Hoàn thiện thể chế, chăm lo thực chất: triển khai đồng bộ kế hoạch hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ

Cụ thể hóa chủ trương của Đảng thành chương trình hành động

Chặng đường hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ không chỉ là dịp ôn lại truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, mà còn là thời điểm nhìn lại toàn diện hệ thống chính sách để hoàn thiện cơ chế chăm lo người có công trong giai đoạn mới. Trên cơ sở Kết luận số 57-KL/TW ngày 24/6/2026 của Ban Bí thư và đề nghị của Bộ trưởng Bộ Nội vụ tại Tờ trình số 7972/TTr-BNV ngày 24/7/2026, Kế hoạch ban hành kèm theo Quyết định số 1471/QĐ-TTg nhằm quán triệt, thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả Kết luận số 57-KL/TW; xác định rõ nhiệm vụ, sản phẩm, tiến độ, cơ quan phối hợp và trách nhiệm của người đứng đầu, qua đó tạo chuyển biến rõ nét, thực chất trong chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của người có công và thân nhân. Yêu cầu các bộ, ban, ngành, địa phương bám sát quan điểm, mục tiêu của Đề án và Kết luận của Ban Bí thư, bảo đảm thực hiện Kế hoạch thiết thực, khả thi, tiết kiệm và phối hợp chặt chẽ, đúng tiến độ.

Hệ thống quan điểm chỉ đạo của Kế hoạch khẳng định công tác người có công là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; việc chăm lo người có công phải được thực hiện bằng trách nhiệm chính trị, tình cảm sâu sắc, “là mệnh lệnh từ trái tim” và bằng các chế độ, chính sách cụ thể, thiết thực. Các hoạt động kỷ niệm phải trang trọng nhưng tiết kiệm, tránh hình thức, gắn với chăm lo trực tiếp đời sống người có công; nguồn lực phải được sử dụng có trọng tâm, công khai, minh bạch, không để lãng phí, tiêu cực.

Mục tiêu định lượng, có thể kiểm đếm

Bên cạnh mục tiêu tổng quát là tạo chuyển biến thực chất trong chăm lo người có công và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, năm mục tiêu cụ thể được lượng hóa rõ ràng: 100% công trình ghi công liệt sĩ được nâng cấp, sửa chữa, chỉnh trang, khuyến khích mỗi tỉnh, thành phố có một đền thờ liệt sĩ và người có công với nước; hoàn thành mục tiêu “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”; nâng cấp, chỉnh trang 100% trung tâm nuôi dưỡng, điều dưỡng người có công; hoàn thành 100% xây mới, sửa chữa nhà ở cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học khó khăn về nhà ở; vận động trao quà, bằng nhà hoặc tiền mặt, cho 100% Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và thương binh, bệnh binh có tỷ lệ tổn thương từ 81% trở lên. Việc đặt các chỉ tiêu “100%” vừa thể hiện quyết tâm chính trị cao, vừa là cam kết để Nhân dân có thể giám sát được.

Bốn trụ cột nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

Trụ cột thứ nhất là hoàn thiện thể chế. Kế hoạch yêu cầu triển khai hiệu quả chính sách sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; trình Chính phủ ban hành các nghị định hướng dẫn, trong đó nâng mức trợ cấp, phụ cấp ưu đãi, nhất là đối với thương binh nặng, và hoàn thiện chính sách chăm sóc, hỗ trợ học tập đối với con liệt sĩ. Gắn với đó là tổng kết Chỉ thị số 14-CT/TW ngày 19/7/2017 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người có công, hoàn thành trong năm 2027. Đây chính là căn cứ thực tiễn làm cơ sở đề xuất định hướng chính sách giai đoạn tới.

Trụ cột thứ hai là tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, với các mục tiêu: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu; hoàn thiện, vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ; hoàn thành rà phá bom mìn, vật liệu nổ tại các địa bàn trọng điểm.

Trụ cột thứ ba là chăm lo trực tiếp đời sống người có công, gồm tổng rà soát, tu bổ toàn bộ hệ thống nghĩa trang, đền thờ, đài tưởng niệm, nhà bia ghi tên liệt sĩ; rà soát trang thiết bị, hạ tầng tại 46/46 trung tâm nuôi dưỡng, điều dưỡng; hỗ trợ nhà ở cho thân nhân liệt sĩ và người có công; khám sức khỏe định kỳ miễn phí, sàng lọc bệnh mạn tính cho người có công.

Trụ cột thứ tư là tuyên truyền và huy động nguồn lực, với đợt sinh hoạt chính trị từ Trung ương đến cơ sở theo chủ đề “80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ - Củng cố niềm tin - Khơi dậy khát vọng phát triển đất nước”; đẩy mạnh phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, kết hợp hài hòa ngân sách nhà nước với nguồn lực xã hội hóa, đi đôi với công khai, minh bạch trong quản lý, sử dụng.

Phân công rõ trách nhiệm, phát huy sức mạnh tổng hợp

Kế hoạch kèm theo Phụ lục gồm 21 nhiệm vụ, mỗi nhiệm vụ đều xác định cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và thời hạn hoàn thành. Bộ Nội vụ là cơ quan thường trực, chủ trì theo dõi, đôn đốc, tổng hợp tình hình triển khai; định kỳ báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Ban Bí thư và kịp thời đề xuất tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Với chức năng quản lý nhà nước về người có công, Bộ Nội vụ trực tiếp chủ trì các nhiệm vụ then chốt: trình ban hành Pháp lệnh sửa đổi và các nghị định quy định chi tiết, nghị định về mức hưởng trợ cấp, phụ cấp ưu đãi; xây dựng Đề án nâng cao hiệu quả quản lý mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ và công trình ghi công liệt sĩ giai đoạn 2026 - 2030, đẩy mạnh chuyển đổi số dữ liệu về liệt sĩ; tổ chức Lễ kỷ niệm cấp Nhà nước và Hội nghị biểu dương người có công tiêu biểu toàn quốc vào tháng 7/2027.

Các bộ, ngành khác được phân công theo chức năng: Bộ Quốc phòng chủ trì Chiến dịch 500 ngày đêm và hỗ trợ nhà ở cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học; Bộ Tài chính cân đối nguồn lực ngân sách; Bộ Y tế chăm sóc sức khỏe người có công; Bộ Ngoại giao, Bộ Công an phụ trách hợp tác quốc tế và cơ sở dữ liệu thân nhân liệt sĩ; các cơ quan văn hóa, giáo dục, báo chí đảm nhận tuyên truyền, giáo dục truyền thống. Ban Tuyên giáo Trung ương được đề nghị chủ trì tổng kết Chỉ thị số 14-CT/TW; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động phong trào toàn dân chăm lo người có công.

Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố xây dựng kế hoạch cụ thể, chủ động bố trí ngân sách và chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ nếu để xảy ra chậm trễ, sai đối tượng. Một số địa phương có nhiệm vụ đặc thù, như Thành phố Hà Nội đầu tư xây dựng Đền thờ các anh hùng liệt sĩ và người có công tại Thủ đô. Cơ chế gắn trách nhiệm người đứng đầu như vậy là bảo đảm quan trọng để mục tiêu không dừng lại trên văn bản.

