Từ khóa: Chính quyền địa phương 02 cấp; chuyển mục đích sử dụng đất; chuyển đổi cơ cấu cây trồng; đất trồng cây hằng năm; đất trồng lúa.
Abstract: Based on an analysis of regulations on land classification, crop structure conversion, changes in land-use purposes, and management authority, this article examines the practical implementation in Gia Lai Province during 2025-2026, focusing on land-use planning, land price tables, administrative procedures, cadastral data, and conversion involving paddy land. It identifies several key issues, including inconsistencies between data before and after the reorganization of administrative units, uneven implementation capacity at the commune level, the risk of confusion between crop structure conversion and changes in land-use purposes, and delays arising from transitional mechanisms. On this basis, the article proposes solutions to standardize data, improve transitional mechanisms, strengthen oversight of delegated authority, and enhance land users’ access to information, thereby improving the effectiveness of law enforcement concerning land used for annual crops at the local level.
Keywords: Two-tier local government; change of land-use purpose; crop structure conversion; land used for annual crops; paddy land.
![]()
Đất trồng cây hàng năm là một bộ phận cơ bản của nhóm đất nông nghiệp, gắn trực tiếp với sản xuất lúa, ngô, lạc, rau, đậu, mía và nhiều loại cây có chu kỳ sản xuất không quá một năm. Khác với cách tiếp cận chỉ xem đây là tư liệu sản xuất nông nghiệp, pháp luật đất đai hiện hành đặt loại đất này trong đồng thời nhiều quan hệ pháp lý: quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất; giao đất, công nhận quyền sử dụng đất và thời hạn sử dụng; chuyển quyền và tích tụ đất nông nghiệp; chuyển đổi cơ cấu cây trồng; chuyển mục đích sử dụng đất; định giá đất; đăng ký, cấp Giấy chứng nhận; cũng như kiểm tra, xử lý hành vi sử dụng đất không đúng mục đích. Vì vậy, chất lượng thực thi pháp luật đối với đất trồng cây hằng năm có tác động trực tiếp đến sinh kế của người sử dụng đất, hiệu quả sản xuất nông nghiệp và khả năng kiểm soát quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa.
Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, đã sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Bình Định và tỉnh Gia Lai để hình thành tỉnh mới có tên gọi là tỉnh Gia Lai, với diện tích tự nhiên 21.576,53 km² và quy mô dân số 3.583.693 người; chính quyền địa phương tỉnh mới chính thức hoạt động từ ngày 01/7/2025(1). Tiếp đó, Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai năm 2025 xác lập 135 đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai, gồm 110 xã và 25 phường, trong đó phần lớn được hình thành sau sắp xếp(2). Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tỉnh Gia Lai đứng trước những yêu cầu mới trong tổ chức quản lý và thực thi pháp luật đất đai, đặc biệt đối với đất trồng cây hằng năm. Như vậy, quản lý đất trồng cây hàng năm hiện được thực hiện trong một không gian hành chính mới, kết hợp hai khu vực có điều kiện tự nhiên, cơ cấu sản xuất và lịch sử quản lý đất đai khác nhau.
Cùng với quá trình sắp xếp lại địa giới hành chính, hệ thống pháp luật đất đai cũng có nhiều điều chỉnh quan trọng, làm thay đổi đáng kể cơ chế quản lý và tổ chức thực hiện tại địa phương. Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực từ ngày 01/8/2024 sau khi được điều chỉnh thời điểm hiệu lực bởi Luật số 43/2024/QH15; Nghị định số 151/2025/NĐ-CP và Nghị định số 226/2025/NĐ-CP tiếp tục phân định lại thẩm quyền trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; Nghị quyết số 254/2025/QH15 và Nghị định số 49/2026/NĐ-CP tiếp tục tháo gỡ khó khăn trong tổ chức thi hành. Đối với địa phương sau sáp nhập, yêu cầu đặt ra không chỉ là áp dụng đúng từng quy định riêng lẻ, mà còn phải bảo đảm tính liên tục của hồ sơ địa chính, tính thống nhất của quy hoạch, bảng giá đất, thủ tục hành chính và cơ chế phối hợp giữa cấp tỉnh với 135 đơn vị cấp xã mới.
Trên phương diện thực tiễn, quy mô sản xuất cây hàng năm của tỉnh Gia Lai cho thấy đây không phải là vấn đề có tính cục bộ. Theo Thống kê tỉnh Gia Lai, diện tích gieo trồng cây hàng năm năm 2025 ước đạt 479.298,4 ha, trong đó diện tích lúa 169.572,3 ha(3). Sáu tháng đầu năm 2026, tổng diện tích một số cây hàng năm chính đạt 216.057 ha; đồng thời, toàn tỉnh đã chuyển đổi khoảng 5.100 ha cây trồng kém hiệu quả sang cây có giá trị kinh tế cao hơn(4). Như vậy, các số liệu này là diện tích gieo trồng, không đồng nhất với diện tích pháp lý của loại đất trong thống kê đất đai. Tuy nhiên, đã phản ánh rõ cường độ sử dụng và tầm quan trọng của quỹ đất trồng cây hàng năm đối với kinh tế nông nghiệp của tỉnh.
Từ thực tiễn nêu trên, bài viết tập trung phân tích các quy định pháp luật hiện hành về đất trồng cây hằng năm, đồng thời đối chiếu với quá trình tổ chức thực hiện tại tỉnh Gia Lai sau sắp xếp đơn vị hành chính. Trên cơ sở đó, nhận diện những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quản lý, sử dụng đất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển mục đích sử dụng đất và tổ chức thực hiện thẩm quyền trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; từ đó đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi tại địa phương.
Theo khoản 2 Điều 9 Luật Đất đai năm 2024, đất trồng cây hằng năm thuộc nhóm đất nông nghiệp, bao gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hằng năm khác. Điều 4 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP tiếp tục cụ thể hóa cách phân loại này khi xác định đất trồng cây hằng năm là đất sử dụng để trồng các loại cây có chu kỳ gieo trồng, thu hoạch và kết thúc sản xuất trong thời gian không quá một năm, kể cả trường hợp cây được lưu gốc để tiếp tục thu hoạch. Trong đó, đất trồng lúa là đất được sử dụng để trồng từ một vụ lúa trở lên hoặc được sử dụng kết hợp với mục đích khác nhưng trồng lúa vẫn là mục đích chính; còn đất trồng cây hằng năm khác là đất trồng các loại cây hằng năm không phải là lúa. Sự phân loại này không chỉ phục vụ thống kê, kiểm kê đất đai mà còn là căn cứ để xác định chế độ quản lý, sử dụng và các điều kiện pháp lý áp dụng đối với từng loại đất.
Sự phân biệt giữa đất trồng lúa và đất trồng cây hằng năm khác đặc biệt có ý nghĩa trong tổ chức thực thi pháp luật. Mặc dù cùng thuộc nhóm đất nông nghiệp và đều phục vụ hoạt động sản xuất cây hằng năm, đất trồng lúa gắn với yêu cầu bảo vệ quỹ đất phục vụ sản xuất lương thực nên chịu những điều kiện quản lý chặt chẽ hơn, nhất là khi thay đổi cơ cấu sản xuất hoặc chuyển sang mục đích sử dụng khác. Vì vậy, việc xác định chính xác loại đất trên hồ sơ địa chính và trên thực tế sử dụng là tiền đề để cơ quan có thẩm quyền áp dụng đúng trình tự, thủ tục cũng như để người sử dụng đất nhận thức đầy đủ phạm vi quyền và nghĩa vụ của mình. Đây cũng là cơ sở quan trọng để phân biệt giữa việc thay đổi cây trồng trong quá trình sản xuất với việc làm thay đổi mục đích sử dụng đất theo pháp luật đất đai.
Chế độ pháp lý đối với đất trồng cây hằng năm còn được thể hiện ở thời hạn và hạn mức sử dụng đất. Đối với cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp được Nhà nước giao đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất trong hạn mức, thời hạn sử dụng đất trồng cây hằng năm là 50 năm; khi hết thời hạn, người sử dụng đất được tiếp tục sử dụng theo thời hạn do pháp luật quy định mà không phải thực hiện thủ tục gia hạn trong các trường hợp luật định. Bên cạnh đó, hạn mức giao đất trồng cây hằng năm cho cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp tại các tỉnh không thuộc khu vực Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long là không quá 02 ha đối với mỗi loại đất. Quy định này là một trong những căn cứ cần được xem xét khi áp dụng pháp luật tại tỉnh Gia Lai, đồng thời có liên quan trực tiếp đến việc tổ chức sản xuất, tích tụ và khai thác hiệu quả quỹ đất nông nghiệp tại địa phương.
Trên phương diện quyền của người sử dụng đất, đất trồng cây hằng năm vừa là tư liệu sản xuất cơ bản của hoạt động nông nghiệp, vừa là đối tượng của quyền sử dụng đất được pháp luật bảo hộ. Khi đáp ứng các điều kiện theo Luật Đất đai, người sử dụng đất có thể thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, tặng cho, thế chấp hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, việc thực hiện các quyền này không tách rời mục đích sử dụng đất đã được xác lập, thời hạn sử dụng, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các điều kiện pháp lý riêng áp dụng đối với từng loại đất. Đặc biệt đối với đất trồng lúa, yêu cầu bảo vệ và sử dụng đúng mục đích làm cho phạm vi thực hiện quyền của người sử dụng đất chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn so với một số loại đất trồng cây hằng năm khác.
Như vậy, chế độ pháp lý đối với đất trồng cây hằng năm được hình thành từ sự kết hợp giữa việc xác định đúng loại đất, bảo đảm quyền của người sử dụng đất và yêu cầu quản lý, sử dụng đất đúng mục đích. Trong thực tiễn, ba yếu tố này có quan hệ chặt chẽ với nhau: việc thay đổi cây trồng trên thực địa không đương nhiên làm thay đổi loại đất về mặt pháp lý; ngược lại, khi sự thay đổi trong khai thác, sử dụng đất dẫn đến thay đổi mục đích sử dụng theo quy định của pháp luật thì phải tuân thủ điều kiện và trình tự tương ứng. Sự phân định này có ý nghĩa đặc biệt đối với tỉnh Gia Lai, nơi hoạt động chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất nông nghiệp đang diễn ra cùng với quá trình kiện toàn cơ chế quản lý đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính.
2.2. Phân biệt chuyển đổi cơ cấu cây trồng với chuyển mục đích sử dụng đất
Việc phân biệt giữa chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa và chuyển mục đích sử dụng đất có ý nghĩa trực tiếp trong áp dụng pháp luật. Theo Điều 121 Luật Đất đai năm 2024, trường hợp chuyển đất trồng lúa sang loại đất khác trong nhóm đất nông nghiệp hoặc chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép. Khi đó, mục đích sử dụng đất về mặt pháp lý thay đổi và kéo theo các yêu cầu tương ứng về quy hoạch, thủ tục và nghĩa vụ tài chính.
Khác với trường hợp trên, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa theo Nghị định số 112/2024/NĐ-CP chỉ làm thay đổi phương thức tổ chức sản xuất mà không làm thay đổi loại đất về mặt pháp lý. Đất trồng lúa sau khi chuyển đổi đúng điều kiện vẫn được xác định và thống kê là đất trồng lúa. Vì vậy, việc trồng cây hằng năm khác trên đất lúa theo kế hoạch chuyển đổi không đồng nghĩa với việc thửa đất được chuyển thành đất trồng cây hằng năm khác. Việc nhận diện đúng ranh giới này có ý nghĩa quan trọng trong cập nhật hồ sơ địa chính, xác định nghĩa vụ tài chính và xử lý hành vi sử dụng đất không đúng mục đích.
Pháp luật đồng thời yêu cầu việc chuyển đổi phải phù hợp với kế hoạch được phê duyệt, không gây ô nhiễm, thoái hóa đất, không làm hư hỏng hệ thống phục vụ sản xuất và không ảnh hưởng đến đất lúa liền kề. Cơ chế này cho phép linh hoạt hơn trong khai thác đất nông nghiệp nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu bảo vệ quỹ đất lúa và duy trì khả năng sản xuất trong dài hạn.
2.3. Thẩm quyền và thủ tục đất đai trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp
Việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương 02 cấp từ tháng 7/2025 đã làm thay đổi đáng kể cơ chế thực thi pháp luật đất đai. Nghị định số 151/2025/NĐ-CP phân định lại thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã; Nghị định số 226/2025/NĐ-CP tiếp tục điều chỉnh các quy định liên quan đến thủ tục, thẩm quyền giải quyết công việc đất đai trước đây thuộc cấp huyện. Tiếp đó, Nghị quyết số 254/2025/QH15 và Nghị định số 49/2026/NĐ-CP tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và đặt ra yêu cầu cụ thể hóa trình tự, thủ tục hành chính về đất đai tại địa phương.
Việc phân định lại thẩm quyền theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp tạo điều kiện để người sử dụng đất tiếp cận thủ tục thuận lợi hơn, đồng thời đòi hỏi cấp xã phải đáp ứng cao hơn về năng lực chuyên môn, tổ chức thực hiện và trách nhiệm trong giải quyết công việc đất đai. Đối với đất trồng cây hằng năm, cấp xã không chỉ tham gia tiếp nhận, xác nhận và giải quyết hồ sơ mà còn phải đối chiếu quy hoạch, theo dõi hiện trạng sử dụng đất, phối hợp với cơ quan đăng ký đất đai và kiểm soát việc sử dụng đất sau khi có quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, hiệu quả thực thi phụ thuộc ngày càng rõ vào chất lượng đội ngũ, mức độ liên thông dữ liệu và cơ chế kiểm tra, hướng dẫn giữa cấp tỉnh và cấp xã.
3. Thực tiễn thực thi pháp luật về đất trồng cây hằng năm tại tỉnh Gia Lai sau sắp xếp đơn vị hành chính
3.1. Đặc điểm không gian quản lý và quy mô sản xuất cây hằng năm
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Gia Lai có không gian quản lý rộng, trải từ khu vực cao nguyên đến duyên hải, với sự khác biệt đáng kể về địa hình, khí hậu, nguồn nước và cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Đặc điểm này làm cho việc quản lý đất trồng cây hằng năm không thể chỉ dựa trên cách phân vùng và phương thức quản lý trước đây, mà đòi hỏi sự thống nhất về quy hoạch, dữ liệu đất đai và tổ chức thực hiện trong toàn tỉnh, đồng thời phải tính đến đặc thù sản xuất của từng khu vực.
