đường giao thông còn phải được bảo trì thường xuyên, trồng cây xanh, nâng cao tỷ lệ cứng hóa đường thôn, ngõ xóm; đồng thời chú trọng hệ thống thủy lợi, phòng chống thiên tai, hạ tầng thương mại và hạ tầng viễn thông phủ đến 100% khu dân cư.
Một trong những điểm mới nổi bật của Bộ tiêu chí là yêu cầu thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại. Các xã phải duy trì tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người từ 9,5-12%/năm tùy từng nhóm xã; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung; phát triển mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh hoặc kinh tế tuần hoàn; đẩy mạnh sản phẩm OCOP; phát triển hợp tác xã hiệu quả; khuyến khích doanh nghiệp, hộ kinh doanh mở rộng sản xuất, tạo việc làm và tăng tỷ lệ lao động tham gia bảo hiểm xã hội.
Song song với phát triển kinh tế, tỉnh cũng dành sự quan tâm lớn đến chất lượng nguồn nhân lực nông thôn. Bộ tiêu chí quy định tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt từ 27% đến 40%; nâng cao tỷ lệ người học sau trung học phổ thông; tiếp tục đầu tư phát triển giáo dục, văn hóa, y tế và xây dựng trung tâm học tập cộng đồng số. Những yêu cầu này phản ánh định hướng chuyển từ xây dựng nông thôn mới theo chiều rộng sang phát triển chiều sâu, lấy con người làm trung tâm của quá trình phát triển.
Ngoài ra, Bộ tiêu chí cũng đưa ra nhiều chỉ tiêu cụ thể về giảm nghèo đa chiều, nâng cao tỷ lệ sử dụng nước sạch, bảo đảm bình đẳng giới, an toàn thực phẩm, phát triển chính quyền số, thương mại điện tử, số hóa dữ liệu nông nghiệp, xây dựng thôn thông minh, tăng cường bảo vệ môi trường, xử lý chất thải, xây dựng cảnh quan sáng - xanh - sạch - đẹp, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đây đều là những tiêu chí thể hiện tư duy phát triển nông thôn toàn diện, gắn chặt với yêu cầu chuyển đổi số và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Hướng tới xây dựng xã nông thôn mới hiện đại, thông minh và nâng cao chất lượng sống của người dân
Bên cạnh việc hoàn thiện Bộ tiêu chí xã nông thôn mới, tỉnh Ninh Bình còn ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030. Đây được xem là bước phát triển tiếp theo của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, hướng đến không chỉ giữ vững các tiêu chí đã đạt được mà còn nâng cao toàn diện chất lượng phát triển, đưa nông thôn trở thành không gian sống hiện đại, văn minh, thông minh và bền vững.
Khác với giai đoạn trước, các tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại không chỉ tập trung vào hạ tầng hay thu nhập mà nhấn mạnh đến năng lực ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Một trong những điểm nổi bật là yêu cầu xây dựng hạ tầng số đồng bộ. Theo đó, 100% dân số phải được phủ sóng di động 5G; toàn bộ thôn có hạ tầng internet băng rộng cố định; tối thiểu 95% hộ gia đình được kết nối internet tốc độ cao; 100% nhà văn hóa và điểm sinh hoạt cộng đồng có kết nối internet. Cùng với đó, các xã được khuyến khích sử dụng các nguồn năng lượng mới, năng lượng tái tạo như điện mặt trời mái nhà, từng bước hình thành mô hình nông thôn xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Bộ tiêu chí cũng đặt ra yêu cầu xây dựng mô hình nông nghiệp thông minh gắn với chuyển đổi số trong sản xuất. Mỗi xã phải có ít nhất một mô hình nông nghiệp thông minh; đồng thời bảo đảm khả năng cân đối ngân sách địa phương, phát triển văn hóa cộng đồng, nâng cao hiệu quả hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng số và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục. Những yêu cầu này thể hiện rõ định hướng phát triển nông nghiệp dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu số và đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp.
Trong lĩnh vực y tế, các tiêu chí mới yêu cầu trạm y tế xã phải được kết nối internet ổn định, được trang bị đầy đủ hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ chuyên môn; 100% cán bộ y tế sử dụng thành thạo phần mềm chuyên ngành và nền tảng số. Việc triển khai sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID, liên thông dữ liệu khám, chữa bệnh và khai thác hiệu quả dữ liệu y tế sẽ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân ngay từ cơ sở.
Không chỉ chú trọng phát triển kinh tế và hạ tầng số, Bộ tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại còn đề cao yếu tố phát triển con người và gìn giữ bản sắc văn hóa. Các địa phương phải xây dựng mô hình bình đẳng giới, phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới; đầu tư nâng cấp hệ thống giáo dục nghề nghiệp; phát triển các mô hình văn hóa truyền thống, văn nghệ, thể thao ở cộng đồng; đồng thời duy trì các hoạt động bảo vệ môi trường, phân loại rác tại nguồn, cải tạo cảnh quan và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của từng địa phương. Đặc biệt, tiêu chí về an ninh, trật tự tiếp tục được nâng lên với yêu cầu xây dựng lực lượng công an xã chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo đảm giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội, tạo nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Để bảo đảm các tiêu chí được triển khai đồng bộ, tỉnh Ninh Bình cũng quy định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành. Theo đó, các sở, ngành căn cứ hướng dẫn của Trung ương và điều kiện thực tiễn để ban hành hướng dẫn thực hiện từng tiêu chí; định kỳ báo cáo kết quả triển khai. Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan chủ trì, có trách nhiệm hướng dẫn, đôn đốc, tổng hợp tình hình thực hiện, đồng thời tham mưu UBND tỉnh điều chỉnh các nội dung phát sinh phù hợp với thực tiễn. Ủy ban nhân dân các xã có trách nhiệm rà soát mức độ đạt chuẩn, xây dựng kế hoạch thực hiện, phối hợp với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội đánh giá kết quả hàng năm, thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo theo quy định.
Việc ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới và xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026-2030 không chỉ cụ thể hóa Bộ tiêu chí quốc gia phù hợp với điều kiện của tỉnh Ninh Bình mà còn mở ra định hướng phát triển mới cho khu vực nông thôn. Các tiêu chí mới đã chuyển mạnh từ tư duy "đạt chuẩn" sang "nâng cao chất lượng", lấy người dân làm trung tâm, lấy chuyển đổi số, khoa học công nghệ, phát triển xanh và nâng cao chất lượng cuộc sống làm động lực. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để tỉnh Ninh Bình xây dựng những vùng quê đáng sống, hiện đại, giàu bản sắc, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo./.
Đào Hạnh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả