Tiếng Việt
Tiếng Việt Tiếng Anh

Yêu cầu đổi mới đánh giá, xếp loại chất lượng công chức theo vị trí việc làm

Ngày đăng: 19/11/2026   14:58
Đọc bài viết
Mặc định Cỡ chữ
Tóm tắt: Chuyển sang quản lý công chức theo vị trí việc làm đòi hỏi phải đổi mới căn bản cách tiếp cận về đánh giá công chức, trước hết là trả lời rõ ba câu hỏi: đánh giá ai, đánh giá cái gì và đánh giá như thế nào. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của Đề tài, bài viết đề xuất hệ thống nguyên tắc đánh giá, xếp loại chất lượng công chức theo vị trí việc làm; chỉ ra những yêu cầu đổi mới so với cách tiếp cận truyền thống; từ đó đề xuất quan điểm, giải pháp và điều kiện bảo đảm tổ chức thực hiện, phù hợp với chủ trương của Đảng về công tác cán bộ và yêu cầu xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, hiệu quả.

Từ khóa: Công chức; vị trí việc làm; đánh giá, xếp loại chất lượng; đổi mới đánh giá; nền công vụ.

Abstract: The shift to job position-based management of civil servants requires a fundamental renewal of the approach to civil service appraisal, beginning with clear answers to three questions: who is appraised, what is appraised, and how the appraisal is conducted. Drawing on the findings of the research project, the article proposes a set of principles for job position-based performance appraisal and quality ranking of civil servants, identifies the requirements for renewal compared with the traditional approach, and proposes viewpoints, solutions and enabling conditions for implementation in line with the Party’s guidelines on personnel work and the goal of building a professional, accountable and effective civil service.

Keywords: Civil servants; job position; performance appraisal; appraisal renewal; civil service.

1. Đặt vấn đề

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”(1). Muốn xây dựng được đội ngũ cán bộ tốt, trước hết phải hiểu đúng và đánh giá đúng cán bộ. Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa XII yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác đánh giá cán bộ theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, theo tiêu chí, bằng sản phẩm cụ thể, thông qua khảo sát, công khai kết quả(2). Quy định số 227-QĐ/TW ngày 19/10/2026 của Bộ Chính trị về kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị tiếp tục đặt ra yêu cầu đánh giá thực chất, lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ làm thước đo(3).

Thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng, Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15 xác lập nguyên tắc quản lý công chức theo vị trí việc làm(4); Nghị định số 335/2025/NĐ-CP ngày 21/12/2025 của Chính phủ quy định việc đánh giá, xếp loại chất lượng công chức dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ(5). Có thể nói khung chính sách, pháp luật cho việc đổi mới đánh giá công chức đã bước đầu được hình thành. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy vẫn tồn tại những độ trễ nhất định giữa quy định và tổ chức thực hiện, đặc biệt là yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất giữa các quy định của Chính phủ với quy định mới của Bộ Chính trị. Để các quy định đi vào thực chất thì cách nhìn nhận về đánh giá cũng phải thay đổi tương ứng. Theo đó, cần phải thay đổi cơ bản tư duy coi đánh giá là thủ tục cuối năm, kết quả vẫn mang tính bình quân và chưa gắn với quyền lợi, cơ hội phát triển của công chức.

Vì vậy, vấn đề đặt ra trước hết là xác lập được những nguyên tắc đúng đắn của đánh giá công chức theo vị trí việc làm (VTVL), trên cơ sở đó xác định những yêu cầu đổi mới và các điều kiện bảo đảm thực hiện. Đây cũng là những nội dung trọng tâm mà bài viết tập trung luận giải.

2. Nguyên tắc đánh giá, xếp loại chất lượng công chức theo vị trí việc làm

Trên cơ sở lý luận về đánh giá công chức, kinh nghiệm trong nước, quốc tế và thực tiễn thực hiện công tác đánh giá trong thời gian vừa qua, cần làm rõ các nguyên tắc đánh giá xoay quanh trọng tâm trả lời được 3 nội dung: đánh giá ai, đánh giá cái gì và đánh giá như thế nào. Trên cơ sở đó, các việc đánh giá, xếp loại chất lượng cần hướng phải được hoàn thiện theo các nội dung chính sau đây:

Thứ nhất, xác định đối tượng đánh giá là nội dung quan trọng, theo đó cần phân định rõ đối tượng đánh giá là cán bộ, công chức, viên chức. Trong từng đối tượng cần lấy vị trí việc làm làm trọng tâm của đánh giá. Việc phân loại theo từng nhóm vị trí việc làm sẽ xác định một cách rõ ràng vị trí, vai trò của từng nhóm VTVL trong từng cơ quan, tổ chức, đơn vị. Trong đó, mỗi công chức được tuyển dụng, bố trí vào một vị trí với nhiệm vụ, sản phẩm và yêu cầu năng lực xác định. Do đó, vấn đề không phải xác định một cách chung chung theo điểm số theo cách công chức đó thực hiện một công việc “tốt hay chưa tốt”, xác định được bao nhiêu điểm một cách chung chung và cảm tính, mà việc đánh giá phải xác định cho được công chức đó đã hoàn thành đến đâu những nhiệm vụ theo VTVL, kết quả, sản phẩm cụ thể là gì và kết quả, sản phẩm đó đóng góp như thế nào, có vai trò gì đối với cơ quan, tổ chức, đơn vị. Cách đặt vấn đề này làm cho đánh giá trở nên cụ thể, có căn cứ, hạn chế được sự cảm tính và định kiến cá nhân.

Thứ hai, đánh giá trong phạm vi nhiệm vụ được giao của công chức. Công chức chỉ có thể chịu trách nhiệm về những kết quả thuộc nhiệm vụ được giao và nằm trong khả năng tác động của mình. Đối với những nhiệm vụ do nhiều người, nhiều cơ quan cùng thực hiện, phần việc và trách nhiệm của từng người cần được xác định rõ. Điều này vừa bảo đảm công bằng, vừa khuyến khích công chức sẵn sàng nhận những nhiệm vụ khó, có tính liên ngành.

Thứ ba, lấy kết quả, sản phẩm có giá trị làm thước đo chủ yếu. Kết quả, sản phẩm công việc chính là đối tượng của việc đánh giá. Trong đó, cần thống nhất nhận thức kết quả, sản phẩm không chỉ là những thành quả hữu hình mà còn bao gồm các kết quả của một công việc. Tất cả phải được liệt kê một cách đầy đủ và phân loại theo từng nhóm công việc và mức độ phức tạp. Đối với nhóm sản phẩm trí tuệ, tham mưu, việc lượng hóa cần căn cứ vào mức độ đáp ứng yêu cầu chất lượng, tính khả thi trong thực tiễn khác với nhóm công việc mang tính chất thừa hành, triển khai và phục vụ. Một sản phẩm không chỉ cần được đánh giá ở tiến độ, kết quả đầu ra mà còn ở hiệu quả thông qua tác động của nó đối với các đối tượng thụ hưởng. Đánh giá theo vị trí việc làm chuyển trọng tâm từ “đã làm gì” sang “đã tạo ra được gì”, qua đó khuyến khích công chức tập trung vào hiệu quả công việc thay vì hình thức. 

Thứ tư, đánh giá gắn với trách nhiệm giải trình trong thực thi công vụ. Công chức được Nhà nước giao thực thi công vụ, sử dụng nguồn lực công để phục vụ nhân dân. Đánh giá cũng là một phương thức để giải trình về kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao trước cơ quan, tổ chức và trước xã hội. Từ góc độ này, thước đo cuối cùng của đánh giá không chỉ là sự ghi nhận của cấp trên, mà còn là hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Thứ năm, bảo đảm tính khách quan, công bằng, dân chủ, công khai và minh bạch trong đánh giá. Việc đánh giá phải dựa trên các tiêu chí, chuẩn mực thống nhất, phản ánh đúng thực chất mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng công chức, không nể nang, trù dập hay bình quân chủ nghĩa. Quá trình và kết quả đánh giá phải được công khai trong cơ quan, đơn vị theo quy định; đồng thời bảo đảm cơ chế phản hồi, đối thoại và giải trình hai chiều giữa người đánh giá và người được đánh giá(6).

Thứ sáu, đánh giá thường xuyên, liên tục trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Kết quả công việc được hình thành hằng ngày, nên việc theo dõi, ghi nhận kết quả cũng phải được thực hiện thường xuyên, liên tục; kết quả đánh giá năm là sự tổng hợp của cả quá trình(7). Nguyên tắc này cũng đòi hỏi người quản lý phải theo dõi, trao đổi và hỗ trợ công chức trong suốt năm, chứ không chỉ đưa ra kết luận vào cuối năm.

Thứ bảy, đánh giá gắn với quyền lợi của công chức cả trên phương diện phát triển sự nghiệp và lợi ích vật chất. Mục đích của đánh giá là cung cấp căn cứ để thực hiện chế độ, chính sách một cách xứng đáng; bố trí đúng người, đúng việc; phát hiện, bồi dưỡng người có năng lực; và kịp thời thay thế người không đáp ứng yêu cầu(8). Một cơ chế đánh giá dù được thiết kế công phu, nếu kết quả không được sử dụng, sẽ nhanh chóng trở thành hình thức. Đồng thời, kết quả đánh giá cũng gắn với các lợi ích vật chất, tinh thần để tạo động lực thường xuyên cho công chức trong việc thực hiện nhiệm vụ.