Những kết quả bước đầu khẳng định quyết tâm chính trị

Trên lĩnh vực thể chế, Bộ Nội vụ đã hoàn thành đúng tiến độ nhiệm vụ trọng tâm. Ngày 08/7/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI đã thông qua Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Pháp lệnh có nhiều điểm mới mang tính đột phá: bãi bỏ yêu cầu bệnh án khi công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỷ lệ tổn thương từ 81% trở lên khi qua đời; giao Chính phủ xem xét công nhận người có công trong trường hợp thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ lịch sử, thực tiễn rõ ràng; bổ sung khoảng 85.578 người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo, làm nghĩa vụ quốc tế tại Lào, Campuchia được tặng Huân chương Chiến công; bổ sung trợ cấp người phục vụ đối với cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa sống tại gia đình, dự kiến 793 người được hưởng ngay; chuyển chế độ điều dưỡng hai năm một lần sang hằng năm đối với nhóm có tỷ lệ tổn thương từ 61% đến 80%, tăng thêm 151.222 người. Lần đầu tiên, Pháp lệnh xác định nguyên tắc người có công và gia đình có mức sống từ trung bình khá trở lên so với cộng đồng nơi cư trú, đồng thời điều chỉnh các quy định phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 321/2026/NĐ-CP ngày 15/8/2026 quy định mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi người có công với cách mạng, theo đó nâng mức chuẩn trợ cấp ưu đãi từ 2.789.000 đồng lên 3.012.000 đồng, tương đương khoảng 8%, có hiệu lực từ ngày 01/10/2026. Theo báo cáo công tác 08 tháng năm 2026, Bộ Nội vụ đã tham mưu ban hành cơ chế đặc thù xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp ADN; tặng quà cho trên 1,5 triệu người có công nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ; triển khai Đề án số hóa hồ sơ người có công.

Đối với Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tính đến ngày 26/10/2026, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 3.895 hài cốt liệt sĩ, đạt 55,64% mục tiêu; 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với 211.300 mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang; diện tích rà phá bom mìn đạt 88,83% kế hoạch. Từ đầu tháng 7/2026, 34/34 tỉnh, thành phố đã đồng loạt khởi công xây mới, sửa chữa 3.600 nhà ở cho con đẻ người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học.

Ở địa phương, Thành phố Hồ Chí Minh đã quy tập 857 hài cốt liệt sĩ trong năm 2026, vượt hơn 4 lần chỉ tiêu và hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm tại 18/18 nghĩa trang liệt sĩ, sớm hơn 10 tháng so với kế hoạch. Thành phố Hà Nội triển khai cải tạo, nâng cấp toàn diện Nghĩa trang Liệt sĩ Nhổn và Nghĩa trang Liệt sĩ Ngọc Hồi, dự kiến hoàn thành trong tháng 5/2027. Tỉnh Tây Ninh giao Sở Nội vụ chủ trì kế hoạch kỷ niệm, trong đó có nhiệm vụ hoàn thành Trung tâm Điều dưỡng người có công tỉnh Long An. Những kết quả này cho thấy vai trò tham mưu của ngành Nội vụ từ Trung ương đến địa phương đang được phát huy rõ nét.

Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách người có công trong thời gian tới

Một là, hoàn thiện kịp thời hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, không để khoảng trống pháp lý. Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 có hiệu lực từ ngày 01/01/2027, vì vậy Bộ Nội vụ cần khẩn trương hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Nghị định thay thế Nghị định số 131/2021/NĐ-CP, trong đó quy định thống nhất về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, hồ sơ công nhận người có công, nhất là đối với các trường hợp thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ lịch sử, thực tiễn rõ ràng. Bên cạnh đó, cần rà soát các thông tư, hướng dẫn chuyên ngành cho đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ làm công tác người có công ở cấp tỉnh và cấp xã, công khai thủ tục để người dân dễ tiếp cận, thực hiện.

Hai là, rà soát, giải quyết dứt điểm hồ sơ tồn đọng, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng. Các địa phương cần chủ động rà soát, lập danh sách những người thuộc diện thụ hưởng theo các quy định mới, như người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo, làm nghĩa vụ quốc tế tại Lào, Campuchia được tặng Huân chương Chiến công; cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa sống tại gia đình; thương binh, bệnh binh thuộc diện điều dưỡng hàng năm, để chế độ được thực hiện ngay khi Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng có hiệu lực. Việc xem xét các hồ sơ thiếu giấy tờ cần được thực hiện công khai, chặt chẽ, có sự tham gia xác nhận của tổ chức, nhân chứng và Mặt trận Tổ quốc ở cơ sở; đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu, kiên quyết phòng ngừa, xử lý nghiêm các hành vi trục lợi chính sách.

Ba là, tập trung cao độ cho giai đoạn nước rút của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Khi kết quả quy tập đã vượt nửa chặng đường, phần việc còn lại thường tập trung ở những địa bàn khó khăn, thông tin ít, địa hình phức tạp và ở nước ngoài. Do đó, cần đẩy mạnh khai thác thông tin từ cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và Nhân dân; tăng cường hợp tác với nước bạn Lào, Campuchia trong tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam; đồng thời đẩy nhanh giám định ADN, đưa cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ vào vận hành hiệu quả, phát huy cơ chế đặc thù đã được ban hành để xác định danh tính cho các liệt sĩ.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về người có công. Cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu về người có công, liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ, kết nối, đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; đẩy nhanh tiến độ Đề án số hóa hồ sơ người có công và sớm đưa vào vận hành dịch vụ công thăm viếng mộ liệt sĩ. Dữ liệu được chuẩn hóa sẽ là nền tảng để quản lý minh bạch, giải quyết chế độ kịp thời, hạn chế sai sót và hỗ trợ hiệu quả cho công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Năm là, bảo đảm nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát. Bộ Tài chính cần phối hợp với Bộ Nội vụ, Bộ Quốc phòng bố trí đủ, kịp thời kinh phí cho các chính sách tăng thêm và các nhóm nhiệm vụ của Đề án số hóa hồ sơ người có công và Đề án nâng cao hiệu quả quản lý mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ giai đoạn 2026 - 2030; các địa phương ưu tiên ngân sách cho tu bổ công trình ghi công liệt sĩ, nâng cấp trung tâm nuôi dưỡng, điều dưỡng và hỗ trợ nhà ở cho người có công. Việc huy động, quản lý, sử dụng Quỹ Đền ơn đáp nghĩa và nguồn xã hội hóa phải công khai, minh bạch, chịu sự giám sát của Mặt trận Tổ quốc, Hội đồng nhân dân và Nhân dân; các công trình ghi công phải bảo đảm chất lượng, tránh hình thức, phô trương.

Sáu là, phát huy vai trò cơ quan thường trực của ngành Nội vụ và bảo đảm tính bền vững sau năm kỷ niệm. Bộ Nội vụ cần duy trì chế độ theo dõi, đôn đốc, báo cáo định kỳ, kịp thời phát hiện và đề xuất tháo gỡ vướng mắc; Sở Nội vụ các tỉnh, thành phố phát huy vai trò tham mưu cho Ủy ban nhân dân cùng cấp trong xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch tại địa phương. Kết quả tổng kết Chỉ thị số 14-CT/TW và Đề án nâng cao hiệu quả quản lý mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ giai đoạn 2026 - 2030 cần được sử dụng làm cơ sở để chuyển các kết quả của năm kỷ niệm thành cơ chế, nền nếp lâu dài.

Quyết định số 1471/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là bước cụ thể hóa sinh động chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước đối với người có công với cách mạng. Với vai trò cơ quan thường trực, Bộ Nội vụ cùng các bộ, ngành, địa phương đang triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, để mỗi chính sách đến với người có công đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng. Đó chính là cách thiết thực nhất để thế hệ hôm nay tri ân sự hy sinh, cống hiến của các Anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và người có công với cách mạng./.

-----------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Thủ tướng Chính phủ (2026), Quyết định số 1471/QĐ-TTg ngày 31/7/2026 ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Đề án tổ chức các hoạt động hướng tới Kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).

2. Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2026), Pháp lệnh số 05/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng.

3. Chính phủ (2026), Nghị định số 321/2026/NĐ-CP ngày 15/8/2026 quy định mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi người có công với cách mạng.

4. Anh Phương, “Bước đột phá trong chính sách tri ân người có công với cách mạng”, Báo Sài Gòn Giải Phóng, 24/7/2026, https://sggp.org.vn/buoc-dot-pha-trong-chinh-sach-tri-an-nguoi-co-cong-voi-cach-mang-post863742.html.

5. Quang Phúc, “Pháp lệnh mới về ưu đãi người có công với cách mạng: Mở rộng đối tượng, nâng cao chính sách tri ân”, Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử, ngày 27/7/2026, https://tapchitoaan.vn/phap-lenh-moi-ve-uu-dai-nguoi-co-cong-voi-cach-mang-mo-rong-doi-tuong-nang-cao-chinh-sach-tri-an16075.html.

6. Nguyễn Thanh, “Chiến dịch 500 ngày đêm cả nước đã tìm kiếm, quy tập được 1.482 hài cốt liệt sĩ”, Báo Thanh tra, 25/7/2026, https://thanhtra.com.vn/an-sinh-AFA9C5670/chien-dich-500-ngay-dem-ca-nuoc-da-tim-kiem-quy-tap-duoc-1482-hai-cot-liet-si-ab6de51b8.html.

7. Thu Hà, “Tăng mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công lên hơn 3 triệu đồng”, Báo Lào Cai, 19/8/2026, https://baolaocai.vn/tang-muc-chuan-tro-cap-uu-dai-nguoi-co-cong-len-hon-3-trieu-dong post906475.html.

8. Thanh Nhung, “Tiếp tục hoàn thiện chính sách, thực hiện đầy đủ các chế độ ưu đãi người có công”, Báo Thanh tra, 12/9/2026, https://thanhtra.com.vn/doi-noi-52FA82FBF/tiep-tuc-hoan-thien-chinh-sach-thuc-hien-day-du-cac-che-do-uu-dai-nguoi-co-cong-e3b9899b9.html.

9. Tú Ân, “Đã tìm kiếm, quy tập được gần 4.000 hài cốt liệt sĩ”, Báo Đầu tư, ngày 26/10/2026, https://baodautu.vn/da-tim-kiem-quy-tap-duoc-gan-4000-hai-cot-liet-si-d731132.html.

10. Báo Lào Cai điện tử, “Chiến dịch 500 ngày đêm: Quy tập 3.895 hài cốt liệt sĩ, trong đó 832 hài cốt tại Công viên Lê Thị Riêng”, ngày 27/10/2026, https://baolaocai.vn/chien-dich-500-ngay-dem-quy-tap-3895-hai-cot-liet-si-trong-do-832-hai-cot-tai-cong-vien-le-thi-rieng-post912851.html.

11. Hoa Lê, “TP. Hồ Chí Minh: Quy tập 857 hài cốt liệt sĩ, triển khai giai đoạn 2 Chiến dịch 500 ngày đêm”, Báo Đại biểu Nhân dân, ngày 29/10/2026, https://daibieunhandan.vn/tp-ho-chi-minh-quy-tap-857-hai-cot-liet-si-trien-khai-giai-doan-2-chien-dich-500-ngay-dem-10441084.html.

12. Văn Anh, “Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ”, Báo Đại biểu Nhân dân, ngày 30/6/2026, https://daibieunhandan.vn/print/10422040.html.

13. Nguyễn Tuấn, “Tây Ninh: Nhiều hoạt động hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ”, Báo Đại biểu Nhân dân, ngày 22/7/2026, https://daibieunhandan.vn/tay-ninh-nhieu-hoat-dong-huong-toi-ky-niem-80-nam-ngay-thuong-binh-liet-si-10424562.html.

ThS Phạm Thị Thúy Hồng - Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