Phát huy vai trò của người có uy tín trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới ở Việt Nam

Từ khóa: An ninh, trật tự; chính sách dân tộc; dân tộc thiểu số; đại đoàn kết toàn dân tộc; khu vực biên giới; người có uy tín.

Abstract: Respected individuals in ethnic minority communities play a pivotal role in public communication and mobilization, strengthening great national unity, maintaining security and public order, and protecting national border sovereignty. This article analyzes the theoretical foundations and assesses the current state of efforts to promote the role of respected individuals in border areas, highlighting achievements and practical challenges. On this basis, it proposes solutions to enhance their capacities, improve mechanisms and policies, and strengthen coordination between respected individuals, Party committees, local authorities, and relevant forces. These measures aim to effectively mobilize community resources, promote socio-economic development, maintain political stability, ensure national defense and security, and build strong border areas.

Keywords: Security and public order; ethnic policies; ethnic minorities; great national unity; border areas; respected individuals in ethnic minority communities.

Đặt vấn đề

Khu vực biên giới Việt Nam có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời là không gian sinh tồn, giao lưu văn hóa và gắn kết cộng đồng của nhiều dân tộc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và những diễn biến phức tạp về an ninh, trật tự, việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với bảo vệ chủ quyền lãnh thổ đặt ra yêu cầu phải phát huy hiệu quả hơn nữa các nguồn lực xã hội tại chỗ, trong đó có vai trò của người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Với vốn tri thức bản địa, sự am hiểu phong tục, tập quán và niềm tin của cộng đồng, người có uy tín luôn là cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng với Nhân dân; góp phần tuyên truyền chủ trương, chính sách, hòa giải mâu thuẫn, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật và tham gia bảo vệ đường biên, mốc giới. Tuy nhiên, vai trò này cần được phát huy hiệu quả hơn nữa bằng cơ chế phối hợp đồng bộ, chính sách phù hợp và phương thức vận động sát thực tiễn. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát huy vai trò của người có uy tín, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới nước ta.

1. Vai trò của người có uy tín trong vận động đồng bào và bảo đảm an ninh biên giới

Trong cộng đồng dân tộc thiểu số ở nước ta, lớp người giữ vai trò dẫn dắt cộng đồng trên cơ sở sự tín nhiệm và tin tưởng là già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, chức sắc tôn giáo, nhân sĩ, trí thức, nhà giáo, thầy thuốc ưu tú,... là người tiêu biểu, có uy tín trong đồng bào các dân tộc thiểu số. Với khả năng “nói dân tin, làm dân theo”, người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số được Đảng và Nhà nước ta coi là lực lượng đặc biệt, đóng vai trò quan trọng làm cầu nối để đưa chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với đồng bào dân tộc thiểu số, thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc; đồng thời thông qua người có uy tín để nắm bắt tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của đồng bào gửi tới Đảng, Nhà nước. Vì vậy, công tác chăm lo, xây dựng và phát huy vai trò của người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số là yêu cầu khách quan trong thực hiện chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước, trong triển khai phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” (Hầu A Lềnh, 2025).

Trong sự nghiệp đổi mới do Đảng ta đề xướng và lãnh đạo, người có uy tín luôn là lực lượng nòng cốt trong phát triển sản xuất, xóa đói, giảm nghèo, ổn định cuộc sống, cùng nhau thực hiện tốt quy định về bảo vệ an ninh Tổ quốc; hăng hái tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư; đóng góp kinh nghiệm trong xây dựng chính quyền ở cơ sở, vận động Nhân dân thực hiện tốt chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, giữ gìn cuộc sống bình yên cho Nhân dân.

Theo số liệu năm 2026 của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, cả nước có 29.626 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số - những người gắn bó mật thiết với Nhân dân, được lựa chọn theo tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số theo Nghị định số 307/2026/NĐ-СР ngày 04/8/2026 của Chính phủ quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số. Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong những năm qua đã xuất hiện nhiều tấm gương tiêu biểu người có uy tín là già làng, trưởng bản ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Bộ Dân tộc và Tôn giáo, 2026).

Trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới Việt Nam, việc giữ vững chủ quyền, an ninh, trật tự vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và khu vực biên giới, người có uy tín luôn giữ vai trò trung tâm đoàn kết trong cộng đồng dân cư. Theo đó, ở vùng biên giới, người có uy tín đóng vai trò nòng cốt cùng bộ đội biên phòng vận động quần chúng thực hiện các phong trào: “Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới”; “Quần chúng tham gia tự quản đường biên, cột mốc, giữ gìn an ninh, trật tự thôn, bản khu vực biên giới”... Sự đóng góp của người có uy tín trong công tác giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội và tập hợp quần chúng, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc thể hiện thông qua các hoạt động như tuyên truyền, giải thích, vận động đồng bào nâng cao cảnh giác, không nghe lời kẻ xấu xúi giục; tích cực tham gia giải quyết vụ việc phức tạp phát sinh từ cơ sở, hòa giải mâu thuẫn trong Nhân dân; tham gia và vận động quần chúng thực hiện các phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”; “Giữ gìn an ninh, trật tự ở khu dân cư”; “Quần chúng tham gia tự bảo quản đường biên, cột mốc quốc gia và an ninh, trật tự khu vực biên giới”; “Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh Nhân dân và thế trận biên phòng toàn dân vững chắc”.

Cùng với lực lượng biên phòng và cấp ủy, chính quyền, đoàn thể ở địa phương, người có uy tín ở các xã biên giới tham gia hiệu quả trong công tác phân giới, cắm mốc, tham gia giải quyết việc xâm cư, xâm canh; tích cực tham gia tố giác, đấu tranh với tội phạm, tệ nạn xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, vận động đồng bào tuần tra biên giới, tham gia bảo vệ đường biên và mốc giới, kịp thời nắm bắt tình hình, phát hiện, cung cấp nhiều thông tin giá trị, giúp cơ quan chức năng và chính quyền địa phương đấu tranh, ngăn chặn các hoạt động trái pháp luật, góp phần quan trọng trong việc giữ gìn an ninh, trật tự ở khu dân cư và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các tấm gương người có uy tín tiêu biểu trong phong trào này đã thường xuyên phối hợp tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước tới đồng bào dân tộc thiểu số, nhất là vấn đề liên quan đến biên giới, như Luật Biên giới quốc gia, Luật Biên phòng Việt Nam, Nghị định số 34/2014/NĐ-CP ngày 29/4/2014 của Chính phủ “Về quy chế khu vực biên giới đất liền nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”; Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 09/01/2015 của Thủ tướng Chính phủ “Về việc tổ chức phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới”...

Người có uy tín ở các xã biên giới cũng tích cực, chủ động vận động đồng bào tham gia phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”; chủ động hiến tặng đất ở của gia đình để xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng; phát động bà con Nhân dân tham gia phong trào, chương trình trọng điểm quốc gia về y tế, văn hóa, giáo dục và quốc phòng an ninh; tham gia vận động hộ gia đình ký cam kết thực hiện Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 09/01/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới...; tuyên truyền, vận động tập thể, hộ gia đình và cá nhân đăng ký tự quản đường biên giới, mốc giới; tuyên truyền, vận động đồng bào các dân tộc thiểu số thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tham gia phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng, giữ gìn khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây cũng là lực lượng rất tích cực tham gia vận động quần chúng nhân dân nhận thức rõ âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, không mơ hồ, chủ quan; nâng cao tinh thần cảnh giác, vận động Nhân dân thực hiện tốt cam kết không trồng cây thuốc phiện, không tàng trữ, sử dụng, buôn bán trái phép chất ma túy, không di cư tự do...; cung cấp thông tin quan trọng giúp Bộ đội Biên phòng kịp thời phát hiện và đấu tranh hiệu quả với các loại tội phạm, ngăn chặn nhiều hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia...

Trong bối cảnh hội nhập và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ và thông tin vừa đem lại nhiều cơ hội cho các vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói chung và người có uy tín nói riêng trong hoạt động giao lưu kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… giữa các vùng, miền trong nước, khu vực và thế giới; song  cũng đặt ra nhiều thách thức, tác động chi phối đến tư tưởng, tình cảm, tâm lý dân tộc… ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển. Mặt khác, các thế lực thù địch đã và đang tìm mọi thủ đoạn để lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo hòng can thiệp, thực hiện âm mư­­u chia rẽ dân tộc, nhất là chia rẽ các dân tộc thiểu số với ngư­­ời Kinh, chia rẽ Nhân dân các dân tộc với Đảng, Nhà nư­­ớc và chế độ; tìm cách phá vỡ sự ổn định chính trị - xã hội và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong đó, người có uy tín là đối tượng mà các thế lực thù địch tập trung tác động, móc nối, lôi kéo, nhất là người cao tuổi có tiếng nói, có vị trí xã hội ở các khu vực tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số, như ở các khu vực Tây Bắc, Tây Nam Bộ và Tây Nguyên (Hầu A Lềnh, 2025).

Vì vậy, người có uy tín giữ vị trí quan trọng trong hệ thống quan hệ xã hội ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt tại khu vực biên giới, nơi các yếu tố văn hóa, cộng đồng và yêu cầu bảo vệ chủ quyền quốc gia có mối quan hệ chặt chẽ. Bằng tri thức địa phương, kinh nghiệm sống, phẩm chất nêu gương và sự tín nhiệm của cộng đồng, họ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương, chính sách với nhận thức và hành động của người dân, qua đó nâng cao hiệu quả công tác vận động quần chúng, cụ thể:

(1) Người có uy tín là cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng với đồng bào; tham gia tuyên truyền chính sách dân tộc, phổ biến pháp luật và phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Thông qua đối thoại, hòa giải và vận động dựa trên phong tục, tập quán phù hợp, họ góp phần giải quyết mâu thuẫn từ cơ sở, tăng cường sự gắn kết giữa các nhóm dân cư, củng cố niềm tin và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

(2) Người có uy tín góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của đồng bào trong bảo vệ đường biên, mốc giới, phòng ngừa vi phạm pháp luật, đấu tranh với các hành vi gây mất an ninh, trật tự và tham gia phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Vai trò này đặc biệt hiệu quả khi được thực hiện trên cơ sở phối hợp chặt chẽ với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và lực lượng Bộ đội Biên phòng, bảo đảm đúng chức năng, thẩm quyền và quy định pháp luật.

(3) Về bản chất, hiệu quả hoạt động của người có uy tín không chỉ được đo bằng số cuộc vận động, mà còn thể hiện ở mức độ đồng thuận xã hội, khả năng huy động sự tham gia tự nguyện của người dân và năng lực phòng ngừa nguy cơ từ cơ sở. Vì vậy, phát huy vai trò này cần gắn với nâng cao đời sống, bảo đảm quyền lợi chính đáng của đồng bào và xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp, góp phần tạo nền tảng xã hội vững chắc cho phát triển bền vững và bảo vệ an ninh biên giới quốc gia.

2. Phát huy vai trò người có uy tín tại khu vực biên giới

Việt Nam là quốc gia thống nhất, gồm 54 dân tộc cùng sinh sống, trong đó có 53 dân tộc thiểu số, với trên 14 triệu người (chiếm khoảng 14,7% dân số cả nước), sinh sống thành cộng đồng, cư trú xen kẽ, tập trung chủ yếu ở các khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên, duyên hải miền Trung và Tây Nam Bộ. Trong cộng đồng dân tộc thiểu số ở nước ta, người có uy tín có vai trò quan trọng trong triển khai đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, là nòng cốt trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới.

2.1. Chủ trương, chính sách và bước chuyển trong cơ chế phát huy vai trò của người có uy tín

Chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta là phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao hiệu quả công tác dân tộc, đồng thời huy động sự tham gia của Nhân dân trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới. Nghị định số 307/2026/NĐ-СР ngày 04/8/2026 của Chính phủ cụ thể hóa định hướng này thông qua quy định về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín, chính sách hỗ trợ và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Việc lựa chọn phải bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, tôn trọng quyền làm chủ của cộng đồng; tiêu chí công nhận gắn với phẩm chất nêu gương, sự tín nhiệm, hiểu biết văn hóa và đóng góp trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự.

Điểm đặc biệt là chính sách hướng tới phát huy năng lực thực chất của người có uy tín, thay vì chỉ dừng ở hỗ trợ vật chất và động viên tinh thần. Điều này tạo cơ sở để nâng cao chất lượng tuyên truyền pháp luật, hỗ trợ tiếp cận thông tin chính thống và tăng cường phối hợp giữa cộng đồng với chính quyền, lực lượng chức năng. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi cần được đánh giá qua kết quả cụ thể tại địa bàn, không chỉ bằng việc ban hành văn bản hay tổ chức hoạt động.

