Từ khóa: Công tác cán bộ; đánh giá cán bộ; tự phê bình và phê bình.
Abstract: Self-criticism and criticism are among the fundamental principles governing the organization and operation of the Communist Party of Vietnam. They constitute a driving force for development and a powerful instrument for Party building and rectification, ensuring that the Party remains clean and strong. In personnel evaluation, the thorough understanding and rigorous application of this principle play a pivotal role in ensuring that evaluation results are substantive, accurate, and objective. In line with the spirit of the 14th National Congress of the Party, Resolution No. 30-NQ/TW, and Regulation No. 227-QĐ/TW of the Politburo, this article clarifies the position and role of the principle, outlines its core contents and implementation requirements, and identifies effective approaches and measures for applying self-criticism and criticism in current personnel evaluation practices. These efforts aim to meet the requirements of building a strong contingent of cadres at all levels and fundamentally and comprehensively reforming personnel affairs in the new era.
Keywords: Personnel affairs; cadre evaluation; self-criticism and criticism.
Ảnh minh họa.
1. Đặt vấn đề
Từ khi thành lập đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn tuyệt đối trung thành và coi tự phê bình và phê bình (TPB&PB) là nguyên tắc sinh hoạt Đảng cơ bản, là quy luật phát triển và vũ khí sắc bén để xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong sạch, vững mạnh. Quán triệt nguyên tắc TPB&PB trong đánh giá cán bộ (ĐGCB) theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng là quá trình nhận thức, vận dụng và thực hiện một cách đầy đủ, nghiêm túc, xuyên suốt nguyên tắc này vào một khâu trọng yếu, khâu mở đầu có ý nghĩa quyết định chất lượng toàn bộ quy trình công tác cán bộ. Đây không chỉ là yêu cầu cốt lõi về mặt nguyên tắc nhằm tạo ra phương thức tự soi chiếu, kiểm nghiệm trung thực nhất về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và năng lực của cán bộ; mà còn là yêu cầu cấp bách về phương pháp lãnh đạo, chỉ đạo, phong cách làm việc, sức chiến đấu và nhận thức, trách nhiệm chính trị của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu, cũng như từng cán bộ, đảng viên. Thực tiễn hiện nay cho thấy: “Đánh giá cán bộ vẫn là khâu yếu, còn hình thức, chưa thực chất, nể nang, xuôi chiều, ngại va chạm”(1) do “tự phê bình và phê bình ở không ít tổ chức đảng chưa khắc phục được tình trạng hình thức, nể nang, né tránh, ngại va chạm”(2) và “tính chiến đấu trong tự phê bình và phê bình còn thấp”(3). Vì vậy, việc quán triệt và vận dụng nguyên tắc TPB&PB trong ĐGCB hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, là chìa khóa để khắc phục triệt để tình trạng dĩ hòa vi quý, thực hiện thành công khâu đột phá, đổi mới căn bản, toàn diện công tác cán bộ đáp ứng yêu cầu vận hành tổ chức bộ máy và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
2. Nội dung nghiên cứu
Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV đề ra, yêu cầu cấp bách hiện nay là phải đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ, trọng tâm là khâu thẩm định, ĐGCB. Việc tiếp tục làm rõ nội dung, yêu cầu quán triệt cũng như xác định các hình thức, biện pháp vận dụng đúng đắn nguyên tắc TPB&PB theo tinh thần Đại hội XIV, Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 15/10/2026 về tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp và đổi mới căn bản, toàn diện công tác cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới,và Quy định số 227-QĐ/TW ngày 19/10/2026 của Bộ Chính trị về kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị và trong toàn Đảng là đòi hỏi khách quan, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
2.1. Nội dung, yêu cầu quán triệt nguyên tắc tự phê bình và phê bình trong đánh giá cán bộ hiện nay
Một là, quán triệt mục đích chân chính, tính thường xuyên của tự phê bình và phê bình và tinh thần dũng cảm nhìn nhận khuyết điểm.
Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Mục đích phê bình cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ. Cốt để sửa đổi cách làm việc cho tốt hơn, đúng hơn. Cốt đoàn kết và thống nhất nội bộ”(4). Người khẳng định việc tự kiểm điểm mỗi ngày phải thường xuyên như việc rửa mặt. Quán triệt tinh thần này, Điều 2, Quy định số 227-QĐ/TW nêu rõ mục đích kiểm điểm, đánh giá là: “Nêu cao tinh thần tự phê bình và phê bình, tự soi, tự sửa, phát huy ưu điểm, khắc phục hạn chế, khuyết điểm; chủ động phát hiện, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, 'tự diễn biến', 'tự chuyển hoá', tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tiêu cực”(5). Yêu cầu đặt ra là phải xóa bỏ hoàn toàn nhận thức coi TPB&PB là hoạt động chiếu lệ, hình thức; từng cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng phải dũng cảm đối diện với khuyết điểm, bởi “một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng”(6).
Hai là, quán triệt yêu cầu người đánh giá phải tự xét mình trước khi nhận xét người khác và phương pháp đánh giá toàn diện, phát triển.
Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “muốn biết đúng sự phải trái ở người ta, thì trước phải biết đúng sự phải trái ở mình... Mình càng ít khuyết điểm thì cách xem xét cán bộ càng đúng”(7). Người nhấn mạnh: “nhận xét cán bộ không nên chỉ xét ngoài mặt... mà phải xét kỹ cả toàn bộ công việc của cán bộ”(8). Quán triệt quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, yêu cầu ĐGCB phải “bảo đảm dân chủ, công khai, công tâm, khách quan theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, có tiêu chí, gắn với sản phẩm cụ thể, theo vị trí việc làm và tiêu chuẩn chức danh; coi trọng uy tín trong Đảng và tín nhiệm trong Nhân dân”(9). Yêu cầu đặt ra là tuyệt đối không để định kiến hẹp hòi, ưa nịnh, ghét thẳng chi phối việc nhận xét cán bộ.
Ba là, quán triệt yêu cầu nêu gương của người đứng đầu và tinh thần dân chủ thực chất trong tự phê bình và phê bình.
Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: người lãnh đạo muốn biết rõ ưu, khuyết điểm của mình và công tác tốt hay xấu thì “không gì bằng khuyên cán bộ mình mạnh bạo đề ra ý kiến và phê bình. Như thế, chẳng những không phạm gì đến uy tín của người lãnh đạo mà lại tỏ ra dân chủ thật thà trong Đảng”(10). Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh: “Đề cao chuẩn mực đạo đức cách mạng và phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, chức vụ càng cao càng phải gương mẫu, nhất là người đứng đầu”(11); “Đảng mạnh là vì có kỷ luật nghiêm, đạo đức cách mạng, tinh thần phụng sự. Mỗi cán bộ, đảng viên phải tự soi, tự sửa; giữ mình trước cám dỗ”(12). Thể chế hóa tinh thần đó, Điều 3 Quy định số 227-QĐ/TW yêu cầu “Việc kiểm điểm, tự phê bình và phê bình phải thực chất, khách quan, nghiêm túc, cầu thị; kiểm điểm dựa trên dữ liệu”(13). Yêu cầu quán triệt là người đứng đầu phải thực sự gương mẫu, tự phê bình trước, mở rộng dân chủ để cấp dưới dám nói, dám phê bình.
Bốn là, quán triệt nguyên tắc kiểm điểm gắn liền với kỷ luật thực thi và kiên quyết xử lý sai phạm gắn với tính nhân văn, bảo vệ cán bộ.
Tự phê bình và phê bình trong ĐGCB không thể tách rời kỷ luật của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Văn kiện Đại hội XIV chỉ đạo: “Gắn kết chặt chẽ công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng với tự phê bình, phê bình và với tuân thủ pháp luật”(14). Tuy nhiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng lưu ý: trừ kẻ cố ý phá hoại, còn cán bộ phạm sai lầm do nhận thức thì phải dùng thái độ thân thiết, chỉ rõ cội rễ sai lầm để giúp họ sửa chữa, tuyệt đối “không nên để sai lầm và khuyết điểm trở nên to tát rồi mới đem ra 'chỉnh' một lần. Thế là 'đập' cán bộ”(15). Yêu cầu quán triệt là xử lý nghiêm minh các vi phạm có chủ đích, suy thoái, tiêu cực, đồng thời bao dung, bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung khi không may có thiếu sót, vấp ngã.
