Ngày 24/11 gắn với một dấu mốc quan trọng trong lịch sử văn hóa Việt Nam. Ngày 24/11/1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất khai mạc tại Nhà hát Lớn Hà Nội, với sự tham dự của hơn 200 đại biểu đại diện cho giới trí thức, văn nghệ sĩ và những người hoạt động văn hóa. Tại hội nghị, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, trong đó có luận điểm “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.
Đây là thời điểm đất nước vừa giành được độc lập, đứng trước nhiều khó khăn, thử thách. Việc tổ chức Hội nghị Văn hóa toàn quốc ngay trong những năm đầu của nước Việt Nam mới cho thấy sự quan tâm đặc biệt đối với vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng đất nước.
Từ dấu mốc lịch sử đó, ngày 24/11 trở thành một ngày có ý nghĩa đặc biệt đối với đời sống văn hóa dân tộc. Việc Quốc hội lựa chọn ngày này làm Ngày Văn hóa Việt Nam vừa thể hiện sự tiếp nối một giá trị lịch sử, vừa khẳng định vị trí của văn hóa trong quá trình phát triển đất nước.
Việc Quốc hội xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam tại Nghị quyết số 28/2026/QH16 đã đưa một dấu mốc có ý nghĩa về văn hóa trở thành một quy định cụ thể trong đời sống xã hội.
Theo Nghị quyết, ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam; người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định việc miễn hoặc giảm phí, lệ phí dịch vụ tham quan tại các cơ sở văn hóa, thể thao công lập vào ngày này; đồng thời khuyến khích Nhân dân, đặc biệt là thanh niên, trẻ em tham gia các hoạt động văn hóa.
Những quy định này cho thấy Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia, trải nghiệm và thụ hưởng các giá trị văn hóa.
Việc dành một ngày trong năm để tôn vinh và thụ hưởng văn hóa cũng mang thông điệp rằng văn hóa không phải là lĩnh vực chỉ dành cho những người làm văn hóa. Mỗi người dân đều là chủ thể sáng tạo, gìn giữ, lan tỏa và thụ hưởng các giá trị văn hóa.
Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 là dịp để cộng đồng cùng tôn vinh, gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc.
Từ tham quan bảo tàng, di tích, triển lãm, thưởng thức nghệ thuật đến tìm hiểu lịch sử, truyền thống của quê hương, mỗi hoạt động đều có thể trở thành một cách để con người kết nối với cội nguồn và bồi đắp những giá trị tốt đẹp.
Qua đó, Ngày Văn hóa Việt Nam có thể trở thành một điểm hẹn văn hóa của toàn xã hội, đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với đời sống và tạo thêm không gian để cộng đồng cùng tham gia, sáng tạo và thụ hưởng.
Ý nghĩa của Ngày Văn hóa Việt Nam được đặt trong tổng thể các chính sách phát triển văn hóa được Quốc hội quy định tại Nghị quyết số 28/2026/QH16.
Một trong những nội dung quan trọng là Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển; đồng thời khuyến khích huy động các nguồn lực xã hội cho phát triển văn hóa.
Đây là sự cụ thể hóa quan điểm coi đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho con người, cho tương lai và cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Nguồn lực dành cho văn hóa không chỉ nhằm duy trì hoạt động của các thiết chế văn hóa, mà còn phục vụ bảo tồn và phát huy di sản, phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ sáng tạo nghệ thuật, phát triển công nghiệp văn hóa và ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực văn hóa.
Như vậy, Ngày Văn hóa Việt Nam không đứng riêng như một sự kiện kỷ niệm, mà được đặt trong một hệ thống chính sách nhằm tạo nền tảng và nguồn lực để văn hóa phát triển, đóng góp ngày càng rõ nét vào đời sống kinh tế - xã hội.
Văn hóa Việt Nam được hình thành và bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, với hệ thống di sản phong phú, đa dạng. Bảo tồn những giá trị ấy là trách nhiệm đối với quá khứ; đồng thời, phát huy để các giá trị tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại cũng là yêu cầu của tương lai.
Nghị quyết số 28/2026/QH16 không chỉ đặt vấn đề bảo tồn di sản mà còn thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, công nghiệp sáng tạo, trong đó có các mô hình cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa và tổ hợp sáng tạo văn hóa cùng những cơ chế, chính sách nhằm thu hút đầu tư.
Cách tiếp cận này cho thấy văn hóa không chỉ là giá trị tinh thần cần gìn giữ, mà còn có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, việc làm, sản phẩm sáng tạo và đóng góp vào sức mạnh mềm quốc gia.
Một di sản được bảo tồn tốt có thể trở thành nguồn cảm hứng cho nghệ thuật, du lịch và các sản phẩm sáng tạo. Một giá trị truyền thống được tiếp cận bằng tư duy mới có thể tạo nên những sản phẩm hiện đại nhưng vẫn mang đậm bản sắc Việt Nam.
Vì vậy, Ngày Văn hóa Việt Nam cũng là dịp khơi dậy tinh thần sáng tạo, để văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn được tái tạo, lan tỏa và phát triển trong những hình thức phù hợp với thời đại.