Theo Thống kê tỉnh Gia Lai, năm 2025 diện tích gieo trồng cây hằng năm ước đạt 479.298,4 ha, trong đó diện tích gieo trồng lúa đạt 169.572,3 ha, với sản lượng khoảng 1,07 triệu tấn(5). Sáu tháng đầu năm 2026, tổng diện tích gieo trồng cây hằng năm ước đạt trên 216 nghìn ha, tăng 6,5% so với cùng kỳ; đồng thời, tỉnh đã thực hiện chuyển đổi khoảng 5.100 ha cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn, đạt khoảng 62% kế hoạch năm(6). Những số liệu này phản ánh quy mô và mức độ biến động của hoạt động sản xuất nông nghiệp, qua đó đặt ra yêu cầu quản lý đất đai phải theo kịp quá trình chuyển đổi cơ cấu sản xuất đang diễn ra trên thực tế.
Hiện nay, diện tích gieo trồng không đồng nhất với diện tích đất theo hồ sơ địa chính, bởi một đơn vị diện tích đất có thể được gieo trồng nhiều vụ trong năm. Sự phân biệt này đặc biệt quan trọng khi đánh giá thực trạng sử dụng đất trồng cây hằng năm, tránh sử dụng số liệu sản xuất nông nghiệp như số liệu về diện tích pháp lý của từng loại đất.
Đối với đất trồng lúa, Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi năm 2026 của tỉnh dự kiến chuyển đổi 2.024,88 ha, trong đó 1.907,30 ha sang trồng cây hằng năm, 117,50 ha sang cây lâu năm và 0,08 ha theo hình thức trồng lúa kết hợp nuôi trồng thủy sản(7). Việc chuyển đổi này làm thay đổi phương thức sản xuất trên đất nhưng không đồng nghĩa với việc loại đất trong hồ sơ địa chính tự động thay đổi. Thực tiễn đó cho thấy yêu cầu phải quản lý đồng thời hai lớp thông tin: mục đích sử dụng đất theo pháp luật và hiện trạng cây trồng trên thực địa. Nếu không được cập nhật và đối chiếu thống nhất, sự khác biệt giữa hai lớp thông tin này có thể dẫn đến nhầm lẫn trong giải quyết thủ tục, theo dõi biến động đất đai và xác định hành vi sử dụng đất không đúng mục đích.
3.2. Kết quả bước đầu trong hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai của tỉnh Gia Lai sau sắp xếp đơn vị hành chính
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Gia Lai từng bước thiết lập khuôn khổ quản lý đất đai thống nhất trên địa bàn mới. Trong lĩnh vực giá đất, Nghị quyết số 23/2025/NQ-HĐND ngày 09/12/2025 quy định tiêu chí vị trí và Bảng giá các loại đất năm 2026; sau đó được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 75/2026/NQ-HĐND ngày 15/6/2026. Đáng chú ý, việc phân khu vực đối với đất nông nghiệp vẫn căn cứ một phần vào địa giới hành chính trước sắp xếp. Cách quy định này đáp ứng yêu cầu áp dụng bảng giá đất trong giai đoạn chuyển tiếp, đồng thời cho thấy việc thống nhất dữ liệu không gian và hệ thống định giá đất của tỉnh mới vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.
Đối với đất trồng lúa, Quyết định số 81/2026/QĐ-UBND ngày 31/5/2026 quy định cụ thể diện tích đất được sử dụng để xây dựng công trình phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, cũng như diện tích, vị trí và mục đích sử dụng của công trình trên đất trồng lúa. Cùng ngày, Quyết định số 82/2026/QĐ-UBND được ban hành để thống nhất điều kiện và diện tích tối thiểu được tách thửa, hợp thửa đối với từng loại đất trên toàn tỉnh. Hai văn bản này góp phần hình thành một khuôn khổ áp dụng chung đối với những nhu cầu sử dụng và biến động đất đai thường gặp sau sắp xếp.
Đáng chú ý, Quyết định số 104/2026/QĐ-UBND ngày 29/6/2026 đã thiết lập một trình tự, thủ tục hành chính thống nhất về đất đai trên toàn tỉnh Gia Lai. Văn bản này bao quát các nhóm thủ tục trọng yếu như thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận và sử dụng đất kết hợp đa mục đích. Ý nghĩa của Quyết định không chỉ nằm ở việc chuẩn hóa quy trình, mà còn ở chỗ tạo một cơ sở áp dụng chung cho các địa bàn sau sắp xếp, hạn chế sự khác biệt trong cách tiếp nhận và giải quyết hồ sơ, đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và liên tục trong thực thi pháp luật đất đai trên địa bàn tỉnh.