3. Những yêu cầu đổi mới trong đánh giá, xếp loại chất lượng công chức

Bối cảnh chuyển từ quản lý công chức theo chức nghiệp sang quản lý theo vị trí việc làm, cùng với các nguyên tắc nêu trên, đặt ra những yêu cầu đổi mới căn bản trong đánh giá, xếp loại chất lượng công chức so với cách tiếp cận truyền thống.

Một là, chuyển từ đánh giá dựa trên ngạch, chức danh sang đánh giá dựa trên vị trí việc làm. Hai công chức ở hai vị trí khác nhau sẽ có yêu cầu và thước đo khác nhau; ngược lại, những công chức ở cùng loại vị trí được đánh giá trên cùng một mặt bằng yêu cầu.

Hai là, chuyển từ nhận xét định tính, chung chung sang đánh giá dựa trên kết quả cụ thể. Mỗi kết luận về mức độ hoàn thành nhiệm vụ phải dựa trên sản phẩm, kết quả cụ thể, có thể kiểm chứng, qua đó giảm sự phụ thuộc vào cảm nhận chủ quan của người đánh giá.

Ba là, chuyển từ bình xét mang tính tập thể sang đề cao trách nhiệm của người có thẩm quyền đánh giá. Ý kiến của tập thể vẫn là kênh thông tin quan trọng, nhưng người có thẩm quyền phải chịu trách nhiệm về kết luận đánh giá. Đây là điều kiện để khắc phục tình trạng nể nang, né tránh và bình quân chủ nghĩa.

Bốn là, chuyển từ đánh giá đồng loạt sang đánh giá phân biệt theo vai trò. Đối với công chức thừa hành, trọng tâm là kết quả công việc trực tiếp đảm nhận. Đối với công chức lãnh đạo, quản lý, bản chất nhiệm vụ là tổ chức, điều hành tập thể thực hiện nhiệm vụ; do đó, thước đo chủ yếu là kết quả của cơ quan, đơn vị được giao phụ trách, cùng với năng lực lãnh đạo, điều hành, khả năng xây dựng đội ngũ, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và trách nhiệm nêu gương. Đối với công chức làm việc tại cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kết quả đánh giá cần gắn với hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn và mức độ hài lòng của người dân.

Năm là, chuyển từ đánh giá khép kín sang đánh giá đa chiều. Bên cạnh việc công chức tự đánh giá và người có thẩm quyền kết luận, cần tính đến ý kiến của những người phối hợp công tác và của đối tượng phục vụ, đúng với yêu cầu đánh giá đa chiều mà Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ đã đặt ra.

Sáu là, chuyển từ đánh giá để xếp loại sang đánh giá để quản trị. Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ cho các quyết định về chế độ, chính sách, quy hoạch, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng và sàng lọc; đồng thời được lưu giữ, tích lũy qua nhiều năm để phản ánh đúng quá trình công tác của mỗi công chức. Khi kết quả đánh giá tạo ra hệ quả quan trọng đối với công chức, quyền được biết căn cứ, quyền giải trình và quyền kiến nghị của công chức cũng phải được bảo đảm tương xứng(9).

4. Quan điểm, giải pháp và điều kiện bảo đảm tổ chức thực hiện

Về quan điểm, việc đổi mới đánh giá, xếp loại chất lượng công chức theo vị trí việc làm cần quán triệt bốn quan điểm. Một là, bảo đảm nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ; việc đánh giá công chức phải đồng bộ, thống nhất với quy định của Đảng về kiểm điểm, đánh giá, xếp loại chất lượng. Hai là, lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp và đối tượng thụ hưởng các kết quả, sản phẩm từ hoạt động công vụ làm thước đo chủ yếu, trên nền tảng phẩm chất chính trị, đạo đức. Ba là, gắn đánh giá cá nhân với đánh giá tổ chức, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả của cơ quan, đơn vị. Bốn là, đổi mới đánh giá phải đồng bộ với hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm và cải cách chính sách tiền lương, được thực hiện có lộ trình.

Về giải pháp, cần tập trung vào bốn nhóm giải pháp chủ yếu.