Văn hóa trước hết là sản phẩm của con người. Không có những người sáng tạo, gìn giữ và truyền trao giá trị, các di sản và thành tựu văn hóa khó có thể tiếp tục phát huy sức sống.
Nghị quyết số 28/2026/QH16 dành các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao; đồng thời có cơ chế thu hút, đãi ngộ đối với tài năng và chính sách hỗ trợ đối với một số ngành nghề đặc thù.
Điều đó cho thấy phát triển văn hóa phải gắn với việc chăm lo cho con người làm văn hóa, tạo môi trường thuận lợi để tài năng được phát hiện, đào tạo và cống hiến.
Trân trọng nghệ sĩ, nghệ nhân, người hoạt động văn hóa; ghi nhận những đóng góp của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ và những người đang âm thầm gìn giữ các giá trị truyền thống cũng chính là góp phần bồi đắp sức sống lâu dài của văn hóa dân tộc.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Nghị quyết số 28/2026/QH16 đặt ra những hướng đi mới nhằm đưa công nghệ trở thành một động lực phát triển văn hóa.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về văn hóa, phát triển các mô hình như bảo tàng mở, nhà hát di động, thư viện số và các thiết chế văn hóa số tạo thêm phương thức để người dân tiếp cận, trải nghiệm và tương tác với văn hóa.
Đây là hướng đi phù hợp với sự thay đổi nhanh chóng trong cách tiếp nhận thông tin và thưởng thức văn hóa của xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Chuyển đổi số cũng mở ra cơ hội để các giá trị văn hóa Việt Nam vượt qua giới hạn về không gian và thời gian, tiếp cận đông đảo công chúng trong nước và bạn bè quốc tế.
Nhờ đó, những giá trị được hình thành từ lịch sử có thể được giới thiệu bằng phương thức mới, ngôn ngữ mới và công nghệ mới, góp phần tăng khả năng tiếp cận, quảng bá và lan tỏa văn hóa Việt Nam.
Một trong những ý nghĩa quan trọng của Ngày Văn hóa Việt Nam là nhắc nhở rằng xây dựng văn hóa không phải công việc của riêng ngành văn hóa.
Văn hóa bắt đầu từ gia đình, nhà trường, cộng đồng và từ chính cách mỗi người ứng xử với nhau. Đó là sự kính trọng ông bà, cha mẹ; tình yêu thương giữa các thành viên; ý thức giữ gìn truyền thống gia đình; tinh thần tương trợ trong cộng đồng.
Đó cũng là cách con người ứng xử nơi công cộng, tôn trọng pháp luật, có trách nhiệm với môi trường và sử dụng mạng xã hội một cách văn minh.
Trong các cơ quan, đơn vị, văn hóa được thể hiện qua kỷ luật, kỷ cương, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm, thái độ ứng xử và chất lượng phục vụ Nhân dân. Văn hóa công vụ không chỉ góp phần tạo dựng môi trường làm việc lành mạnh mà còn gắn với hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước và niềm tin của người dân.
Khi những giá trị văn hóa được chuyển hóa thành hành vi cụ thể, văn hóa sẽ không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành một phần tự nhiên của đời sống.
Từ Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946 đến việc Quốc hội xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 là một hành trình cho thấy vị trí của văn hóa ngày càng được nhận thức đầy đủ và thể chế hóa rõ hơn.
Nếu ngày 24/11/1946 đánh dấu một dấu mốc quan trọng trong tư duy về văn hóa của một quốc gia vừa giành được độc lập, thì ngày 24/11 hằng năm hôm nay trở thành dịp để toàn xã hội cùng nhìn nhận, tôn vinh và hành động vì văn hóa.
Ý nghĩa của Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ nằm ở việc có thêm một ngày nghỉ trong năm. Quan trọng hơn, đây là dịp để mỗi người có cơ hội đến gần hơn với di sản, nghệ thuật, lịch sử và những giá trị truyền thống; để cộng đồng cùng thực hành lối sống văn hóa, văn minh; để những người làm văn hóa được ghi nhận, khích lệ sáng tạo và để các giá trị tốt đẹp tiếp tục lan tỏa trong đời sống.
Cùng với đó, những chính sách về nguồn lực, đầu tư, phát triển công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản, chăm lo nhân lực và chuyển đổi số được quy định trong Nghị quyết số 28/2026/QH16 tạo nền tảng để văn hóa không chỉ được tôn vinh mà còn được đầu tư, phát triển và phát huy giá trị.
Ngày 24/11 vì vậy vừa là dịp trở về với cội nguồn, vừa là dịp hướng tới tương lai: hiểu hơn những giá trị làm nên bản sắc Việt Nam, trân trọng những thành quả các thế hệ đi trước vun đắp và tiếp tục sáng tạo, đổi mới để văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và sức mạnh mềm của quốc gia.
Từ một ngày dành cho văn hóa, tinh thần văn hóa cần được lan tỏa trong mọi ngày của đời sống; từ những giá trị được tôn vinh, hình thành những hành động cụ thể trong mỗi gia đình, cộng đồng, cơ quan, đơn vị và trong mỗi người.
Đó cũng là cách thiết thực để tiếp nối tinh thần “Văn hóa
phải soi đường cho quốc dân đi”, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát
triển toàn diện, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và tạo nền tảng cho đất
nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.
Minh Hiền
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
