Tiếng Việt
Tiếng Việt Tiếng Anh

Phát triển ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ gắn với xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu” ở đơn vị cơ sở trong Quân đội

Ngày đăng: 23/03/2026   10:05
Đọc bài viết
Mặc định Cỡ chữ
Tóm tắt: Trong bối cảnh nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, yêu cầu nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của hạ sĩ quan, binh sĩ ở đơn vị cơ sở trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Thực tiễn những năm qua cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn những hạn chế nhất định về nhận thức và hành vi chấp hành pháp luật, kỷ luật của một bộ phận quân nhân. Điều đó đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, hiệu quả nhằm nâng cao hơn nữa ý thức tự giác, tính chủ động và năng lực vận dụng pháp luật vào thực tiễn của hạ sĩ quan, binh sĩ, góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu” trong giai đoạn hiện nay.

Từ khóa: Chấp hành pháp luật; hạ sĩ quan, binh sĩ; phát triển; pháp luật.

Abstract: In the context of the task of building the Vietnam People’s Army to be “revolutionary, regular, elite, and modern”, the requirement to enhance law observance and discipline among non-commissioned officers and enlisted soldiers at the grassroots level has become more urgent than ever. Practical experience in recent years shows that, alongside positive outcomes, there remain certain limitations in both awareness and behavior regarding compliance with laws and discipline among a segment of military personnel. This situation calls for the adoption of comprehensive and effective solutions to further improve self-discipline, proactiveness, and the capacity to apply legal knowledge in practice among non-commissioned officers and enlisted soldiers, thereby contributing to the building of comprehensively strong units that are “exemplary and typical” in the current period.

Keywords: Law observance; non-commissioned officers and enlisted soldiers; development; law.

Trường Sĩ quan Chính trị, tổ chức Lễ báo công dâng Bác tại Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

1. Thực trạng ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ tại các đơn vị cơ sở trong Quân đội những năm qua

Những năm qua, các đơn vị trong toàn quân đã quán triệt nghiêm các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, đặc biệt là Chỉ thị  số 103/CT-BQP và Chỉ thị số 11/CT-TM, triển khai nhiều mô hình, biện pháp giáo dục pháp luật, kỷ luật phù hợp. Kết quả cho thấy, đa số hạ sĩ quan, binh sĩ có ý thức tốt, chấp hành nghiêm điều lệnh, điều lệ, nền nếp chính quy; duy trì an toàn tuyệt đối trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; đoàn kết nội bộ được củng cố; cảnh giác trước các âm mưu, thủ đoạn chống phá được nâng cao. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn những hạn chế đáng chú ý. Một số quân nhân tiếp thu kiến thức pháp luật theo hướng học thuộc lòng, đối phó, thiếu kỹ năng vận dụng vào thực tiễn nên dễ lúng túng khi xử lý tình huống bất ngờ. Tác động tiêu cực của thông tin xấu, độc trên mạng xã hội vẫn là nguy cơ tiềm ẩn, nhất là với chiến sĩ trẻ chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng nhận diện và phản bác; từ đó có thể ảnh hưởng đến tư tưởng, niềm tin, thậm chí lối sống. Về chấp hành kỷ luật chính quy, vẫn còn trường hợp vi phạm giờ giấc, trang phục, lễ tiết tác phong; hiện tượng sinh hoạt thiếu nghiêm túc, “tùy tiện” trong công việc vẫn xảy ra. Ngoài ra, áp lực từ cường độ huấn luyện cao, môi trường công tác khắc nghiệt, điều kiện sinh hoạt còn khó khăn và thời gian xa gia đình dài ngày cũng tác động đến tâm lý, dễ dẫn đến vi phạm kỷ luật nếu không được quản lý, động viên kịp thời. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ một bộ phận cán bộ chưa thật sự sâu sát trong quản lý, thiếu kiên quyết duy trì kỷ luật; công tác nêu gương chưa đồng đều ở các cấp. Bên cạnh đó, tác động khách quan từ mặt trái xã hội và sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng khiến việc quản lý tư tưởng bộ đội phức tạp hơn nhiều so với trước đây.

2. Yêu cầu phát triển ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ tại các đơn vị cơ sở trong Quân đội

Phát triển ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ phải trên cơ sở quán triệt và nhận thức đúng đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội, quy định của đơn vị.

Việc phát triển ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ chỉ có thể đạt được hiệu quả thực chất và bền vững khi được xây dựng trên một nền tảng chính trị - pháp lý thống nhất. Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc tối thượng. Toàn bộ hoạt động huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và xây dựng chính quy, chấp hành pháp luật, kỷ luật tại các đơn vị chủ lực đều phải đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng. Ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ không phải là sự tự phát cảm tính, mà là kết quả của một quá trình nhận thức đúng đắn về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và hệ thống kỷ luật Quân đội, quy định đơn vị. Khi mỗi quân nhân hiểu rõ rằng pháp luật và kỷ luật chính là công cụ để bảo vệ sức mạnh chiến đấu của đơn vị, họ sẽ hình thành thái độ tôn trọng và tự giác thực hiện. Ngược lại, nếu quá trình giáo dục ý thức chấp hành pháp luật thiếu đi sự gắn kết với nền tảng tư tưởng pháp lý này, các hoạt động quản lý bộ đội dễ rơi vào tình trạng tùy tiện, thiếu tính nhất quán, dẫn đến những hành vi vi phạm pháp luật, kỷ luật.

Phát triển ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ phải gắn kết chặt chẽ với điều kiện thực tiễn của đơn vị.

Phát triển ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ chỉ có thể đạt được hiệu quả cao khi quá trình này tương thích với điều kiện lịch sử - cụ thể của Quân đội và đặc thù địa bàn của từng đơn vị. Tính phù hợp này đóng vai trò quyết định, bởi ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ không phải là một thực thể tĩnh tại, mà luôn biến đổi dưới sự tác động phức hợp của môi trường chính trị - xã hội, yêu cầu nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, sự thâm nhập của công nghệ số và đặc điểm tâm lý thế hệ. Nếu công tác giáo dục, rèn luyện ý thức chấp hành pháp luật bị rập khuôn theo những mô hình lý thuyết xơ cứng, tách rời hơi thở thực tiễn của đơn vị chủ lực, sẽ dễ dẫn đến tình trạng hình thức hóa, gây ra sự đứt gãy giữa nhận thức và hành động. Do đó, việc đặt tiến trình phát triển ý thức pháp luật vào dòng chảy vận động của điều kiện thực tiễn là một tất yếu khách quan.

3. Giải pháp phát triển ý thức chấp hành pháp luật của hạ sĩ quan, binh sĩ hiện nay

Một là, tăng cường giáo dục, tuyên truyền pháp luật với hình thức phong phú, dễ tiếp thu.

Trước hết, giáo dục và tuyên truyền pháp luật trong Quân đội cần được tổ chức thường xuyên, có hệ thống và đổi mới về nội dung, phương pháp để cán bộ, chiến sĩ dễ tiếp cận, hiểu và vận dụng vào thực tiễn. Các nội dung về Luật Quốc phòng, Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Biển Việt Nam, Luật Quốc tế cần được giảng dạy một cách cụ thể, thực tế. Bên cạnh đó, cần tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề về pháp luật nhằm nâng cao nhận thức và giúp quân nhân hiểu sâu hơn về vai trò của pháp luật trong Quân đội. Việc ứng dụng công nghệ trong giáo dục pháp luật cũng là một giải pháp quan trọng, giúp quân nhân tiếp cận nhanh chóng với các nội dung pháp luật thông qua nền tảng trực tuyến, video mô phỏng tình huống pháp lý.

Ngoài ra, cần tổ chức các buổi tham quan thực tế để cán bộ, chiến sĩ hiểu rõ hơn về các tình huống pháp lý có thể xảy ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Các bài học về xử lý tình huống pháp luật trong chiến đấu, công tác quốc phòng - an ninh, tham gia hợp tác quốc tế sẽ giúp cán bộ, chiến sĩ có góc nhìn thực tiễn, từ đó áp dụng pháp luật hiệu quả hơn. Việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, đối thoại giữa quân nhân và các chuyên gia pháp lý cũng là một cách để nâng cao nhận thức về pháp luật trong môi trường quân đội. Các mô hình như Mỗi tuần một điều luật, Ngày pháp luật, Mỗi tuần một tình huống tư tưởng, Thư viện pháp luật,... đã góp phần phát triển ý thức pháp luật cho quân nhân, qua đó nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật, kỷ luật, góp phần quan trọng trong xây dưng cơ quan, đơn vị vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu”.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh phong trào thi đua trong thực hiện pháp luật giúp nâng cao tinh thần tự giác chấp hành pháp luật của cán bộ, chiến sĩ. Các phong trào như “Thanh niên quân đội sống và làm việc theo pháp luật” giúp tạo động lực cho quân nhân thực hiện tốt các quy định pháp luật. Các cuộc thi tìm hiểu pháp luật cũng là một hình thức hiệu quả giúp quân nhân củng cố kiến thức pháp luật một cách chủ động. Khen thưởng những cá nhân, tập thể thực hiện tốt kỷ luật sẽ góp phần khuyến khích tinh thần tự giác tuân thủ pháp luật trong toàn Quân đội.

Hai là, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên.

Cán bộ, chỉ huy đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ý thức pháp luật của quân nhân. Cán bộ các cấp vừa là người chỉ huy, vừa là tấm gương trực tiếp về chấp hành pháp luật và kỷ luật. Đơn vị quán triệt nguyên tắc “cán bộ đi trước, làng nước theo sau”, coi việc cán bộ làm gương là yếu tố quyết định để hạ sĩ quan, binh sĩ noi theo. Vì vậy, cần nâng cao năng lực pháp luật cho đội ngũ cán bộ, chỉ huy, đảm bảo họ là những người có hiểu biết sâu sắc về pháp luật, đồng thời làm gương trong việc chấp hành các quy định pháp luật. Thực hiện nguyên tắc nêu gương là một biện pháp hiệu quả để tạo động lực cho cán bộ, chiến sĩ noi theo và thực hiện nghiêm các quy định. Ngoài ra, việc tăng cường trách nhiệm của cán bộ trong kiểm tra, giám sát giúp đảm bảo các quy định pháp luật được thực thi nghiêm chỉnh trong toàn Quân đội. Cán bộ không chỉ phổ biến pháp luật một cách đơn thuần mà phải lồng ghép vào các hoạt động thực tiễn quân sự, giúp hạ sĩ quan, binh sĩ có cái nhìn rõ ràng hơn về cách áp dụng pháp luật trong môi trường quân đội.

Ba là, duy trì nghiêm chế độ, nền nếp chính quy, kỷ luật; xây dựng môi trường pháp luật lành mạnh, dân chủ.

Việc phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm là yếu tố quan trọng trong duy trì kỷ luật quân đội. Cần kiểm tra thường xuyên để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật. Những hành vi như tham nhũng, lạm dụng chức quyền, vi phạm đạo đức quân nhân phải xử lý nghiêm minh nhằm đảm bảo tính răn đe và giữ vững kỷ luật trong Quân đội. Đồng thời, cần tạo ra môi trường pháp luật lành mạnh, đảm bảo cán bộ, chiến sĩ được tiếp cận và thực thi pháp luật trong một môi trường công bằng, minh bạch. Việc tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp giữa chỉ huy và quân nhân về vấn đề pháp luật cũng là một biện pháp hiệu quả để tăng cường nhận thức và tinh thần trách nhiệm của toàn quân.

Bốn là, nâng cao nhận thức, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn.

Trong bối cảnh hiện nay, chấp hành pháp luật trên không gian mạng, các nền tảng kỹ thuật số cũng là vấn đề cấp thiết. Do đó, quân nhân cần hiểu rõ các quy định pháp luật về an ninh mạng để tránh vi phạm các quy định về bảo mật, phát tán thông tin sai lệch. Việc kiểm soát chặt chẽ các hoạt động trên mạng xã hội giúp ngăn chặn các hành vi lợi dụng mạng xã hội để tuyên truyền chống phá, làm ảnh hưởng đến hình ảnh và uy tín quân đội. Đồng thời, quân nhân cần được bồi dưỡng kiến thức về an ninh mạng để nhận thức đúng đắn về các nguy cơ tiềm ẩn và có biện pháp phòng tránh hiệu quả. Bồi dưỡng các kiến thức chuyên sâu về pháp luật trên không gian mạng sẽ giúp quân nhân nâng cao nhận thức và có khả năng tự bảo vệ trước các nguy cơ an ninh phi truyền thống.

Năm là, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong và ngoài đơn vị.

Việc phát triển ý thức pháp luật cũng cần có sự phối hợp giữa Quân đội và các cơ quan pháp luật nhà nước. Các cơ quan quân đội cần tăng cường hợp tác với các Bộ, ban, ngành, các cơ quan tư pháp quân đội để tổ chức các chương trình phổ biến kiến thức pháp luật cho quân nhân. Bên cạnh đó, việc tổ chức các hội thảo, diễn đàn về pháp luật giúp nâng cao hiểu biết và chia sẻ kinh nghiệm thực thi pháp luật giữa các quân nhân. Các tổ chức đoàn thể trong Quân đội như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Công đoàn cũng đóng vai trò quan trọng trong tuyên truyền pháp luật, góp phần xây dựng môi trường quân đội kỷ luật, nghiêm minh. Sự phối hợp này không chỉ giúp cán bộ, chiến sĩ có thêm kênh tiếp cận thông tin mà còn tăng cường mối liên kết giữa lực lượng quân đội với các cơ quan thực thi pháp luật.

4. Kết luận

Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho hạ sĩ quan, binh sĩ là nhiệm vụ vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cấp ủy, chỉ huy các cấp và sự tự giác rèn luyện của mỗi quân nhân. Thông qua hệ thống giải pháp từ giáo dục, tuyên truyền pháp luật; phát huy vai trò nêu gương; duy trì nền nếp chính quy; xây dựng môi trường pháp luật lành mạnh; nâng cao kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn; đến tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, sẽ tạo nền tảng vững chắc để hình thành và phát triển ý thức pháp luật bền vững cho bộ đội. Khi mỗi quân nhân thấm nhuần và thực hiện nghiêm pháp luật, kỷ luật, đơn vị sẽ có sức mạnh đoàn kết, kỷ cương vững chắc, góp phần hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống./.

-----------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Chính phủ (2021), Quyết định số 1371/QĐ-TTg ngày 30/7/2021 về việc phê duyệt Đề án “Phát huy vai trò của lực lượng Quân đội nhân dân tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở giai đoạn 2021 - 2027”.

2. Bộ quốc phòng (2019), Chỉ thị số 103/CT-BQP ngày 28/11/2019 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về việc tiếp tục tăng cường quản lý, giáo dục chấp hành kỷ luật và bảo đảm an toàn trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

3. Bộ Tổng tham mưu (2019), Chỉ thị số 22/CT-TM ngày 05/7/2019 của Tổng Tham mưu trưởng về tăng cường một số biện pháp trong công tác giáo dục, quản lý chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội và bảo đảm an toàn trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Lê Gia Thịnh - Hệ Đào tạo sau đại học, Học viện Chính trị

Bài viết cùng tác giả