Bên cạnh việc chuẩn hóa thủ tục, Quyết định số 3106/QĐ-UBND ngày 23/7/2026 về điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Gia Lai thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo cơ sở để tổ chức lại không gian phát triển trên toàn tỉnh sau sắp xếp. Việc điều chỉnh quy hoạch có ý nghĩa trực tiếp đối với quản lý đất nông nghiệp, bởi đây là căn cứ để rà soát, phân bổ và bố trí quỹ đất phù hợp giữa sản xuất nông nghiệp, phát triển đô thị, công nghiệp, hạ tầng và các vùng sản xuất tập trung. Đối với đất trồng cây hằng năm, sự thống nhất về định hướng không gian và phân bổ quỹ đất là điều kiện cần thiết để bảo đảm việc sử dụng đất phù hợp với mục tiêu phát triển của tỉnh, đồng thời hạn chế xung đột giữa yêu cầu bảo vệ đất nông nghiệp với quá trình đô thị hóa và đầu tư phát triển.
Việc phân định thẩm quyền cho cấp xã cũng đã được triển khai trên thực tế. Ngày 18/9/2026, UBND xã Ia Hrú ban hành quyết định cho phép chuyển 100 m² đất trồng cây hằng năm khác sang đất ở, với giá đất ở làm căn cứ tính tiền sử dụng đất là 285.000 đồng/m² theo bảng giá đất áp dụng(8). Trường hợp này cho thấy thẩm quyền giải quyết thủ tục đất đai ở cấp xã đã được vận hành trong thực tế. Tuy nhiên, khi số lượng hồ sơ và phạm vi trách nhiệm của cấp xã tăng lên, yêu cầu về năng lực chuyên môn, khả năng khai thác dữ liệu và cơ chế kiểm tra, hướng dẫn thống nhất từ cấp tỉnh cũng trở nên rõ ràng hơn.
3.3. Những vấn đề đặt ra trong thực thi pháp luật về đất trồng cây hằng năm tại tỉnh Gia Lai sau sắp xếp đơn vị hành chính
Một là, việc đồng bộ dữ liệu đất đai trước và sau sắp xếp vẫn là yêu cầu cấp thiết. Việc hình thành tỉnh mới và 135 đơn vị hành chính cấp xã kéo theo sự thay đổi về tên gọi, địa giới, cơ quan quản lý và thông tin nhận diện thửa đất. Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15 tiếp tục đặt ra yêu cầu đo đạc, xác định phạm vi ranh giới để hoàn thiện hồ sơ địa giới hành chính. Trong khi đó, bảng giá đất năm 2026 vẫn sử dụng một số địa giới hành chính trước sắp xếp để xác định khu vực áp dụng. Sự tồn tại song song của dữ liệu cũ và mới có thể gây khó khăn trong tra cứu, đăng ký biến động, xác định vị trí thửa đất và áp dụng giá đất nếu không có cơ chế đối chiếu, cập nhật thống nhất.
Hai là, việc chuyển nhiều thẩm quyền về cấp xã làm tăng yêu cầu về năng lực chuyên môn và tính thống nhất trong áp dụng pháp luật. Đối với đất trồng cây hằng năm, nhiều thủ tục thường gắn với xác nhận hiện trạng, tách thửa, hợp thửa, chuyển mục đích sử dụng và cập nhật hồ sơ địa chính. Sau sắp xếp, một số đơn vị cấp xã có phạm vi quản lý rộng hơn và khối lượng công việc lớn hơn trước, trong khi năng lực cán bộ và điều kiện kỹ thuật giữa các địa bàn không hoàn toàn đồng đều. Nếu thiếu cơ chế hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh, cùng một tình huống pháp lý có thể được hiểu và xử lý khác nhau giữa các địa phương.
Ba là, ranh giới giữa chuyển đổi cơ cấu cây trồng và chuyển mục đích sử dụng đất vẫn cần được nhận diện rõ trong thực tiễn. Năm 2026, tỉnh Gia Lai dự kiến chuyển đổi hơn 2.000 ha đất trồng lúa, phần lớn sang trồng cây hằng năm. Tuy nhiên, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo Nghị định số 112/2024/NĐ-CP không làm thay đổi loại đất về mặt pháp lý; đất lúa sau chuyển đổi vẫn được xác định là đất trồng lúa. Ngược lại, trường hợp chuyển đất trồng lúa sang loại đất khác hoặc chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp phải thực hiện thủ tục theo Luật Đất đai. Việc nhầm lẫn hai trường hợp này có thể dẫn đến sai lệch trong cập nhật hồ sơ địa chính, xác định nghĩa vụ tài chính hoặc xử lý vi phạm.