2.2. Kết quả thực tiễn tại một số địa bàn biên giới

Hiện nay, cả nước có 29.626 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số; giai đoạn 2021-2025, các địa phương bố trí khoảng 500 tỷ đồng thực hiện chế độ, chính sách đối với lực lượng này. Trong cùng giai đoạn, các địa phương tổ chức 1.423 hội nghị phổ biến, cung cấp thông tin cho 89.900 lượt người và 984 lớp tập huấn, bồi dưỡng cho khoảng 58.496 lượt người. Trong đó, tại tỉnh Lạng Sơn, toàn tỉnh có 1.602 người có uy tín, gồm 1.374 nam và 228 nữ, đặc biệt, khu vực biên giới có hơn 170 người có uy tín tham gia phối hợp tuần tra, kiểm soát và xây dựng mô hình tự quản đường biên, mốc giới. Những số liệu này cho thấy lực lượng người có uy tín không chỉ thực hiện chức năng tuyên truyền, đặc biệt còn tham gia trực tiếp vào các hoạt động cộng đồng gắn với bảo vệ biên giới.

Tại xã biên giới Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk, địa bàn có 1.793 hộ, 6.654 nhân khẩu thuộc 15 dân tộc, già làng và người có uy tín tham gia hòa giải mâu thuẫn, vận động phát triển sản xuất, tuyên truyền pháp luật và phối hợp với Bộ đội Biên phòng bảo vệ đường biên, cột mốc. Theo báo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đắk Lắk, từ tháng 12/2025 đến nay, các lực lượng phối hợp đã tổ chức hàng chục lượt tuần tra với hơn 1.000 lượt người dân tham gia, phát quang hơn 400 km đường kiểm tra mốc giới và vận động người dân tự giác giao nộp hàng trăm khẩu súng, vật liệu nổ các loại. Đây là minh chứng cụ thể cho khả năng chuyển hóa uy tín cộng đồng thành sự tham gia tự nguyện trong bảo vệ an ninh, trật tự… Những con số này phản ánh quy mô hoạt động hỗ trợ, bồi dưỡng và cung cấp thông tin, đồng thời cho thấy sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta đối với việc phát huy nguồn lực xã hội đặc thù này. Tuy nhiên, đây là số liệu trên phạm vi toàn quốc, không phải thống kê riêng cho khu vực biên giới.

Thực tiễn công tác dân tộc tại khu vực biên giới đã cho thấy, người có uy tín là nguồn lực xã hội quan trọng, góp phần kết nối chính quyền với đồng bào, củng cố sự đồng thuận trong cộng đồng và hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự từ cơ sở. Với lợi thế am hiểu phong tục, tập quán, ngôn ngữ và quan hệ xã hội tại địa phương, họ có khả năng truyền tải thông tin chính sách gần gũi, dễ tiếp nhận, đồng thời phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người dân đến cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng. Tuy nhiên, mức độ phát huy vai trò này có sự khác biệt giữa các địa bàn, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm dân cư và chất lượng phối hợp của hệ thống chính trị cơ sở.

Thứ nhất, trong vận động đồng bào và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, người có uy tín tham gia tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; vận động Nhân dân đoàn kết phát triển sản xuất, xây dựng đời sống văn hóa và thực hiện các phong trào tại địa phương. Thông qua uy tín cá nhân, sự gương mẫu và khả năng thuyết phục, họ góp phần hóa giải bất đồng, tăng cường tương trợ giữa các hộ gia đình, dòng họ và nhóm dân cư. Tuy nhiên, hiệu quả vận động chưa đồng đều; ở những địa bàn có điều kiện tiếp cận thông tin hạn chế hoặc quan hệ cộng đồng biến đổi nhanh, tuyên truyền theo phương thức truyền thống có thể chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của các nhóm dân cư, nhất là thanh niên.

Thứ hai, trong giữ gìn an ninh, trật tự và bảo vệ chủ quyền biên giới, người có uy tín góp phần phổ biến kiến thức pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành quy định về biên giới quốc gia, vận động người dân tham gia phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc và phối hợp phòng ngừa vi phạm tại địa bàn. Khả năng nắm bắt tâm tư cộng đồng giúp họ hỗ trợ phát hiện sớm mâu thuẫn, hòa giải những bất đồng và chuyển thông tin cần thiết đến cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, vai trò này phụ thuộc đáng kể vào năng lực phối hợp, khả năng tiếp cận thông tin chính thống và mức độ hỗ trợ của chính quyền, lực lượng chức năng; không thể thay thế chức năng quản lý nhà nước hoặc nhiệm vụ chuyên môn của lực lượng bảo vệ biên giới.

Thứ ba, về cơ chế và điều kiện phát huy vai trò, một số khó khăn cần được nhận diện gồm điều kiện hoạt động còn hạn chế, năng lực sử dụng công nghệ số chưa đồng đều, nội dung bồi dưỡng chưa thật sự sát với đặc điểm từng địa bàn và việc đánh giá hiệu quả đôi khi thiên về số lượng hoạt động hơn là kết quả thực chất. Những hạn chế này cho thấy cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào vận động cá nhân sang cơ chế phát huy vai trò có tổ chức, được hỗ trợ bằng thông tin, kỹ năng và sự phối hợp liên ngành.

3. Những vấn đề đặt ra trong phát huy vai trò của người có uy tín tại khu vực biên giới

Thực tiễn phát huy vai trò của người có uy tín trong vận động đồng bào, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ gìn an ninh, trật tự tại khu vực biên giới cho thấy có một số vấn đề cần giải quyết đồng bộ, cả về nhận thức, cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện, cụ thể:

Một là, mâu thuẫn giữa yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao với điều kiện hoạt động còn hạn chế. người có uy tín được kỳ vọng tham gia tuyên truyền chính sách, hòa giải mâu thuẫn, vận động phát triển sinh kế và hỗ trợ bảo đảm an ninh, trật tự, trong khi năng lực tiếp cận thông tin, phương tiện hoạt động và điều kiện bồi dưỡng chưa đồng đều. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính liên tục và hiệu quả vận động tại những địa bàn khó khăn.

Hai là, yêu cầu đổi mới phương thức vận động trước những biến đổi xã hội. Quá trình di cư lao động, giao lưu xuyên biên giới và sự phát triển của mạng xã hội làm thay đổi cách tiếp nhận thông tin, đặc biệt trong giới trẻ. Vì vậy, phương thức tuyên truyền chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống cần được bổ sung bằng kỹ năng đối thoại, truyền thông số và nhận diện thông tin sai lệch.

Ba là, cơ chế phối hợp và đánh giá hiệu quả chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Nếu thiếu sự phân công rõ ràng giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và lực lượng biên phòng, vai trò của người có uy tín dễ bị phân tán hoặc chồng chéo. Việc đánh giá cũng cần vượt khỏi các chỉ số về số cuộc vận động, chuyển sang đo lường mức độ đồng thuận, hiệu quả hòa giải và sự tham gia tự nguyện của người dân.

Bốn là, nâng cao năng lực và đổi mới phương thức vận động. Tăng cường bồi dưỡng kiến thức pháp luật về biên giới quốc gia, kỹ năng đối thoại, hòa giải, tuyên truyền và xử lý thông tin sai lệch. Đồng thời, kết hợp phương thức vận động trực tiếp với truyền thông số, sử dụng ngôn ngữ phù hợp và phát huy tri thức bản địa nhằm nâng cao khả năng tiếp cận của các nhóm dân cư, nhất là thanh niên.

Năm là, tăng cường phối hợp giữa các chủ thể trong hệ thống chính trị. Cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Bộ đội Biên phòng cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên, phân định rõ trách nhiệm, duy trì trao đổi thông tin và kịp thời giải quyết kiến nghị từ cơ sở. Qua đó phát huy vai trò cầu nối của người có uy tín nhưng không thay thế chức năng quản lý nhà nước và nhiệm vụ chuyên môn của lực lượng chức năng.

Sáu là, gắn vận động cộng đồng với phát triển sinh kế và nâng cao đời sống. Lồng ghép hoạt động tuyên truyền, vận động với giảm nghèo bền vững, giáo dục pháp luật, bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế phù hợp điều kiện địa phương. Khi lợi ích chính đáng được bảo đảm, niềm tin xã hội và sự đồng thuận cộng đồng có điều kiện được củng cố.

Bảy là, đổi mới đánh giá hiệu quả theo kết quả thực chất. Xây dựng tiêu chí phản ánh mức độ tin cậy của cộng đồng, hiệu quả hòa giải, sự tham gia tự nguyện của người dân và kết quả phối hợp bảo vệ đường biên, mốc giới. Vì vậy, cần có những giải pháp đồng bộ để tạo nền tảng phát huy bền vững nguồn lực người có uy tín, góp phần củng cố đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng khu vực biên giới hòa bình, ổn định, phát triển.

4. Giải pháp phát huy vai trò của người có uy tín trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm an ninh biên giới

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách và điều kiện hoạt động. Cần rà soát, thực hiện đầy đủ chính sách đối với người có uy tín; bảo đảm cung cấp thông tin chính thống, tài liệu tuyên truyền và phương tiện cần thiết. Việc hỗ trợ phải phù hợp với đặc điểm địa bàn, tôn trọng vai trò tự nguyện và phát huy tính chủ động của từng cá nhân.