Thứ nhất, nâng cao nhận thức về mục đích, ý nghĩa của đánh giá. Cấp ủy, người đứng đầu và đội ngũ công chức cần nhận thức đánh giá là công cụ quản trị và phát triển con người, không phải thủ tục hành chính định kỳ. Đây là giải pháp có tính nền tảng, quyết định hiệu quả của các giải pháp khác.

Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện thể chế. Rà soát, sửa đổi, bổ sung Nghị định số 335/2025/NĐ-CP bảo đảm thống nhất với Quy định số 227-QĐ/TW ngày 19/10/2026 về kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị; làm rõ phương thức đánh giá và cách thức xác định, lượng hóa kết quả, sản phẩm; phân nhóm các công việc theo đặc thù của vị trí trí việc làm; phân định rõ sự khác biệt trong đánh giá công chức lãnh đạo, quản lý và công chức thừa hành; quy định chặt chẽ trách nhiệm của người có thẩm quyền đánh giá khi kết quả đánh giá không phản ánh đúng thực chất.

Thứ ba, hoàn thiện nền tảng vị trí việc làm. Rà soát danh mục vị trí việc làm, bản mô tả công việc và khung năng lực sau sắp xếp tổ chức bộ máy, bảo đảm mỗi vị trí có yêu cầu rõ ràng về nhiệm vụ và kết quả cần đạt.

Thứ tư, sử dụng thực chất kết quả đánh giá. Kết quả đánh giá phải là căn cứ chủ yếu để thực hiện chế độ, chính sách, quy hoạch, bổ nhiệm và sàng lọc công chức, từng bước gắn với chính sách tiền lương theo vị trí việc làm, qua đó tạo động lực thực chất cho công chức trong thực thi công vụ.

Về điều kiện bảo đảm, cần có sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy, người đứng đầu và sự gương mẫu của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý; xây dựng văn hóa công vụ đề cao kết quả, trách nhiệm và công bằng; bảo đảm đội ngũ làm công tác tổ chức cán bộ có đủ năng lực; dữ liệu về công chức được cập nhật đầy đủ, thống nhất; tăng cường kiểm tra, giám sát của cơ quan có thẩm quyền và phát huy vai trò giám sát của nhân dân. Việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, thường xuyên sơ kết, rút kinh nghiệm để từng bước hoàn thiện.

5. Kết luận

Đổi mới đánh giá, xếp loại chất lượng công chức theo vị trí việc làm, trước hết, là đổi mới về tư duy. Khi việc đánh giá được thực hiện trên những nguyên tắc đúng đắn: lấy VTVL làm hệ quy chiếu, gắn với trách nhiệm giải trình trong công vụ, lấy kết quả có giá trị làm thước đo, gắn cá nhân với tập thể và phục vụ trực tiếp việc sử dụng, phát triển công chức, thì các quy định pháp luật mới có thể đi vào thực chất. Những kết quả nghiên cứu của Đề tài hy vọng góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc tiếp tục hoàn thiện thể chế và tổ chức thực hiện công tác đánh giá công chức, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch, hiệu quả trong giai đoạn mới./.

----------------------------------

Ghi chú:

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb CTQGST, H. 2011, tr. 309.

(2) Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.

(3) Bộ Chính trị, Quy định số 227-QĐ/TW ngày 19/10/2026 về kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị.

(4) Quốc hội, Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15 ngày 24/6/2025.

(5) Chính phủ, Nghị định số 335/2025/NĐ-CP ngày 21/12/2025 quy định về đánh giá, xếp loại chất lượng công chức.

(6) Chính phủ, Nghị định số 335/2025/NĐ-CP (tlđd), khoản 6 Điều 20.

(7) Chính phủ, Nghị định số 335/2025/NĐ-CP (tlđd), khoản 3 Điều 17.

(8) Chính phủ, Nghị định số 335/2025/NĐ-CP (tlđd), Điều 23.

(9) Chính phủ, Nghị định số 335/2025/NĐ-C (tlđd), Điều 22.

----------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb CTQGST, H. 2011, tr. 309.

2. Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.

3. Bộ Chính trị, Quy định số 227-QĐ/TW ngày 19/10/2026 về kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng hằng năm đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị.

4. Quốc hội, Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15 ngày 24/6/2025.

5. Chính phủ, Nghị định số 335/2025/NĐ-CP ngày 21/12/2025 quy định về đánh giá, xếp loại chất lượng công chức.

* Bài viết là sản phẩm của Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Đánh giá, xếp loại chất lượng công chức theo vị trí việc làm ở Việt Nam” (mã số ĐTCT.04/25-26), do Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động chủ trì.

ThS Nguyễn Tư Long, Phó Vụ trưởng Vụ Công chức - Viên chức, Bộ Nội vụ

Bài viết cùng tác giả