Bốn là, cơ chế chuyển tiếp sau sắp xếp vẫn tạo ra một số khoảng trống trong tổ chức thực hiện. Sau ngày 01/7/2025, tỉnh Gia Lai đồng thời phải vận hành bộ máy mới, điều chỉnh quy hoạch, xây dựng bảng giá đất, ban hành quy định về tách thửa và thống nhất trình tự thủ tục hành chính. Nghị định số 49/2026/NĐ-CP đã có quy định xử lý trong giai đoạn chuyển tiếp. Việc ban hành Quyết định số 104/2026/QĐ-UBND đã tạo cơ sở áp dụng chung, song hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào khả năng triển khai đồng bộ giữa các xã, phường và mức độ kết nối giữa dữ liệu quy hoạch, giá đất và đăng ký đất đai.
Năm là, yêu cầu quản lý thống nhất trên toàn tỉnh phải đồng thời tính đến sự khác biệt giữa các vùng sản xuất. Sau sắp xếp, tỉnh Gia Lai bao gồm cả khu vực cao nguyên, trung du, đồng bằng và duyên hải, với sự khác nhau về điều kiện tự nhiên, nguồn nước, quy mô thửa đất và cơ cấu cây trồng. Vì vậy, việc quản lý đất trồng cây hằng năm không thể chỉ dựa trên ranh giới hành chính, mà cần gắn với đặc điểm sản xuất, hạ tầng và định hướng sử dụng đất của từng khu vực. Đây là cơ sở để việc phân bổ, chuyển đổi và bảo vệ quỹ đất nông nghiệp phù hợp hơn với điều kiện thực tế.
Sáu là, khả năng tiếp cận thông tin pháp lý của người sử dụng đất chưa đồng đều. Đối với nhiều hộ sản xuất nhỏ, đặc biệt tại khu vực miền núi, những thay đổi về quy hoạch, bảng giá đất, tách thửa hoặc chuyển mục đích sử dụng đất có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ nếu thông tin không được công khai đầy đủ và dễ tiếp cận. Đất trồng cây hằng năm không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn gắn trực tiếp với sinh kế và quyền tài sản của người sử dụng đất; do đó, minh bạch thông tin, hướng dẫn thủ tục và giải thích nghĩa vụ tài chính cần được coi là một bộ phận của quá trình thực thi pháp luật.
Bảy là, sự tiếp tục thay đổi của pháp luật đất đai đặt ra yêu cầu cập nhật thường xuyên trong quá trình tổ chức thực hiện. Nghị quyết số 229/NQ-CP ngày 13/8/2026 của Chính phủ cho thấy việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật đất đai vẫn đang được đặt ra. Đối với tỉnh Gia Lai, những vướng mắc phát sinh từ thay đổi địa giới, phân định lại thẩm quyền, hợp nhất dữ liệu và tổ chức thực hiện tại cấp xã cần được tổng hợp theo từng nhóm vấn đề, thay vì xử lý riêng lẻ theo từng hồ sơ. Cách tiếp cận này vừa giúp nâng cao tính thống nhất trong áp dụng pháp luật tại địa phương, vừa tạo cơ sở thực tiễn cho việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật ở cấp trung ương.
Những vấn đề trên cho thấy khó khăn trong thực thi pháp luật về đất trồng cây hằng năm tại tỉnh Gia Lai hiện nay không chỉ xuất phát từ nội dung của từng quy định cụ thể, mà còn gắn với quá trình chuyển đổi tổ chức bộ máy, dữ liệu và phương thức quản lý sau sắp xếp đơn vị hành chính. Vì vậy, các giải pháp hoàn thiện cần được đặt đồng thời trên cả phương diện pháp luật, tổ chức thực hiện và quản trị dữ liệu đất đai.
4. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất trồng cây hằng năm tại tỉnh Gia Lai sau sắp xếp đơn vị hành chính
Từ những vấn đề phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện tại tỉnh Gia Lai, việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi đối với đất trồng cây hằng năm cần được đặt trong mối quan hệ giữa yêu cầu thống nhất quản lý sau sắp xếp với đặc thù sử dụng đất nông nghiệp của từng khu vực, cụ thể:
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quản lý và chuyển tiếp dữ liệu đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính. Pháp luật cần quy định rõ nguyên tắc kế thừa, đối chiếu và cập nhật dữ liệu giữa đơn vị hành chính cũ và mới, nhất là đối với mã địa giới, địa chỉ thửa đất, số tờ bản đồ, số thửa, thông tin quy hoạch và dữ liệu giá đất. Đối với tỉnh Gia Lai, cần sớm hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất trên toàn tỉnh, bảo đảm mỗi thửa đất có một chuỗi thông tin liên tục và có thể truy xuất lịch sử biến động. Riêng đất trồng cây hằng năm, dữ liệu phải phân biệt rõ loại đất theo hồ sơ pháp lý với hiện trạng cây trồng trên thực tế để tránh đồng nhất việc thay đổi cây trồng với thay đổi mục đích sử dụng đất.