2.2. Hình thức và biện pháp vận dụng nguyên tắc tự phê bình và phê bình trong đánh giá cán bộ theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng
Thứ nhất, tổ chức chặt chẽ các hình thức sinh hoạt kiểm điểm định kỳ và đột xuất, thực hiện đúng quy trình đánh giá.
Để việc TPB&PB đi vào nền nếp, các cấp ủy, tổ chức đảng phải duy trì nghiêm chế độ kiểm điểm hàng năm, kiểm điểm chuyên đề và kiểm điểm khi có dấu hiệu vi phạm. Cần vận dụng đúng đắn trình tự kiểm điểm theo Điều 7, Quy định số 227-QĐ/TW: “Kiểm điểm tập thể trước, cá nhân kiểm điểm sau; người đứng đầu kiểm điểm trước, cấp phó và các thành viên kiểm điểm sau; tập thể lãnh đạo, quản lý của chính quyền, chuyên môn, đoàn thể kiểm điểm trước, cấp ủy kiểm điểm sau”(16). Trình tự này bảo đảm trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu, tạo áp lực tích cực cho cấp dưới. Đồng thời, cần đa dạng hóa các hình thức kiểm điểm, kết hợp với hình thức cấp trên gợi ý kiểm điểm khi thấy cán bộ có biểu hiện trì trệ, dư luận bức xúc hoặc kết quả thực hiện nhiệm vụ thấp.
Thứ hai, chuẩn hóa và lượng hóa khung tiêu chí đánh giá, gắn tự phê bình và phê bình với kết quả thực hiện nhiệm vụ và sản phẩm cụ thể.
Một trong những nguyên nhân khiến TPB&PB rơi vào hình thức là thiếu công cụ đo lường. Căn cứ Điều 10, Quy định số 227-QĐ/TW, việc đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ được vận dụng theo thang điểm tối đa 100 điểm với 2 nhóm nhiệm vụ: Nhiệm vụ thường xuyên và Nhiệm vụ trọng tâm, then chốt. Đánh giá cán bộ qua phê bình phải căn cứ vào sản phẩm đầu ra thực tế, tiến độ, chất lượng công việc theo nguyên tắc “Đột phá về đánh giá, lựa chọn, sử dụng và sàng lọc cán bộ: Chuyển căn bản từ đánh giá còn nặng về hồ sơ, quy trình, thủ tục sang đánh giá bằng phẩm chất, năng lực, sản phẩm, kết quả, hiệu quả và uy tín”(17). Không chấp nhận việc tự kiểm điểm “hay”, viết báo cáo “đẹp” nhưng hiệu quả công tác thấp.
Thứ ba, mở rộng các kênh thông tin tiếp nhận phản ánh, đánh giá đa chiều và phát huy vai trò giám sát, phê bình của Nhân dân.
Đại hội XIV khẳng định phương châm: “Lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá cán bộ”(18). Cần thực hiện lấy ý kiến đánh giá, nhận xét đa chiều: cấp trên đánh giá cấp dưới, đồng cấp đóng góp ý kiến, cấp dưới nhận xét cấp trên và lắng nghe phản hồi từ quần chúng. Các cấp ủy cần mở rộng các kênh tiếp nhận góp ý, phản biện thông qua đối thoại định kỳ, hòm thư góp ý, cổng thông tin điện tử, giải quyết kịp thời đơn thư khiếu nại, tố cáo. Lấy sự tín nhiệm của Nhân dân làm tấm gương để cán bộ tự soi chiếu, loại bỏ những biểu hiện quan liêu, xa dân, nhũng nhiễu.
Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và phân tích dữ liệu trong theo dõi, kiểm chứng tự phê bình và đánh giá cán bộ.
Văn kiện Đại hội XIV đặt ra giải pháp đột phá: “Từng bước xây dựng 'Hệ thống chấm điểm năng lực cán bộ trên nền tảng số', tích hợp dữ liệu về kết quả công tác, sản phẩm đầu ra, chỉ số tín nhiệm và ý kiến phản hồi đa chiều”(19). Đây là biện pháp kỹ thuật hiện đại hỗ trợ trực tiếp cho nguyên tắc TPB&PB. Thông qua dữ liệu số được cập nhật liên tục theo thời gian thực, cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu sẽ có đầy đủ minh chứng khách quan để đối chiếu khi cán bộ tự kiểm điểm. Ứng dụng công nghệ số giúp hạn chế tối đa tính cảm tính, định kiến hoặc nể nang trong phê bình, bảo đảm kết quả đánh giá thực chất và thuyết phục.
Thứ năm, tăng cường kiểm tra, giám sát quy trình kiểm điểm và kiên quyết gắn kết quả đánh giá với công tác cán bộ theo tinh thần “có vào, có ra, có lên, có xuống”.
Cấp ủy, tổ chức đảng cấp trên phải tăng cường kiểm tra, giám sát, thẩm định kết quả kiểm điểm của cấp dưới. Đối với những nơi thực hiện TPB&PB mang tính hình thức, nể nang, xuôi chiều, kết quả đánh giá không đúng thực chất, cấp ủy cấp trên phải kiên quyết bác bỏ và yêu cầu kiểm điểm lại. Kết quả kiểm điểm và đánh giá xếp loại phải được sử dụng làm căn cứ trực tiếp để sàng lọc, quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển theo chỉ đạo của Đại hội XIV: “Kịp thời thay thế, cho từ chức những cán bộ yếu kém về năng lực, thiếu trách nhiệm, uy tín thấp, sai phạm... mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm”(20). Có như vậy, nguyên tắc TPB&PB mới thực sự có sức mạnh răn đe và tạo động lực phấn đấu cho đội ngũ cán bộ.
3. Kết luận
Tự phê bình và phê bình là quy luật tồn tại và phát triển của Đảng, là biện pháp căn bản để xây dựng cán bộ cách mạng chân chính. Việc quán triệt và vận dụng nghiêm túc nguyên tắc này theo tinh thần Đại hội XIV, Nghị quyết số 30-NQ/TW và Quy định số 227-QĐ/TW là chìa khóa then chốt của công tác cán bộ. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa tính tự giác “tự soi, tự sửa” của cán bộ với sự chân thành, kiên quyết của tập thể; lấy sản phẩm thực tế và mức độ tín nhiệm của Nhân dân làm thước đo; ứng dụng công nghệ số và siết chặt kỷ luật thực thi, công tác ĐGCB nhất định sẽ đạt được bước chuyển thực chất. Đó là tiền đề vững chắc để Đảng ta xây dựng được đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài, có tư duy và năng lực quản trị tiên tiến, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.
-----------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
1, 2, 3, 14. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIV, tập II, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.170, tr.164, tr.166, tr.58.
4, 6, 7, 8, 10, 15. Hồ Chí Minh (2015), Sửa đổi lối làm việc, Nxb CTQG-ST, H.2015, tr.13, tr.83, tr.121, tr.124, tr.127, tr.133.
5, 13, 16. Bộ Chính trị, Quy định số 227-QĐ/TW ngày 19/10/2026 về kiểm điểm và đánh giá, xếp loại chất lượng đối với tập thể, cá nhân trong hệ thống chính trị và trong toàn Đảng.
9, 11, 12, 18, 19, 20. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.131, tr.131, tr.35, tr.22, tr.185, tr.138.
17. Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 15/10/2026 về tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp và đổi mới căn bản, toàn diện công tác cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, tr.4.
Trung tá, NCS Dương Văn Chiến, Thiếu tá Nguyễn Thị Thùy Dung - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
