Tỉnh Ninh Bình số hóa dữ liệu, mở thêm cơ hội xác định danh tính liệt sĩ

Số hóa từ nơi bắt đầu của mỗi mẫu hài cốt

Trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, mỗi phần việc đều đòi hỏi sự chính xác cao. Một mã số ghi nhầm, một vị trí mộ xác định thiếu hoặc một tài liệu không được lưu giữ đầy đủ đều có thể gây khó khăn cho quá trình đối chiếu về sau.

Nhận thức rõ điều đó, trong Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình đưa chuyển đổi số vào ngay từ khâu lấy mẫu tại các nghĩa trang. Thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ được cập nhật theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, từng bước hình thành hồ sơ dữ liệu thống nhất phục vụ các công đoạn tiếp theo.

Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã tổ chức tập huấn trực tiếp kết hợp trực tuyến về lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao và số hóa thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ cho 440 đại biểu. Sau khi thực hành tại Nghĩa trang liệt sĩ Yên Phương, xã Phong Doanh, phương pháp này được triển khai đồng loạt trên địa bàn toàn tỉnh.

Bên cạnh đó, Bộ CHQS tỉnh phối hợp với Sở Y tế, Sở Nội vụ và 104 xã, phường thành lập 28 tổ chỉ đạo, điều hành lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao và số hóa thông tin; cùng 235 tổ bảo đảm phục vụ lấy mẫu. Việc phân công cụ thể giúp các khâu được kết nối chặt chẽ, hạn chế tình trạng thông tin bị đứt đoạn khi mẫu phẩm chuyển từ hiện trường đến đơn vị tiếp nhận, giám định.

Đặc biệt là việc số hóa được thực hiện ngay tại phần mộ, thay vì chờ đến khi công việc hoàn tất mới bổ sung dữ liệu. Trước khi khai quật, tổ công tác chuẩn bị bảng định danh, bảng dán bìa và mã số mộ. Các thông tin về nghĩa trang, khu vực mộ, khu mộ, số thứ tự trong hàng và số mộ được cập nhật trên phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ. Đây cũng là phương pháp tạo ra một hồ sơ gắn với từng vị trí mộ cụ thể. Khi cán bộ tiến hành các bước tiếp theo, thông tin có thể được kiểm tra, đối chiếu ngay từ đầu, hạn chế nhầm lẫn giữa các phần mộ nằm liền kề nhau hoặc giữa các khu mộ khác nhau.

Cùng với dữ liệu chữ, hình ảnh được ghi nhận theo 15 công đoạn. Từ toàn cảnh nghĩa trang, phần mộ trước khi khai quật, quá trình khai quật đến tiểu quách, hài cốt, mẫu xương hoặc răng, hộp bảo quản; sau đó là quá trình hoàn trả hài cốt vào tiểu, đưa tiểu trở lại mộ, lấp đất và hoàn thiện phần mộ. Quá trình vận chuyển, bàn giao mẫu cho đơn vị giám định cùng biên bản bàn giao có ký, đóng dấu cũng được ghi nhận. Các tài liệu liên quan đến mẫu hài cốt được chụp hoặc scan để lưu trữ.

Thiếu tá Cao Văn Yên, Phụ trách Công nghệ thông tin, Ban Thông tin, Phòng Tham mưu, Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình cho biết, khi thông tin được xác minh, các lực lượng chuyên môn tiến hành khảo sát, khai quật và lấy mẫu theo quy trình kỹ thuật. Mỗi mẫu hài cốt được ghi mã định danh, niêm phong, bảo quản và vận chuyển theo quy định, bảo đảm giữ nguyên chất lượng vật liệu di truyền phục vụ phân tích.

Công nghệ trong trường hợp này không thay thế công việc chuyên môn mà hỗ trợ con người kiểm soát tốt hơn từng bước. Một phần mộ được gắn với mã định danh, hình ảnh, tài liệu và mẫu phẩm cụ thể sẽ tạo thành một hồ sơ có khả năng tra cứu, đối chiếu lâu dài.

Đó là điều cần thiết đối với những trường hợp việc xác định danh tính chưa thể hoàn thành ngay. Khi dữ liệu được chuẩn hóa từ hiện trường, các kết quả giám định sau này có thêm cơ sở để kết nối với thông tin về thân nhân, quê quán và quá trình chiến đấu, hy sinh của liệt sĩ.

Kiên trì tìm kiếm từ những dữ liệu còn lại

Tỉnh Ninh Bình đã hoàn thành sớm giai đoạn 1 của chiến dịch. Toàn tỉnh hoàn thành lấy mẫu tại 250/250 nghĩa trang liệt sĩ, đạt 100% kế hoạch. Toàn bộ 7.804 phần mộ thuộc diện cần khai quật được thực hiện an toàn.

Trong đó, 6.868 mẫu hài cốt đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN, đạt 88,01%. Còn 11,99% trường hợp chưa thể lấy mẫu do 43 phần mộ không có tiểu và 893 trường hợp hài cốt đã phong hóa.

Mỗi mẫu phẩm được bàn giao là một bước tiếp nối của quá trình tìm kiếm. Nhưng với những trường hợp chưa đủ điều kiện lấy mẫu hoặc chưa có thông tin đầy đủ, công việc vẫn phải tiếp tục bằng những phương pháp khác.