Thứ hai, gắn phân quyền cho cấp xã với chuẩn hóa nghiệp vụ và kiểm soát chất lượng giải quyết hồ sơ. Sau khi nhiều thẩm quyền về đất đai được chuyển xuống cấp xã, cần có quy trình nghiệp vụ thống nhất đối với các hồ sơ thường gặp như xác nhận hiện trạng, tách thửa, hợp thửa, chuyển mục đích sử dụng đất và đăng ký biến động. Những trường hợp có nguồn gốc đất phức tạp, chồng lấn dữ liệu hoặc liên quan đến đất trồng lúa cần có cơ chế tham vấn chuyên môn kịp thời từ cơ quan cấp tỉnh. Việc kiểm tra định kỳ hồ sơ đã giải quyết cần được thực hiện để hạn chế tình trạng cùng một quy định nhưng được hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa bàn.
Thứ ba, làm rõ hơn ranh giới giữa chuyển đổi cơ cấu cây trồng và chuyển mục đích sử dụng đất. Đây là nội dung cần được hướng dẫn cụ thể trong thực tiễn vì tỉnh Gia Lai có diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa tương đối lớn. Cơ quan quản lý cần phân định rõ ba trường hợp: thay đổi cây trồng nhưng không làm thay đổi loại đất; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất lúa theo Nghị định số 112/2024/NĐ-CP; và chuyển mục đích sử dụng đất thuộc trường hợp phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Hướng dẫn nên gắn với các tình huống cụ thể để người sử dụng đất và cán bộ thực thi dễ nhận diện, đồng thời bảo đảm việc cập nhật hồ sơ địa chính phù hợp với bản chất pháp lý của thửa đất.
Thứ tư, tiếp tục xử lý đồng bộ các vấn đề chuyển tiếp về quy hoạch, giá đất và thủ tục hành chính. Việc ban hành Quyết định số 104/2026/QĐ-UBND đã tạo cơ sở thống nhất về trình tự, thủ tục đất đai trên địa bàn tỉnh, nhưng hiệu quả thực thi còn phụ thuộc vào mức độ kết nối giữa dữ liệu quy hoạch, bảng giá đất và đăng ký đất đai. Đối với những khu vực vẫn phải sử dụng địa giới trước sắp xếp để xác định vị trí hoặc giá đất, cần có lộ trình chuyển sang hệ thống dữ liệu theo đơn vị hành chính mới, tránh kéo dài tình trạng cùng tồn tại nhiều cách xác định đối với một thửa đất.
Thứ năm, quản lý đất trồng cây hằng năm phải gắn với đặc điểm và định hướng sản xuất của từng vùng. Sau sắp xếp, Gia Lai có sự khác biệt rõ về điều kiện tự nhiên, nguồn nước, hạ tầng và cơ cấu cây trồng giữa khu vực cao nguyên, trung du, đồng bằng và duyên hải. Vì vậy, việc phân bổ, bảo vệ và chuyển đổi quỹ đất nông nghiệp cần dựa trên điều kiện sử dụng thực tế và định hướng phát triển của từng vùng, thay vì chỉ dựa vào ranh giới hành chính. Đối với những khu vực chuyển đổi cây trồng trong thời gian dài, cần định kỳ đánh giá hiệu quả sử dụng đất, khả năng duy trì sản xuất lúa và mức độ phù hợp với quy hoạch để có phương án quản lý tương ứng.
Thứ sáu, tăng khả năng tiếp cận thông tin và bảo đảm quyền của người sử dụng đất. Các thông tin về quy hoạch, bảng giá đất, điều kiện chuyển mục đích, tách thửa, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nghĩa vụ tài chính cần được công khai theo cách dễ tra cứu và dễ hiểu. Đối với đất trồng cây hằng năm, đây không chỉ là yêu cầu về minh bạch hành chính mà còn liên quan trực tiếp đến sinh kế và quyền tài sản của người sử dụng đất. Tại khu vực miền núi và nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số, cần tăng cường hướng dẫn trực tiếp, hỗ trợ thủ tục và trợ giúp pháp lý khi cần thiết.
Thứ bảy, tăng cường tổng kết thực tiễn để phục vụ quá trình tiếp tục hoàn thiện pháp luật đất đai. Tỉnh Gia Lai là địa phương có tính điển hình khi đồng thời thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và quản lý quỹ đất nông nghiệp có quy mô lớn, đa dạng về điều kiện sử dụng. Vì vậy, các vướng mắc về dữ liệu địa chính, phân định thẩm quyền, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển mục đích sử dụng đất và áp dụng quy hoạch cần được tổng hợp theo từng nhóm vấn đề, trên cơ sở số liệu thực tế về hồ sơ, thời gian giải quyết, trường hợp phải bổ sung, khiếu nại và vi phạm. Đây sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng để địa phương kiến nghị cơ quan trung ương sửa đổi, bổ sung những quy định chưa phù hợp.
Việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất trồng cây hằng năm tại tỉnh Gia Lai vì vậy không chỉ phụ thuộc vào việc tiếp tục ban hành quy định mới, mà quan trọng hơn là bảo đảm dữ liệu thống nhất, thẩm quyền được thực hiện đúng và các quy định được áp dụng nhất quán trên toàn tỉnh. Khi ba yếu tố này được bảo đảm, việc quản lý đất trồng cây hằng năm mới có thể vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện cho người sử dụng đất khai thác quỹ đất nông nghiệp ổn định và hiệu quả.
Thực thi pháp luật về đất trồng cây hằng năm tại tỉnh Gia Lai sau sắp xếp đơn vị hành chính cho thấy yêu cầu quản lý đất đai hiện nay không chỉ nằm ở việc hoàn thiện quy định, mà còn ở khả năng tổ chức thực hiện thống nhất trên một không gian hành chính mới. Việc ban hành các quy định về giá đất, tách thửa, quản lý đất trồng lúa, thủ tục hành chính và điều chỉnh quy hoạch đã tạo cơ sở quan trọng để từng bước hình thành một cơ chế quản lý chung trên toàn tỉnh.
Tuy nhiên, quá trình này vẫn đặt ra nhiều vấn đề về đồng bộ dữ liệu, áp dụng thống nhất thẩm quyền, xử lý quan hệ giữa hiện trạng sản xuất và mục đích sử dụng đất, cũng như khả năng tiếp cận thông tin của người sử dụng đất. Đối với đất trồng cây hằng năm, việc phân biệt rõ giữa chuyển đổi cơ cấu cây trồng và chuyển mục đích sử dụng đất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi đây là cơ sở để bảo đảm tính chính xác của hồ sơ địa chính, nghĩa vụ tài chính và việc thực hiện quyền của người sử dụng đất.
Trong giai đoạn tiếp theo, trọng tâm cần đặt vào việc hoàn thiện cơ chế chuyển tiếp sau sắp xếp, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu đất đai, nâng cao năng lực thực thi ở cấp xã và bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng pháp luật trên toàn tỉnh. Đây là những điều kiện cần thiết để việc quản lý đất trồng cây hằng năm tại tỉnh Gia Lai vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa bảo đảm quyền của người sử dụng đất và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai trong phát triển nông nghiệp./.
---------------------------------------
Ghi chú:
(1) Quốc hội, Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
(2) Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai năm 2025.
(3) Thống kê tỉnh Gia Lai, “Báo cáo kinh tế - xã hội Quý IV và năm 2025”, https://thongkegialai.nso.gov.vn/tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi/13, công bố năm 2025.
(4) Sở Tài chính tỉnh Gia Lai, “Tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026 trên địa bàn tỉnh”, https://stc.gialai.gov.vn/portal/tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-6-thang-dau-nam-2026-tren-dia-ban-tinh-31048, ngày 20/7/2026.
(5) Thống kê tỉnh Gia Lai, “Báo cáo kinh tế - xã hội Quý IV và năm 2025”, tlđd.
(6) Sở Tài chính tỉnh Gia Lai, “Tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026”, tlđd.
(7) Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, Quyết định số 2884/QĐ-UBND ngày 02/12/2025 ban hành Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa năm 2026.
(8) UBND xã Ia Hrú, “Quyết định về việc cho phép chuyển mục đích sử dụng đất”, https://iahru.gialai.gov.vn/tin-tuc/kinh-te-tong-hop/quyet-dinh-ve-viec-cho-phep-chuyen-muc-dich-su-dung-dat7.html, ngày 18/9/2026.
-----------------------------------------
1. Quốc hội, Luật Đất đai số 31/2024/QH15 ngày 18/01/2024; Luật số 43/2024/QH15 ngày 29/6/2024 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai và một số luật có liên quan.
2. Chính phủ, Nghị định số 102/2024/NĐ-CP ngày 30/7/2024 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai.
3. Chính phủ, Nghị định số 112/2024/NĐ-CP ngày 11/9/2024 quy định chi tiết về đất trồng lúa.
4. Chính phủ, Nghị định số 151/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai.
5. Quốc hội, Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
6. Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1664/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Gia Lai năm 2025.
7. Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai, Quyết định số 2884/QĐ-UBND ngày 02/12/2025 ban hành Kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa năm 2026 trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
8. Hội đồng nhân dân tỉnh Gia Lai, Nghị quyết số 23/2025/NQ-HĐND ngày 09/12/2025 quy định tiêu chí vị trí đối với từng loại đất và Bảng giá các loại đất năm 2026 trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
9. Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai, Quyết định số 104/2026/QĐ-UBND ngày 29/6/2026 ban hành Quy định trình tự, thủ tục hành chính về đất đai trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
10. Sở Tài chính tỉnh Gia Lai, Tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026 trên địa bàn tỉnh Gia Lai, ngày 20/7/2026, https://stc.gialai.gov.vn/portal/tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-6-thang-dau-nam-2026-tren-dia-ban-tinh-31048.
Trương Đỗ Thùy Vy - Khoa Luật, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả