Phát huy tính tích cực, chủ động về tự học tập, rèn luyện của thanh niên quân đội để nâng cao vai trò trong phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới

Abstract: Upholding the values ​​of "Uncle Ho’s Soldiers" is a crucial responsibility for military youth in the new era. Self-study and self-discipline enable young service members to enhance their awareness, steadfastness, character, and practical capabilities. These practices foster a sense of self-motivation, a pioneering spirit, creativity, and a strong sense of responsibility in the performance of duties. At the same time, they empower young personnel to proactively preserve, carry forward, and disseminate the noble qualities of a revolutionary soldier, thereby contributing to the building of a strong military and the sustainable promotion of the “Uncle Ho’s Soldiers” values.

Từ khóa: “Bộ đội Cụ Hồ”; giá trị văn hoá; thanh niên quân đội; tự học tập, rèn luyện.

Key words: “Uncle Ho’s Soldiers”; cultural values; military youth; self-study and self-cultivation.

Đặt vấn đề

Thanh niên quân đội là lực lượng đông đảo, trẻ, năng động, giàu khát vọng cống hiến, trực tiếp kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp của các thế hệ cha anh, mà nổi bật là giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”. Tuy nhiên, giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” không phải là những chuẩn mực bất biến, chỉ được tiếp nhận một cách thụ động, mà phải được mỗi quân nhân nhận thức, tự giác tu dưỡng, rèn luyện và chuyển hóa thành phẩm chất, hành vi, phong cách ứng xử trong thực tiễn. Vì vậy, phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” trước hết phải bắt đầu từ chính sự tự giác, tích cực và chủ động của mỗi đoàn viên, thanh niên trong học tập, rèn luyện. Tự học tập giúp thanh niên không ngừng nâng cao nhận thức chính trị, trình độ chuyên môn, hiểu biết pháp luật, tri thức khoa học quân sự và năng lực thích ứng với những yêu cầu mới; tự rèn luyện giúp chuyển hóa nhận thức thành bản lĩnh, ý chí, kỷ luật, đạo đức, lối sống và hành động cách mạng. Đây chính là cơ sở quan trọng để thanh niên quân đội thực sự trở thành lực lượng xung kích, đi đầu trong giữ gìn, phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Vai trò của tính tích cực, chủ động về tự học tập, rèn luyện của thanh niên quân đội

Thứ nhất, tính tích cực, chủ động trong tự học tập, tự rèn luyện là cơ sở trực tiếp để thanh niên quân đội nâng cao nhận thức, bản lĩnh và năng lực phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”.

Tự học tập, tự rèn luyện giúp thanh niên quân đội nâng cao nhận thức về bản chất, nội dung và giá trị của phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”. Một giá trị văn hóa chỉ có thể được kế thừa và phát triển bền vững khi chủ thể nhận thức đúng, hiểu sâu và có nhu cầu tự giác thực hiện. Vì vậy, thanh niên quân đội không chỉ tiếp nhận những nội dung giáo dục từ tổ chức mà phải chủ động nghiên cứu lịch sử dân tộc, truyền thống của Đảng, Quân đội và đơn vị; học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới, quan điểm chỉ đạo của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời cập nhật kiến thức quân sự, khoa học - công nghệ và những vấn đề mới của thực tiễn. Quá trình tự học giúp thanh niên chuyển từ “biết” sang “hiểu”, từ “hiểu” sang “tin”, từ “tin” sang “tự giác hành động”. Khi nhận thức trở thành niềm tin và nhu cầu bên trong, việc giữ gìn, phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” sẽ không còn là yêu cầu mang tính áp đặt từ bên ngoài mà trở thành động lực tự thân của mỗi quân nhân trẻ. Cùng với nâng cao nhận thức, tự rèn luyện là con đường trực tiếp hình thành bản lĩnh chính trị, ý chí và phẩm chất đạo đức cho thanh niên quân đội.

Tự rèn luyện đòi hỏi thanh niên quân đội phải biết tự soi, tự sửa, nghiêm khắc với bản thân, chủ động khắc phục hạn chế, chống biểu hiện ngại khó, ngại khổ, thụ động, ỷ lại; đồng thời kiên trì xây dựng tác phong chính quy, ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và lối sống lành mạnh. Chính quá trình tự giác ấy làm cho những chuẩn mực của “Bộ đội Cụ Hồ” được nội tâm hóa, trở thành phẩm chất ổn định và được thể hiện tự nhiên trong học tập, công tác, huấn luyện, sinh hoạt và quan hệ với đồng chí, đồng đội, Nhân dân. Đặc biệt, trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số và không gian mạng ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống xã hội, yêu cầu đối với quân nhân trẻ không chỉ dừng ở phẩm chất chính trị và đạo đức cách mạng mà còn phải có tri thức, năng lực tư duy, khả năng thích ứng và làm chủ công nghệ. Tự học tập giúp thanh niên quân đội chủ động bổ sung những tri thức còn thiếu, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, ngoại ngữ, công nghệ thông tin và năng lực giải quyết những vấn đề mới trong thực tiễn; còn tự rèn luyện giúp họ biến tri thức thành năng lực hành động, hình thành tác phong khoa học, tinh thần sáng tạo và khả năng vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ. Qua đó, những giá trị truyền thống của “Bộ đội Cụ Hồ” được bổ sung bằng những phẩm chất mới như tinh thần học hỏi, sáng tạo, chủ động thích ứng và làm chủ khoa học - công nghệ, tạo nên hình ảnh người quân nhân cách mạng vừa “hồng”, vừa “chuyên” trong thời kỳ mới.

Thứ hai, tính tích cực, chủ động trong tự học tập, tự rèn luyện góp phần chuyển hóa giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thành động lực để thanh niên quân đội xung kích, sáng tạo và hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Tính tích cực, chủ động trong tự học tập tạo cơ sở để thanh niên quân đội nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ và phát huy tinh thần xung kích. Trong điều kiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày càng có nhiều yêu cầu mới, quân nhân trẻ không thể chỉ thụ động tiếp nhận kiến thức từ chương trình giáo dục, huấn luyện mà phải chủ động tìm tòi, nghiên cứu, cập nhật tri thức mới và vận dụng vào thực tiễn. Tự học giúp thanh niên quân đội làm chủ kiến thức quân sự, chính trị, pháp luật, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và những vấn đề liên quan trực tiếp đến chức trách, nhiệm vụ; từ đó họ có điều kiện phát huy tinh thần chủ động trong huấn luyện, công tác, sẵn sàng chiến đấu và thực hiện các nhiệm vụ đột xuất, khó khăn. Đây cũng chính là sự phát triển giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” trong điều kiện mới: từ tinh thần “không ngại khó, ngại khổ” của các thế hệ cha anh được cụ thể hóa thành khả năng chủ động học hỏi, làm chủ tri thức và sẵn sàng đảm nhận những nhiệm vụ mới, nhiệm vụ khó.

Tự rèn luyện tạo nên ý chí, nghị lực và khả năng vượt qua thử thách, là nền tảng quan trọng để thanh niên quân đội phát huy tinh thần xung kích. Môi trường quân đội đòi hỏi mỗi quân nhân trẻ phải thường xuyên đối mặt với cường độ huấn luyện cao, điều kiện sinh hoạt, công tác khó khăn, yêu cầu nghiêm ngặt về kỷ luật và những nhiệm vụ đột xuất. Trong quá trình đó, không phải lúc nào cũng có sự giám sát trực tiếp của cán bộ chỉ huy; vì vậy khả năng tự giác và tự kiểm soát của mỗi thanh niên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Tự rèn luyện giúp thanh niên quân đội biết vượt qua giới hạn của bản thân, kiên trì khắc phục khuyết điểm, không đầu hàng trước khó khăn, không né tránh trách nhiệm và luôn đặt yêu cầu hoàn thành nhiệm vụ của tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Đây là biểu hiện sinh động của phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong đời sống thường ngày, đồng thời tạo nên sức mạnh tinh thần để thanh niên quân đội sẵn sàng nhận nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ trong mọi điều kiện.

Tự học tập và tự rèn luyện còn tạo môi trường bên trong để khơi dậy tinh thần sáng tạo của thanh niên quân đội. Sáng tạo không phải là sự tách rời kỷ luật, càng không đối lập với truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, mà là sự vận dụng linh hoạt tri thức, kinh nghiệm và phương pháp mới trong khuôn khổ nguyên tắc, kỷ luật để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Khi chủ động học tập, thanh niên quân đội có khả năng phát hiện những vấn đề mới, những điểm chưa hợp lý trong quá trình công tác; khi thường xuyên tự rèn luyện, họ có ý thức tìm kiếm phương pháp phù hợp hơn để khắc phục hạn chế, nâng cao chất lượng công việc. Từ đó, nhiều sáng kiến, cách làm mới, mô hình hiệu quả có thể được hình thành từ chính thực tiễn hoạt động của đoàn viên, thanh niên trong Quân đội.

Thứ ba, phát huy tính tích cực, chủ động trong tự học tập, tự rèn luyện giúp thanh niên quân đội trở thành lực lượng nòng cốt trong lan tỏa giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”.

Tự học tập, tự rèn luyện giúp thanh niên quân đội trở thành chủ thể trực tiếp giữ gìn và nêu cao giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” trong mọi mặt đời sống của đơn vị. Mỗi thanh niên quân đội là một thành viên của tập thể, đồng thời là một chủ thể trực tiếp tạo nên môi trường văn hóa quân sự. Khi có ý thức tự học, mỗi thanh niên sẽ chủ động tìm hiểu sâu sắc truyền thống của dân tộc, của Đảng, Quân đội và đơn vị; hiểu rõ hơn những giá trị cốt lõi của phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, từ đó xác định đúng trách nhiệm của bản thân trong giữ gìn và phát huy truyền thống. Khi tự rèn luyện trở thành nhu cầu thường xuyên, thanh niên quân đội sẽ chủ động điều chỉnh hành vi, xây dựng lối sống trong sạch, lành mạnh, chấp hành nghiêm kỷ luật, có tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và ý thức phục vụ tập thể. Những hành động tưởng như bình dị ấy lại có sức lan tỏa mạnh mẽ, bởi văn hóa trước hết được hình thành và củng cố từ những hành vi thường xuyên của mỗi con người.

Thông qua quá trình tự học tập và tự rèn luyện, thanh niên quân đội còn có điều kiện nêu gương trong thực hiện nhiệm vụ, qua đó tác động tích cực đến đồng chí, đồng đội. Trong môi trường quân sự, sức thuyết phục của giáo dục không chỉ đến từ lời nói mà còn được tạo nên bởi chính kết quả và hành động thực tế. Một thanh niên quân đội có tinh thần tự giác học tập, nghiêm túc trong huấn luyện, chấp hành tốt kỷ luật, sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó, có ý chí vượt qua gian khổ và tận tụy với công việc sẽ tạo ra ảnh hưởng tích cực đối với tập thể. Từ một cá nhân có thể hình thành một cách làm tốt; từ một cách làm tốt có thể trở thành phong trào; từ phong trào có thể hình thành môi trường văn hóa tích cực trong đơn vị. Vì vậy, tự học tập, tự rèn luyện vừa là quá trình hoàn thiện cá nhân, vừa có tác dụng thúc đẩy sự tiến bộ của tập thể, làm cho giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” được lan tỏa bằng những tấm gương cụ thể chứ không chỉ bằng tuyên truyền, giáo dục.

Đặc biệt, trong thực hiện nhiệm vụ với Nhân dân, hành vi của thanh niên quân đội chính là một phương thức trực tiếp lan tỏa hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”. Thanh niên quân đội thường xuyên tham gia các hoạt động dân vận, giúp Nhân dân phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai, cứu hộ, cứu nạn, xây dựng cơ sở chính trị địa phương, thực hiện chính sách hậu phương quân đội và các hoạt động an sinh xã hội. Trong những hoàn cảnh đó, tinh thần trách nhiệm, thái độ tận tụy, gần gũi, tôn trọng và hết lòng vì Nhân dân của mỗi quân nhân trẻ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi thanh niên quân đội chủ động học tập để hiểu dân, hiểu địa bàn và chủ động rèn luyện tác phong công tác gần dân, trọng dân, giúp dân, thì những giá trị như “quân với dân một ý chí”, “từ Nhân dân mà ra, vì Nhân dân mà chiến đấu, phục vụ” tiếp tục được biểu hiện sinh động trong điều kiện mới. Qua đó, niềm tin và tình cảm của Nhân dân đối với Quân đội được củng cố, hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục được khẳng định trong đời sống xã hội.

Thứ tư, phát huy tính tích cực, chủ động trong tự học tập, tự rèn luyện là yêu cầu tất yếu khách quan để thanh niên quân đội kế thừa và phát huy giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới.

Tự học tập giúp thanh niên quân đội chủ động tiếp nhận và làm giàu những giá trị truyền thống bằng tri thức mới. Mỗi thời kỳ lịch sử đặt ra những yêu cầu khác nhau đối với quân nhân. Nếu trong chiến tranh, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” nổi bật ở lòng dũng cảm, tinh thần chiến đấu, chịu đựng gian khổ, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc thì trong thời kỳ mới, những phẩm chất đó cần được thể hiện đồng thời thông qua năng lực làm chủ khoa học - công nghệ, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng, trình độ chuyên môn và năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp. Thanh niên quân đội là lực lượng trực tiếp tiếp cận với những thành tựu mới của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, vì vậy phải chủ động học tập để nâng cao năng lực của bản thân. Từ đó, tinh thần dũng cảm được phát triển thành bản lĩnh dám đối diện với cái mới; tinh thần vượt khó được thể hiện bằng khả năng làm chủ những nhiệm vụ khó, công nghệ mới; tinh thần sáng tạo của các thế hệ cha anh được tiếp nối bằng tư duy đổi mới và năng lực tìm tòi những cách làm hiệu quả hơn.

Tự rèn luyện là phương thức trực tiếp để thanh niên quân đội biến những giá trị truyền thống thành phẩm chất ổn định và hành vi phù hợp với yêu cầu mới. Giá trị văn hóa không tồn tại một cách trừu tượng mà được biểu hiện thông qua cách con người suy nghĩ, lựa chọn và hành động. Vì vậy, thanh niên quân đội phải thường xuyên tự soi, tự sửa, tự điều chỉnh hành vi, chủ động khắc phục những hạn chế của bản thân và nghiêm túc thực hiện các chuẩn mực của người quân nhân cách mạng. Trong điều kiện đời sống xã hội có nhiều tác động đa chiều, nhất là tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường, thông tin trên không gian mạng và những biểu hiện của lối sống thực dụng, cá nhân, việc tự rèn luyện càng có ý nghĩa quan trọng. Nó giúp thanh niên quân đội củng cố bản lĩnh, giữ vững nguyên tắc, có khả năng tự kiểm soát trước những tác động tiêu cực và bảo vệ những giá trị tốt đẹp đã được hình thành. Qua đó, truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” được bảo vệ từ bên trong, bằng chính ý thức và hành động tự giác của thế hệ trẻ.

Tính tích cực, chủ động trong tự học tập, tự rèn luyện còn giúp thanh niên quân đội không ngừng sáng tạo phương thức thể hiện giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” trong những môi trường và nhiệm vụ mới. Cùng một giá trị cốt lõi nhưng cách thể hiện có thể thay đổi theo sự phát triển của thực tiễn. Tinh thần trách nhiệm ngày nay không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ được giao mà còn là chủ động phát hiện vấn đề, dám đề xuất sáng kiến và chịu trách nhiệm về kết quả công việc. Tinh thần đoàn kết không chỉ thể hiện trong sinh hoạt của thanh niên quân đội tại đơn vị mà còn đòi hỏi khả năng phối hợp, chia sẻ tri thức và làm việc hiệu quả trong môi trường hiện đại. Gắn bó với Nhân dân không chỉ là giúp dân trong những thời điểm khó khăn mà còn phải thể hiện ở khả năng hiểu đời sống, tôn trọng văn hóa cộng đồng và ứng xử có trách nhiệm trong mọi hoàn cảnh.

Kết luận

Phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức và văn hóa, nhất là trong bối cảnh nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với người quân nhân cách mạng. Trong quá trình đó, thanh niên quân đội là lực lượng có vai trò trực tiếp trong kế thừa, bảo vệ, phát huy và lan tỏa những giá trị cao đẹp đã được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ dày công vun đắp. Khi mỗi thanh niên quân đội biết tự giác học tập, tự giác rèn luyện, tự soi, tự sửa, chủ động vượt khó, không ngừng sáng tạo và sẵn sàng nhận, hoàn thành tốt nhiệm vụ, thì giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” sẽ được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, thiết thực. Từ đó, mỗi thanh niên quân đội sẽ  trở thành một chủ thể giữ gìn và lan tỏa văn hóa tốt đẹp của Quân đội; mỗi tập thể trở thành một môi trường nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp; và toàn quân tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, nâng cao uy tín của Quân đội và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới./.

-----------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng.

2. Bộ Chính trị, Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.

3. Đảng bộ Quân đội nhân dân Việt Nam, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025-2030.

4. Quân ủy Trung ương, Chỉ thị số 676-CT/QUTW ngày 20/6/2026 về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới.

5. Tổng Bí thư Tô Lâm, Thanh niên với tương lai đất nước. Nguồn: https://nvsk.vnanet.vn/bai-viet-cua-tong-bi-thu-to-lam-thanh-nien-voi-tuong-lai-dat-nuoc-3-150152-1-183718.vna.

Trung úy Nguyễn Bá Quang - Học viện Chính trị