Đây cũng là phần việc đòi hỏi nhiều thời gian và sự kiên trì nhất. Sau hàng chục năm, nhiều giấy tờ có thể thất lạc, sơ đồ mộ chí không còn nguyên vẹn, địa danh thay đổi, trong khi những nhân chứng từng biết về sự việc ngày càng cao tuổi.

Bởi vậy, công tác xác minh tại Ninh Bình được thực hiện từ nhiều nguồn: khảo sát thực địa, gặp gỡ nhân chứng, lấy ý kiến nhân dân, tìm kiếm hồ sơ lưu trữ và tổ chức hội thảo xác minh. Những thông tin rời rạc được tập hợp, kiểm tra và đối chiếu trước khi xác định căn cứ lịch sử.

Trường hợp 15 liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp là một ví dụ.

Ban đầu, các liệt sĩ được xác định an táng tại khu vực nay thuộc Tổ dân phố Liên Sơn, phường Lý Thường Kiệt. Sau nhiều thập kỷ, tài liệu và sơ đồ mộ chí không còn được lưu giữ đầy đủ. Việc xác minh vì thế phải bắt đầu từ những dấu vết còn lại.

Lực lượng chức năng phát phiếu lấy ý kiến nhân dân, gặp gỡ nhân chứng, khảo sát thực địa, đối chiếu các nguồn tài liệu và tổ chức hội thảo xác minh. Qua quá trình đó, các cơ quan, đơn vị thống nhất thông tin về 15 liệt sĩ.

Theo kết quả xác minh, các liệt sĩ thuộc Trung đoàn 66, Sư đoàn 304, Quân khu 2 và Trung đoàn 48, Sư đoàn 320, Quân đoàn 34; hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và được an táng tại khu vực nay thuộc Tổ dân phố Liên Sơn, phường Lý Thường Kiệt. Trong số này, 13 liệt sĩ đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Thi Sơn, 2 liệt sĩ được đưa về an táng tại quê nhà.

Một hồ sơ được hoàn thiện sau nhiều năm có thể bắt đầu từ một chi tiết rất nhỏ. Có thể là lời kể của một người dân, một vị trí được chỉ dẫn trên thực địa, một tài liệu cũ còn lưu trong kho hoặc một thông tin tưởng như đơn lẻ nhưng khi đối chiếu với các nguồn khác lại trở thành căn cứ quan trọng.

Đó là lý do công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ cần sự kết hợp giữa phương pháp hiện đại và những cách làm đã được kiểm chứng qua thực tế. Số hóa giúp lưu trữ, quản lý, kết nối dữ liệu; còn việc gặp nhân chứng, khảo sát thực địa, nghiên cứu hồ sơ vẫn giữ vai trò quan trọng với những trường hợp thông tin bị đứt gãy qua thời gian.

Thượng tá Nguyễn Đình Việt, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình, chia sẻ: “Khoa học đang từng bước mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi dữ liệu được hoàn thiện, mỗi mẫu phẩm được thu nhận chính xác là thêm một bước tiến trên hành trình đưa các anh trở về với đúng tên tuổi, gia đình và quê hương”.

Từ kết quả đã đạt được, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh xác định tiếp tục kiên trì tìm kiếm thông tin từ nhân dân và hồ sơ lưu trữ; đồng thời duy trì việc quản lý dữ liệu, mẫu phẩm và hồ sơ theo hướng chặt chẽ, thống nhất.

Thượng tá Nguyễn Đình Việt khẳng định: “Ban Chỉ đạo 515 tỉnh sẽ tiếp tục kiên trì 'dò tìm' từng ký ức, chắt chiu từng thông tin từ nhân dân và hồ sơ lưu trữ. Từ việc gắn biển số mộ, số hóa từng mẫu phẩm đến tổ chức hội thảo khoa học, mỗi bước đi số hóa đều hướng đến một mục tiêu thiêng liêng nhất: trả lại trọn vẹn tên tuổi và danh tính cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc”.

Với công việc này, sự chính xác không phải yêu cầu mang tính kỹ thuật đơn thuần. Một thông tin đúng giúp hồ sơ đi đúng hướng; một mẫu phẩm được bảo quản đúng quy trình giữ lại cơ hội giám định; một hình ảnh được lưu đầy đủ có thể giúp đối chiếu phần mộ sau nhiều năm.

Và trên hết, phía sau mỗi phần mộ vẫn là một con người từng có tên tuổi, quê hương, gia đình và những người thân chờ đợi. Vì vậy, từng bước số hóa dữ liệu, từng cuộc gặp nhân chứng, từng lần kiểm tra hồ sơ đều cần được thực hiện với sự cẩn trọng của người hiểu rằng mình đang góp phần hoàn thiện một việc nghĩa còn dang dở.

Ninh Bình đã hoàn thành một chặng quan trọng, nhưng hành trình tìm lại danh tính cho những liệt sĩ chưa có tên vẫn cần được tiếp tục. Công nghệ giúp lưu giữ dấu vết của thời gian; dữ liệu giúp nối các nguồn thông tin; còn sự kiên trì của những người trực tiếp làm nhiệm vụ sẽ tiếp tục mở đường cho những hồ sơ còn bỏ ngỏ.

Bởi sau cùng, điều được tìm kiếm không chỉ nằm trong một mẫu phẩm hay một bộ hồ sơ. Đó là tên của một người đã hy sinh và là sự bình yên của những gia đình đã chờ đợi nhiều năm để biết người thân của mình đang ở đâu./.

Bảo Hân