Lao
động Việt Nam làm việc tại Hàn Quốc.
1. Đặt vấn đề
Bước sang kỷ nguyên mới, hệ thống thể chế được hoàn thiện vượt bậc với việc ban hành Luật số 69/2020/QH14 và Luật số 22/2026/QH16, tạo bước ngoặt chuyển dịch căn bản từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý hành chính cơ học sang bảo bọc an toàn và phát huy tối đa giá trị vòng tuần hoàn lao động. Nhìn lại chặng đường mười năm qua, công tác phái cử lao động Việt Nam ra thị trường quốc tế đã vượt qua nhiều biến động phức tạp của kinh tế toàn cầu, từ đại dịch COVID-19 đến những xung đột địa chính trị khu vực kéo dài. Dù vậy, quy mô phái cử lao động của nước ta không những được khôi phục mạnh mẽ mà còn duy trì ở mức tăng trưởng ấn tượng, đạt bình quân từ 127.000 đến 130.000 lượt xuất cảnh mỗi năm. Những con số thực chứng không chỉ phản ánh nỗ lực vượt bậc của cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp dịch vụ, mà còn chứng minh sức cạnh tranh, độ dẻo dai và khả năng thích ứng linh hoạt của lực lượng lao động Việt Nam trong mắt các đối tác tiếp nhận quốc tế.
2. Hiệu quả kinh tế và chất lượng nguồn nhân lực từ công tác đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài
Hiệu quả kinh tế - xã hội to lớn từ công tác đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài thể hiện rõ nét nhất qua dòng kiều hối gửi về quê hương. Nguồn ngoại tệ dao động từ 6 đến 7 tỷ USD mỗi năm không chỉ trực tiếp góp phần cải thiện cán cân thanh toán và gia tăng dự trữ ngoại hối quốc gia, mà còn làm thay đổi căn bản diện mạo nhiều vùng quê thuần nông. Hàng trăm nghìn gia đình nông dân, đặc biệt tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới đã tận dụng nguồn vốn tích lũy từ nước ngoài để thoát nghèo bền vững, xây dựng nhà cửa khang trang, con cái được học hành chu đáo và có đủ điều kiện đầu tư sản xuất kinh doanh, chuyển đổi mô hình kinh tế hộ gia đình hiệu quả.
Giá trị căn cốt nhất của mười năm qua không chỉ đo đếm bằng những dòng kiều hối hữu hình, mà nằm ở sự chuyển biến nhảy vọt về chất lượng nguồn nhân lực. Làm việc trong môi trường công nghiệp phát triển, lao động Việt Nam được tôi luyện trong kỷ luật lao động nghiêm ngặt, tiếp cận công nghệ tự động hóa, làm chủ trang thiết bị kỹ thuật tân tiến và nâng cao trình độ ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp. Khi hoàn thành hợp đồng về nước, họ trở thành lực lượng lao động chất lượng cao, mang theo tác phong công nghiệp chuyên nghiệp, tư duy quản lý hiện đại, trực tiếp bổ sung cho sự thiếu hụt nhân lực kỹ thuật của các khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI và thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình hiện đại hóa đất nước.
Về cơ cấu thị trường, thập kỷ qua ghi nhận sự định hình vững chắc của ba thị trường tiếp nhận chủ lực tại khu vực Đông Bắc Á là Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc, chiếm giữ trên 97% tổng số lao động Việt Nam ở nước ngoài. Trong đó, Nhật Bản là thị trường trọng điểm thu hút đông đảo thực tập sinh và kỹ sư với mức thu nhập cao và môi trường đào tạo chuyên nghiệp. Thị trường Đài Loan duy trì sự tiếp nhận ổn định với nhu cầu dồi dào trong các ngành chế tạo, cơ khí, điện tử và chăm sóc y tế; riêng 9 tháng đầu năm 2026, Đài Loan dẫn đầu với gần 49.000 lao động nhập cảnh. Tại Hàn Quốc, các chương trình phái cử EPS, visa kỹ thuật E-7 và hợp tác lao động thời vụ cấp địa phương tiếp tục tạo nên điểm sáng nổi bật về tính an toàn và chi phí hợp lý.
Song song với việc giữ vững thị phần truyền thống, giai đoạn 2016 - 2026 ghi dấu ấn chuyển dịch chiến lược sang các thị trường có điều kiện làm việc tốt và yêu cầu tay nghề cao hơn. Các thị trường châu Âu như Đức, Ba Lan, Hungary, Slovakia, Romania ngày càng mở rộng tiếp nhận điều dưỡng viên, công nhân xây dựng, kỹ sư cơ khí, nhân viên vận tải và dịch vụ khách sạn. Bên cạnh đó, các thỏa thuận phái cử lao động nông nghiệp, kỹ thuật cao sang Australia và New Zealand mở ra lộ trình di cư hợp pháp, thu nhập hấp dẫn. Xu hướng dịch chuyển này chứng minh tay nghề và vị thế của lao động Việt Nam đang từng bước chinh phục các thị trường phát triển hàng đầu thế giới.
Thành quả nổi bật của một thập kỷ gắn liền mật thiết với tiến trình hoàn thiện thể chế không ngừng đổi mới. Việc Quốc hội thông qua Luật số 69/2020/QH14 và Luật số 22/2026/QH16 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2027) đã tạo dựng hành lang pháp lý minh bạch, toàn diện và tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế về bảo vệ quyền con người. Luật số 22/2026/QH16 dỡ bỏ hoàn toàn gánh nặng tiền đặt cọc của người lao động đối với doanh nghiệp dịch vụ, kiểm soát chặt chẽ mức trần tiền dịch vụ, nghiêm cấm thu tiền môi giới của người lao động và bảo vệ người lao động trước mọi hình thức phân biệt đối xử tại nơi làm việc ở nước ngoài.
Điểm nhấn thể chế mang tính đột phá trong giai đoạn 2025 - 2026 là sự thay đổi căn bản về phương thức quản lý nhà nước từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Các văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định số 128/2025/NĐ-CP, Nghị định số 129/2025/NĐ-CP, Nghị định số 372/2025/NĐ-CP và Nghị định số 283/2026/NĐ-CP đã chuyển giao mạnh mẽ thẩm quyền quản lý, kiểm tra từ Trung ương về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và chính quyền cấp xã. Thủ tục tạo nguồn được đơn giản hóa; đồng thời quy định trách nhiệm tự tuân thủ của doanh nghiệp và tăng cường chế tài xử phạt hành chính đối với các hành vi vi phạm kỷ cương pháp luật trong tuyển chọn, thu phí và phái cử lao động.
Công tác chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý lao động ngoài nước cũng đạt được những bước tiến vượt bậc. Cơ sở dữ liệu quốc gia về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được chuẩn hóa, nâng cấp đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Cục Quản lý lao động ngoài nước vận hành Cổng dịch vụ công trực tuyến với tỷ lệ xử lý hồ sơ toàn trình đạt 99,59%, giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Đặc biệt, ứng dụng Việc làm ngoài nước (DOLAB-JICA App) với hơn 9.200 tài khoản người tìm việc và hàng trăm doanh nghiệp tham gia trở thành kênh thông tin chính thống, hỗ trợ người dân tra cứu, kiểm chứng đơn hàng uy tín và kết nối trực tiếp với nhà tuyển dụng được cấp phép, loại bỏ các mắt xích trung gian bất hợp pháp. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn trao quyền chủ động cho người lao động trong việc tiếp cận và giám sát thông tin dịch vụ. Một chuyển biến tư tưởng mang tính cốt lõi trong thập kỷ qua là xác lập mô hình quản lý theo toàn bộ Vòng tuần hoàn lao động. Phái cử lao động không còn bó hẹp trong việc đưa người lao động xuất cảnh, mà là quy trình khép kín qua bốn giai đoạn: chuẩn bị nguồn và đào tạo định hướng; bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong thời gian làm việc ở nước ngoài; hỗ trợ hồi hương khẩn cấp khi xảy ra sự cố; và kết nối việc làm, tư vấn khởi nghiệp khi lao động về nước. Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước theo Quyết định số 34/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trở thành lá chắn an sinh tin cậy, chi trả kịp thời hàng chục tỷ đồng hỗ trợ rủi ro, bảo vệ an toàn cho người lao động xa xứ. Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước thực sự là điểm tựa an sinh xã hội vững chắc, giúp giảm thiểu rủi ro tài chính cho các gia đình khi xảy ra những biến cố bất khả kháng ngoài ý muốn.
3. Những khó khăn và một số giải pháp trong tâm về đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài
Bên cạnh thành tựu, nhìn lại 10 năm qua cũng còn những khó khăn, thách thức cần tiếp tục tháo gỡ, cụ thể là:
Thứ nhất, là sự phụ thuộc vào các thị trường Đông Bắc Á, dễ chịu tổn thương trước biến động tỷ giá và chính sách tiếp nhận,
Thứ hai, sự cạnh tranh nguồn nhân lực trên trường quốc tế ngày càng gay gắt từ các quốc gia trong khu vực.
Thứ ba, tình trạng một bộ phận người lao động tự ý phá vỡ hợp đồng, cư trú bất hợp pháp vẫn phức tạp ở một số thị trường, làm tổn hại uy tín quốc gia.
Thứ tư, sự bùng nổ mạng xã hội bị các đối tượng xấu lợi dụng để lừa đảo việc nhẹ lương cao, trong khi năng lực kiểm tra ở một số địa bàn miền núi còn mỏng. Chi phí đầu vào ở một số phân khúc vẫn còn cao, tạo áp lực tài chính không nhỏ.
Dự báo giai đoạn 2026 – 2035, xu thế già hóa dân số tại các nước phát triển tiếp tục gia tăng nhu cầu tuyển dụng lao động quốc tế, mở ra dư địa hợp tác rộng lớn cho Việt Nam trong y tế, chăm sóc sức khỏe, công nghệ thông tin và cơ khí chính xác. Tuy nhiên, tiêu chuẩn tiếp nhận sẽ ngày càng nâng cao, đòi hỏi tay nghề vững vàng, ngoại ngữ lưu loát và kỷ luật công nghiệp cao. Luật số 22/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 01/3/2027 đặt ra yêu cầu tái cấu trúc toàn diện hoạt động của các doanh nghiệp dịch vụ, buộc các đơn vị chuyển từ tư duy tìm kiếm đơn hàng thuần túy sang đầu tư chuyên sâu vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự chuẩn bị bài bản về nguồn nhân lực chất lượng cao từ sớm chính là chìa khóa để Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh quốc gia trong phân công lao động toàn cầu.
Để phát huy tối đa thành quả và mở ra thời kỳ bứt phá, hệ thống giải pháp đồng bộ cần được triển khai quyết liệt, trong đó tập trung vào một số giải pháp trọng tâm sau:
Một là, tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp luật, thể chế hóa99 quy định mới của Luật số 22/2026/QH16 gắn với Luật Việc làm năm 2025 và Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035.
Hai là, nâng cao năng lực đào tạo nghề và ngoại ngữ, lấy chuẩn đầu ra của thị trường tiếp nhận làm thước đo chất lượng.
Ba là, tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước qua siết chặt hậu kiểm, minh bạch hóa dữ liệu đơn hàng và xử lý nghiêm vi phạm theo Nghị định số 283/2026/NĐ-CP.
Bốn là, đẩy mạnh tuyên truyền bản địa hóa tại cấp xã, thôn, bản, phát huy vai trò của người có uy tín.
Năm là, hoàn thiện mạng lưới bảo hộ công dân và xây dựng cơ chế kết nối việc làm cho lao động hồi hương, biến nguồn vốn và kỹ năng của người lao động phục vụ quê hương.
Tóm lại: Chặng đường mười năm 2016 – 2026 đã chứng minh tính đúng đắn, tầm nhìn chiến lược và ý nghĩa nhân văn sâu sắc của chủ trương đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Đây không chỉ là con đường thoát nghèo nhanh và bền vững của hàng triệu gia đình nông dân, mà là hành trình nâng tầm vóc, trí tuệ và bản lĩnh của con người Việt Nam trên trường quốc tế. Bằng việc kiên định mục tiêu chất lượng, an toàn, hiệu quả, lấy người lao động làm trung tâm phục vụ và bảo bọc trọn vẹn vòng tuần hoàn lao động, công tác phái cử lao động ngoài nước chắc chắn sẽ tiếp tục gặt hái những thắng lợi to lớn, đóng góp xứng đáng vào kỷ nguyên vươn mình phồn vinh của dân tộc Việt Nam./.
--------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
1. Quốc hội (2020), Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng số 69/2020/QH14.
2. Quốc hội (2026), Luật số 22/2026/QH16 ngày 24/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật số 69/2020/QH14.
3. Chính phủ (2026), Nghị định số 283/2026/NĐ-CP ngày 10/9/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
4. Thủ tướng Chính phủ (2025), Quyết định số 34/2025/QĐ-TTg ban hành Quy chế về tổ chức và hoạt động của Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước.
5. Cục Quản lý lao động ngoài nước, Bộ Nội vụ: Báo cáo tổng quan công tác đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, Cập nhật quy định pháp luật mới và giải pháp thực hiện tại cơ sở (Lai Châu, 22/10/2026).
6. Cổng thông tin điện tử Cục Quản lý lao động ngoài nước, Bộ Nội vụ: http://dolab.gov.vn
Hữu Bắc
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả