Đồng hành cùng doanh nghiệp trong phòng ngừa vi phạm và bảo vệ người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp động - góc nhìn từ hoàn thiện thể chế và chế tài hành chính

Các đại biểu về dự tập huấn về nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, tuyên truyền viên trong việ đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Những nhóm hành vi vi phạm phổ biến

Các doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài giữ vai trò là cầu nối trực tiếp giữa thị trường lao động trong nước với các đối tác tiếp nhận quốc tế. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý nhà nước phải vừa hoàn thiện chế tài xử lý nghiêm minh, vừa chủ động đồng hành, hướng dẫn doanh nghiệp tự rà soát, phát hiện sớm các lỗ hổng nghiệp vụ để khắc phục kịp thời.

Căn cứ pháp lý trọng tâm điều chỉnh công tác này hiện nay là Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi theo Luật số 88/2025/QH15), Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng số 69/2020/QH14 và Luật số 22/2026/QH16. Đặc biệt, Nghị định số 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 10/9/2026 đã thay thế Nghị định số 12/2022/NĐ-CP, tạo lập khung chế tài toàn diện, phân định rõ ràng các hành vi vi phạm, mức xử phạt tiền và các biện pháp khắc phục hậu quả mang tính răn đe cao. Điểm mới nổi bật của Nghị định số 283/2026/NĐ-CP là tiếp cận quản lý theo toàn bộ vòng đời hợp đồng của người lao động, gắn kết trách nhiệm của doanh nghiệp từ khâu thông báo tuyển dụng, chuẩn bị nguồn, đào tạo định hướng cho đến quá trình quản lý tại nước sở tại và hỗ trợ tái hòa nhập khi về nước.

Qua thực tiễn kiểm tra và xử phạt vi phạm hành chính, Cục Quản lý lao động ngoài nước đã chỉ rõ những nhóm hành vi vi phạm phổ biến mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý phòng ngừa, cụ thể là:

- Nhóm thứ nhất, liên quan đến hoạt động thông tin, quảng cáo và chuẩn bị nguồn lao động. Một số doanh nghiệp thực hiện việc quảng cáo, tư vấn, tạo nguồn khi chưa có văn bản chấp thuận của cơ quan quản lý hoặc chưa gửi văn bản thông báo tới Sở Nội vụ nơi tuyển dụng; cá biệt có hiện tượng liên kết lỏng lẻo với các cá nhân, tổ chức không có chức năng để thu gom hồ sơ trái phép.

- Nhóm thứ hai, là vi phạm về tài chính và thu phí, bao gồm việc thu tiền dịch vụ vượt mức trần theo quy định của pháp luật, thu tiền môi giới của người lao động hoặc không cấp hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Đây là hành vi bị xử lý rất nghiêm khắc, kèm theo biện pháp buộc hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu sai và bồi thường thiệt hại.

Nhóm thứ ba, liên quan đến quy trình đào tạo và ký kết hợp đồng. Không ít trường hợp doanh nghiệp cắt xén thời lượng giáo dục định hướng, đào tạo ngoại ngữ qua loa, không trang bị đầy đủ kỹ năng cần thiết cho người lao động trước khi xuất cảnh. Việc giao kết hợp đồng đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài không đúng mẫu quy định, thiếu các điều khoản bảo vệ người lao động về điều kiện ăn ở, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn cũng là lỗi vi phạm thường gặp.

Nhóm thứ tư, là vi phạm trách nhiệm quản lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động khi làm việc ở nước ngoài. Khi phát sinh sự cố như tranh chấp tiền lương, tai nạn lao động hoặc lao động bị chủ sử dụng bóc lột, một số doanh nghiệp chậm trễ cử cán bộ xử lý, đùn đẩy trách nhiệm hoặc không đóng góp đầy đủ nghĩa vụ vào Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước.

Kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng…

Để bảo đảm kỷ cương hành chính và ngăn chặn vi phạm từ gốc, Nghị định số 311/2026/NĐ-CP đã cập nhật, phân định rõ ràng thẩm quyền lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính của các lực lượng chức năng. Bên cạnh Thanh tra Bộ Nội vụ và Cục Quản lý lao động ngoài nước, thẩm quyền kiểm tra, xử lý của Thanh tra Sở Nội vụ và Chủ tịch UBND cấp tỉnh được tăng cường mạnh mẽ. Đặc biệt, chính quyền cấp xã được trao thẩm quyền và trách nhiệm phát hiện, lập biên bản vi phạm đối với các hành vi quảng cáo, tư vấn, thu tiền tuyển chọn trái phép xảy ra trên địa bàn thôn, bản. Sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền cơ sở giúp bóc gỡ triệt để các đường dây cò mồi, môi giới đội lốt doanh nghiệp phái cử để lừa đảo người dân nhẹ dạ cả tin.

Đồng hành cùng doanh nghiệp không có nghĩa là buông lỏng quản lý, mà là kiến tạo một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng, nơi doanh nghiệp làm ăn chân chính được bảo vệ và tôn vinh, còn các hành vi gian dối bị loại trừ. Cục Quản lý lao động ngoài nước đã đẩy mạnh các hoạt động đối thoại chuyên đề, tập huấn kỹ năng nhận diện rủi ro và hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ (compliance system). Đồng thời, việc vận hành ứng dụng số "Việc làm ngoài nước" (DOLAB-JICA App) và công khai dữ liệu doanh nghiệp đủ điều kiện trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nội vụ giúp các doanh nghiệp uy tín khẳng định thương hiệu, tạo dựng niềm tin vững chắc đối với người lao động và đối tác quốc tế.

Xây dựng mối quan hệ đồng hành, trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp phái cử là đòi hỏi tất yếu để nâng tầm thương hiệu lao động Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Khi doanh nghiệp chủ động thượng tôn pháp luật, coi bảo vệ an toàn và quyền lợi của người lao động là giá trị cốt lõi, hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài sẽ thực sự phát huy tối đa hiệu quả kinh tế - xã hội. Sự kết hợp hài hòa giữa hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực tự tuân thủ của doanh nghiệp và thực thi nghiêm minh chế tài xử phạt hành chính sẽ tạo nên một nền tảng để phát triển thị trường lao động ngoài nước an toàn, bền vững và nhân văn./.

Nguyễn Hữu