Thứ hai, nâng cao năng lực và đổi mới phương thức vận động. Tăng cường bồi dưỡng kiến thức pháp luật về biên giới quốc gia, kỹ năng đối thoại, hòa giải, tuyên truyền và xử lý thông tin sai lệch. Đồng thời, kết hợp phương thức vận động trực tiếp với truyền thông số, sử dụng ngôn ngữ phù hợp và phát huy tri thức bản địa nhằm nâng cao khả năng tiếp cận của các nhóm dân cư, nhất là thanh niên.

Thứ ba, tăng cường phối hợp giữa các chủ thể trong hệ thống chính trị. Cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Bộ đội Biên phòng cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên, phân định rõ trách nhiệm, duy trì trao đổi thông tin và kịp thời giải quyết kiến nghị từ cơ sở. Qua đó, phát huy vai trò cầu nối của người có uy tín nhưng không thay thế chức năng quản lý nhà nước và nhiệm vụ chuyên môn của lực lượng chức năng.

Thứ tư, gắn vận động cộng đồng với phát triển sinh kế và nâng cao đời sống. Lồng ghép hoạt động tuyên truyền, vận động với giảm nghèo bền vững, giáo dục pháp luật, bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế phù hợp điều kiện địa phương. Khi lợi ích chính đáng được bảo đảm, niềm tin xã hội và sự đồng thuận cộng đồng có điều kiện được củng cố.

Thứ năm, đổi mới đánh giá hiệu quả theo kết quả thực chất. Xây dựng tiêu chí phản ánh mức độ tin cậy của cộng đồng, hiệu quả hòa giải, sự tham gia tự nguyện của người dân và kết quả phối hợp bảo vệ đường biên, mốc giới. Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ tạo nền tảng phát huy bền vững nguồn lực của người có uy tín, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng khu vực biên giới hòa bình, ổn định, phát triển.

Kết luận

Người có uy tín là nguồn lực xã hội quan trọng trong vận động đồng bào, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và góp phần bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực biên giới. Thông qua uy tín cộng đồng, tri thức bản địa và khả năng thuyết phục, họ góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, tăng cường đồng thuận và huy động sự tham gia tự nguyện của Nhân dân để bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, pháp luật để nâng cao năng lực, tăng cường phối hợp liên ngành và gắn vận động quần chúng với phát triển sinh kế, bởi làm tốt, làm có hiệu quả những việc này chính là nền tảng củng cố thế trận lòng dân, xây dựng khu vực biên giới ngày càng phát triển, góp phần giữ vững chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia./.

------------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương (2003), Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 về công tác dân tộc, Hà Nội.

2. Ban Chấp hành Trung ương (2019), Kết luận số 65-KL/TW ngày 30/10/2019 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW về công tác dân tộc trong tình hình mới, Hà Nội.

3. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 28/9/2018 về Chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia, Hà Nội.

4. Bộ Dân tộc và Tôn giáo (2026), Báo cáo dự thảo Nghị định số 307/2026/NĐ-СР của Chính phủ: Quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số, Hà Nội.

5. Chính phủ (2011), Nghị định số 05/2011/NĐ-CP ngày 14/01/2011 về công tác dân tộc, Hà Nội.

6. Hầu A Lềnh (2025), Phát huy vai trò của người có uy tín ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/phat-huy-vai-tro-cua-nguoi-co-uy-tin-o-vung-dong-bao-dan-toc-thieu-so-trong-phong-trao-toan-dan-bao-ve-an-ninh-to-quoc-.

7. Quốc hội (2003), Luật Biên giới quốc gia, Luật số 06/2003/QH11 ngày 17/6/2003, Hà Nội.

8. Quốc hội (2020), Luật Biên phòng Việt Nam, Luật số 66/2020/QH14 ngày 11/11/2020, Hà Nội.

9. Thủ tướng Chính phủ (2018), Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg ngày 06/3/2018 về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, Hà Nội.

10. Thủ tướng Chính phủ (2021), Quyết định số 1719/QĐ-TTg ngày 14/10/2021 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn I: từ năm 2021 đến năm 2025, Hà Nội.

11. Chính phủ (2026), Nghị định số 307/2026/NĐ-СР ngày 04/8/2026 của Chính phủ: Quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số, Hà Nội.

12. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (2023), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ X, nhiệm kỳ 2024-2029, Hà Nội.

ThS Nguyễn Thế Vững - Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