Chuyển đổi số trong chính quyền địa phương 02 cấp - bước đột phá về cải cách hành chính ở tỉnh Quảng Trị hiện nay

Từ khóa: Cải cách hành chính; chính quyền địa phương 02 cấp; chuyển đổi số; quản trị công; tỉnh Quảng Trị.

Đặt vấn đề

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về chuyển đổi số đã khẳng định quyết tâm chính trị cao độ trong việc xây dựng chính phủ số và xã hội số. Bước ngoặt mang tính lịch sử được đánh dấu bởi Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương, tạo cơ sở tiền đề để Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 28/6/2025 về sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mở ra hành lang pháp lý cho việc tinh gọn bộ máy và đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Tại tỉnh Quảng Trị, việc quán triệt sâu sắc các chủ trương, nghị quyết này đã và đang được cụ thể hóa bằng những hành động quyết liệt. Trong đó, việc thực hiện chuyển đổi số trong chính quyền địa phương 02 cấp - bước đột phá về cải cách hành chính ở tỉnh Quảng Trị hiện nay không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm mà còn là giải pháp cốt lõi nhằm tối ưu hóa quy trình thủ tục, nâng cao năng lực phục vụ nhân dân, tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

1. Khái quát về chuyển đổi số trong chính quyền địa phương 02 cấp

1.1. Đặc thù của mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Mô hình chính quyền địa phương 02 cấp mang đặc thù cốt lõi là việc “phẳng hóa” cấu trúc quản trị công thông qua việc kết thúc hoạt động của cấp huyện. Sự dịch chuyển mang tính cách mạng này giúp đường truyền quyết sách từ cấp tỉnh thẳng xuống cấp xã, loại bỏ sự trì trệ và tiết giảm tối đa chi phí vận hành bộ máy. Nhưng việc kết thúc hoạt động của cấp huyện cũng tạo ra một áp lực kép nặng nề lên cả hai đầu hệ thống. Một mặt, cấp tỉnh phải nâng vượt bậc năng lực quản lý vĩ mô, trực tiếp bao quát một lượng lớn các đơn vị cấp cơ sở; mặt khác, đội ngũ cán bộ cấp xã vốn có nguồn lực mỏng thì nay phải đối mặt với áp lực quá tải khi tiếp nhận khối lượng công việc khổng lồ, đa dạng chuyên môn vốn thuộc thẩm quyền của cấp huyện trước đây.

Trước bối cảnh đó, Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Trị lần thứ nhất nhiệm kỳ 2025-2030 xác định “Vận hành tổ chức bộ máy, chính quyền địa phương 02 cấp hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả” và “Thực hiện đột phá về khoa học, công nghệ đổi mới, sáng tạo và chuyển đổi số”¹ là nhiệm vụ trọng tâm của sự phát triển kinh tế-xã hôi, đổi mới sáng tạo. Theo đó, Tỉnh ủy Quảng Trị đã ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 03/4/2026 về đột phá chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính giai đoạn 2026-2030. Đây được coi là “chìa khóa” chiến lược nhằm hiện đại hóa nền hành chính địa phương và khơi thông các điểm nghẽn về hạ tầng công nghệ, nhân lực. Việc thực thi quyết liệt Nghị quyết 05-NQ/TU thông qua số hóa toàn trình dịch vụ công, kết nối cơ sở dữ liệu liên thông theo thời gian thực và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo giá trị chính là giải pháp giải quyết tận gốc áp lực kép nêu trên. Bằng cách biến công nghệ số thành công cụ đắc lực hỗ trợ cán bộ cơ sở và tinh gọn thủ tục hành chính, tỉnh Quảng Trị đang từng bước xây dựng một nền hành chính phục vụ, tạo bước nhảy vọt về các chỉ số PAR INDEX, SIPAS và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế xã hội vững chắc trong kỷ nguyên mới.

1.2. Chuyển đổi số - động lực cốt lõi thúc đẩy cải cách hành chính

Tại tỉnh Quảng Trị, chuyển đổi số đã trở thành động lực cốt lõi, mang tính quyết định thúc đẩy thành công của cải cách hành chính, đặc biệt trong bối cảnh triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Trước hết, sự chuyển dịch từ “quản lý bằng giấy tờ” sang “quản trị dựa trên dữ liệu” chính là hạt nhân cốt lõi giúp tỉnh Quảng Trị thay đổi tư duy quản lý. Việc số hóa toàn diện dữ liệu đất đai, hộ tịch và doanh nghiệp đã xóa bỏ phương thức lưu trữ thủ công, giúp lãnh đạo tỉnh ra quyết định điều hành dựa trên số liệu thực tế được cập nhật trực quan theo thời gian thực.

Thứ hai, hạ tầng số tạo điều kiện thiết lập luồng thông tin thông suốt theo trục dọc từ tỉnh xuống tận các xã vùng sâu vùng xa, đồng thời tối ưu hóa quy trình liên thông liên ngành theo chiều ngang. Sự kết nối đồng bộ này giúp phá vỡ các rào cản địa lý và tình trạng cát cứ thông tin, cắt giảm tối đa tầng nấc trung gian để hồ sơ thủ tục phức tạp được xử lý tự động và nhanh chóng.

Thứ ba, năng lực số hóa của chính quyền (được đo lường bằng Chỉ số DTI) đóng vai trò là “biến độc lập” quyết định trực tiếp đến sự cải thiện của hai chỉ số hiệu năng hành chính công tại tỉnh Quảng Trị là Chỉ số PAR INDEX và Chỉ số SIPAS. Khi Chỉ số DTI được nâng cao thông qua việc hiện đại hóa công nghệ và nâng cấp kỹ năng số cho đội ngũ công chức thì toàn bộ quy trình công vụ sẽ tự động trở nên công khai, minh bạch. Sự thay đổi mang tính nền tảng đó không chỉ tối ưu hóa điểm số PAR INDEX nhờ rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, mà còn trực tiếp nâng cao điểm số SIPAS, giúp nền hành chính của tỉnh dịch chuyển mạnh mẽ sang tư duy phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo giá trị cao nhất.

2. Thực trạng chuyển đổi số trong chính quyền địa phương 02 cấp -bước đột phá về cải cách hành chính ở tỉnh Quảng Trị hiện nay

2.1. Những kết quả mang tính đột phá

Bước vào kỷ nguyên vươn mình với những cải cách thể chế mang tính lịch sử, tỉnh Quảng Trị đã chủ động lựa chọn công nghệ số làm đòn bẩy chiến lược để phát triển kinh tế xã - hội. Đặc biệt, việc thực hiện lộ trình tinh gọn bộ máy và chuyển đổi toàn diện sang mô hình chính quyền địa phương 02 cấp (kết thúc hoạt động của cấp huyện) theo các quy định mới đặt hệ thống hành chính trước một bài toán vận hành chưa từng có. Đối mặt với áp lực quản lý trực tiếp từ tỉnh xuống cơ sở, tỉnh Quảng Trị không đi theo lối mòn dịch chuyển cơ học mà đã lấy chuyển đổi số làm động lực cốt lõi để tái cấu trúc. Đến nay, địa phương đã gặt hái được những kết quả mang tính đột phá trên cả 3 phương diện chỉ đạo, tổ chức thực thi và lan tỏa đến toàn xã hội.

Một là, thông suốt trục liên thông, xóa bỏ hoàn toàn độ chậm trễ trong hoạt động hành chính.

Đột phá đầu tiên và mang tính quyết định của Quảng Trị nằm ở việc giải quyết triệt để bài toán thông suốt mạch máu thông tin trong toàn hệ thống. Khi không còn bộ máy cấp huyện làm cầu nối trung chuyển, Cổng Thông tin điện tử tỉnh Quảng Trị cùng với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung đã được nâng cấp đồng bộ, đóng vai trò là hạ tầng kết nối kỹ thuật số trực tiếp và độc đạo giữa tỉnh và cấp cơ sở. Đây chính là giải pháp cốt lõi để hiện thực hóa nguyên tắc quản trị phẳng, triệt tiêu hoàn toàn sự lệ thuộc vào các tầng nấc rườm rà của mô hình cũ.

Kết quả thực tiễn cho thấy, việc “kỹ thuật số hóa” trục liên thông chỉ đạo đã xóa bỏ hoàn toàn độ trễ luân chuyển văn bản hành chính. Một quyết sách, mệnh lệnh chỉ đạo, hoặc văn bản quy phạm của lãnh đạo UBND tỉnh sau khi phát hành và ký số sẽ ngay lập tức xuất hiện trên màn hình điều hành của Chủ tịch UBND xã, phường chỉ sau vài giây. Ngược lại, dữ liệu báo cáo, kiến nghị và các biến động kinh tế - xã hội tại từng cơ sở được truyền thẳng lên các sở, ngành cấp tỉnh mà không cần qua khâu tổng hợp, trung chuyển thủ công, hoạt động liên thông dọc thông suốt này giúp cấp tỉnh bao quát trực tiếp toàn bộ địa bàn, đồng thời giải phóng bộ máy cơ sở khỏi gánh nặng chờ đợi phê duyệt, nâng cao tối đa năng lực phản ứng nhanh của chính quyền.

Hai là, chuyển sang dịch vụ công toàn trình, xóa bỏ địa giới hành chính.

Nếu như hệ thống liên thông dọc bảo đảm sự vận hành thông suốt nội bộ, thì bộ phận Một cửa cấp tỉnh và cấp xã chính là nơi thể hiện rõ nét nhất thành quả chuyển đổi số hướng tới người dân trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Nhận thức được việc cấp xã trở thành cấp thực thi duy nhất ở cơ sở, tỉnh Quảng Trị đã tập trung hiện đại hóa đồng bộ hạ tầng số tại đây. Điểm nhấn đột phá tại các trung tâm hành chính công cấp xã hiện nay là việc tích hợp hệ thống ki ốt tự phục vụ thông minh, các thiết bị quét sinh trắc học và tổng đài tương tác tự động. Hệ thống này cho phép công dân chủ động tra cứu, quét mã QR và tự thực hiện các bước nộp hồ sơ mà không cần sự can thiệp thủ công từ công chức.

Đặc biệt, việc áp dụng chữ ký số chuyên dùng và văn bản điện tử cho cán bộ, công chức, viên chức trong toàn bộ quy trình giải quyết công vụ - từ khâu tiếp nhận, kiểm tra dữ liệu, phê duyệt liên thông cho đến trả kết quả - đã thay đổi hoàn toàn bản chất của dịch vụ công. Quy trình “không giấy tờ” này giúp số hóa toàn trình các giao dịch hành chính phức tạp như địa chính, hộ tịch, tư pháp. Kết quả là tỷ lệ hồ sơ được xử lý trực tuyến toàn trình tại các xã, phường tăng trưởng vượt bậc, vượt xa các giai đoạn trước. Người dân và doanh nghiệp không còn phải chịu cảnh di chuyển đường dài lên tỉnh hay chờ đợi xếp hàng; tiến độ xử lý được phơi bày minh bạch trên hệ thống thời gian thực, triệt tiêu tận gốc hiện tượng nhũng nhiễu và đùn đẩy trách nhiệm.

Ba là, lan tỏa phong trào chuyển đổi số đến các ngành, các cấp, các tầng lớp nhân dân trên địa bàn tỉnh qua phong trào “Bình dân học vụ số” và “phổ cập định danh điện tử”.

Mọi cuộc cải cách công nghệ sẽ trở nên vô nghĩa nếu người dân - chủ thể phục vụ - đứng ngoài cuộc. Nhận thức rõ điều đó, tỉnh Quảng Trị đã kiến tạo nên một mạng lưới chuyển đổi số toàn dân đầy sáng tạo với hạt nhân là hơn 900 Tổ công nghệ số cộng đồng hoạt động tích cực tại tất cả các thôn, bản, khu phố. Không dừng lại ở các chiến dịch truyền thông mang tính hình thức, các tổ công nghệ số này đã khơi dậy sức mạnh nội sinh từ cơ sở thông qua phong trào mang tên “Bình dân học vụ số”. Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, mạng lưới này đã trực tiếp bình dân hóa các khái niệm công nghệ phức tạp thành các thao tác sinh hoạt hàng ngày.

Minh chứng sống động nhất cho phong trào này là việc đưa ứng dụng định danh điện tử VNeID và tài khoản dịch vụ công quốc gia vào đời sống của đại bộ phận nhân dân, kể cả ở các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số dọc biên giới. Người dân Quảng Trị từ chỗ e ngại công nghệ thì nay đã có thể tự tin sử dụng điện thoại thông minh để tương tác với chính quyền địa phương 02 cấp, thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt và xuất trình giấy tờ số hóa. Sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và kỹ năng của người dân chính là chiếc chìa khóa vàng giúp thu hẹp khoảng cách số, giúp xã hội thích ứng hoàn toàn với bộ máy hành chính mới, đồng thời trực tiếp nâng cao Chỉ số SIPAS và Chỉ số PAR INDEX của tỉnh một cách thực chất.

Với những kết quả đạt được năm 2025, Chỉ số PAR INDEX của tỉnh Quảng Trị đạt 88,28 điểm, cao hơn những năm trước, trong đó công tác chỉ đạo điều hành 9,25/9,5 điểm (đạt 97,37% điểm), xếp thứ 11/34 tỉnh, thành phố; cải cách tổ chức bộ máy đạt 9,63/10.5 điểm (đạt giá trị 91,65%, mức trung bình chung cả nước là 92,42%), xếp vị trí thứ 22/34 tỉnh, thành phố; cải cách thủ tục hành chính đạt 11,92 trong tổng số 12 điểm (đạt 99,30%), xếp thứ 17 trong 34 tỉnh, thành phố (mức trung bình cả nước là 98,14%); cải cách chế độ công vụ đạt 12,98/14,5 điểm (đạt giá trị 89,48%, mức trung bình chung cả nước là 88,72%), xếp vị trí thứ 15/34 tỉnh, thành phố; cải cách tài chính công đạt 10,78 trong tổng số 12 điểm (đạt giá trị 89,83%, mức trung bình chung cả nước là 89,77%), xếp vị trí thứ 21/34 tỉnh, thành phố². Từ những năm trước đây đến nay, tỉnh Quảng Trị luôn luôn xây dựng kế hoạch chuyển đổi số hàng năm (kể cả tỉnh Quảng Trị và tỉnh Quảng Bình trước sáp nhập), đến nay 100% cơ quan trong hệ thống chính trị ở tỉnh được cài đặt hệ thống mạng điện tử, hơn 80% phần mềm công nghệ thông tin được nâng cấp, tỷ lệ hồ sơ nộp trực tuyến đạt 94,89%; tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt 98,44%; tỷ lệ cấp kết quả điện tử đạt 95,02%; tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt trên 95%³ tại các trung tâm hành chính trên địa bàn tỉnh; gần 100% cán bộ, công chức, viên chức hoàn thành tích hợp VneID. Đến nay tỷ lệ công dân từ đủ 6 tuổi trở lên trên địa bàn tỉnh đăng ký tài khoản định danh điện tử đạt 80,6%, trong đó tài khoản định danh điện tử mức 2 đạt 77,2%⁴ và đã mở hàng trăm lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyển đổi số.

Kết quả bứt phá thông suốt hoạt động chỉ đạo, hiện đại hóa dịch vụ công cơ sở và bình dân hóa năng lực số trong cộng đồng đã dệt nên một diện mạo mới cho nền hành chính tỉnh Quảng Trị theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp - là minh chứng bác bỏ ý kiến cho rằng các tỉnh còn khó khăn về nguồn lực thì không thể chuyển đổi số thành công - qua đó từng bước xây dựng một nền hành công bằng, liêm chính, kiến tạo và phục vụ Nhân dân, tạo nền tảng vững chắc để thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên mới.

Những hạn chế, bất cập

Chuyển đổi số trong cải cách hành chính trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp tại tỉnh Quảng Trị hiện nay đã đạt được một số kết quả bước đầu, tuy nhiên vẫn còn bất cập, hạn chế và “điểm nghẽn” cần sớm được tháo gỡ, thể hiện qua một số chỉ số thành phần cải cách hành chính còn thấp, như chỉ số cải cách thể chế mới đạt 7,59/9 điểm (đạt 84,28%), và xếp thứ 33/34 tỉnh thành phố; chuyển đổi số trong cơ quan nhà nước đạt 12,73/16 điểm (đạt giá trị 79,57%, mức trung bình chung cả nước là 84,89%), xếp vị trí thứ 29/34 tỉnh, thành phố⁵.

Trước hết, hạ tầng công nghệ và trang thiết bị kỹ thuật tại cơ sở chưa đồng bộ, nhiều nơi đã xuống cấp hoặc lạc hậu, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Hệ thống đường truyền internet tại một số cơ sở chưa ổn định, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ xử lý hồ sơ công trực tuyến của người dân. Hiện nay phần lớn hệ thống đường truyền internet ở khu vục miền núi sử dụng mạng viễn thông Vinaphone, Viettel và hầu như không sử dụng mạng Mobifone với lý do sóng mạng này yếu. Một số xã thuộc địa bàn huyện Đakrông, huyện Hướng Hóa (trước đây) có hạ tầng mạng băng rộng cố định và sóng di động chưa ổn định. Việc thiếu hụt trạm phát sóng khiến việc tiếp cận các ứng dụng định danh cá nhân hay Cổng dịch vụ công trực tuyến tại nhà của người dân gặp nhiều rào cản. Nhiều loại máy móc như máy tính nhiều địa phương cấu hình thấp, tốc độ xử lý thông tin chậm, máy scan đã cũ…

Thứ hai, sự liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các phần mềm chuyên ngành, giữa các cơ quan, đơn vị và giữa các cấp chính quyền vẫn còn rời rạc, chưa thực sự thông suốt. Nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành chưa được kết nối hoàn toàn với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh, dẫn đến tình trạng cán bộ công chức phải nhập liệu thủ công nhiều lần trên các hệ thống khác nhau.

Thứ ba, chất lượng nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số tại cấp tỉnh và cấp xã còn thiếu và yếu. Đội ngũ chuyên trách về công nghệ thông tin ở cấp xã còn mỏng, trong khi cấp xã hầu như không có cán bộ chuyên trách mà phải kiêm nhiệm, trình độ công nghệ thông tin của một bộ phận cán bộ, công chức cấp cơ sở vẫn còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu làm việc trong môi trường số hóa. Trình độ công nghệ số của người dân còn thấp, đặc biệt vùng núi, dân tộc thiểu số, vùng nông thôn, qua khảo sát một số nơi có hơn 70% người dân không sử dụng được công nghệ số thực hiện trong cải cách hành chính, cán bộ, công chức, viên chức phải hướng dẫn.

Thứ tư, tỷ lệ người dân tự thực hiện dịch vụ công trực tuyến tại nhà khá cao nhưng vẫn phụ thuộc sự hướng dẫn của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Phần lớn người dân vẫn có thói quen đến trực tiếp đến cơ quan nhà nước, bộ phận một cửa để được cán bộ cầm tay chỉ việc hoặc làm hộ, do kỹ năng số của người dân (nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người lớn tuổi) còn hạn chế, giao diện một số dịch vụ công chưa thực sự thân thiện, dễ sử dụng. Năm 2025, tỉ lệ hồ sơ được cấp kết quả điện tử đạt 94,91%; tỉ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt 94,81%, sang 6 tháng đầu năm 2026 các tỉ lệ này tiếp tục tăng, lần lượt đạt 95,12% và 97,58%⁶, tại các trung tâm hành chính công trên địa bàn tỉnh chủ yếu do cán bộ, công chức, viên chức hỗ trợ thực hiện, tuy nhiên đó là những giấy tờ hồ sơ cơ bản, còn nhiều hoạt động khác ở các cơ quan hành chính chưa thống kê được.

Thứ năm, công tác số hóa kết quả thủ tục hành chính còn tỷ lệ phát sinh hồ sơ thấp và tiến độ kho dữ liệu điện tử cá nhân chưa đồng bộ. Việc tái cấu trúc quy trình thủ tục hành chính để chuyển từ môi trường trực tiếp sang môi trường điện tử ở một số lĩnh vực còn mang tính hình thức, chưa thực sự cắt giảm tối đa các bước trung gian cho người dân và doanh nghiệp.

Cuối cùng, nhận thức và quyết tâm chính trị của người đứng đầu ở một số địa phương, đơn vị chưa đồng đều, chưa quyết liệt. Việc bố trí kinh phí dành riêng cho nhiệm vụ ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số còn rất hạn hẹp, chủ yếu phụ thuộc vào nguồn phân bổ từ ngân sách cấp trên, dẫn đến việc triển khai các sáng kiến số tại cơ sở gặp nhiều khó khăn.

4. Giải pháp đột phá đẩy mạnh chuyển đổi số trong thời gian tới

4.1. Tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ và đồng bộ kiến trúc dữ liệu liên thông

Trước hết, cần đầu tư xây dựng, nâng cấp hạ tầng công nghệ và trang thiết bị kỹ thuật tại những địa bàn cơ sở chưa đồng bộ, nhiều nơi đã xuống cấp hoặc lạc hậu, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Hệ thống đường truyền internet tại một số cơ sở chưa ổn định, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ xử lý hồ sơ công trực tuyến của người dân cũng rất cần được đầu tư, nâng cấp.

Thứ hai, tập trung xây dựng các cơ sở dữ liệu để khắc phục tình trạng sự liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các phần mềm chuyên ngành, giữa các cơ quan, đơn vị và giữa các cấp chính quyền vẫn còn rời rạc, chưa thực sự thông suốt. Nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành chưa được kết nối hoàn toàn với Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh, dẫn đến tình trạng cán bộ công chức phải nhập liệu thủ công nhiều lần trên các hệ thống khác nhau.

Thứ ba, tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng để khắc phục tình trạng chất lượng nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi số tại cấp xã còn thiếu và yếu. Đội ngũ cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin ở cấp xã hầu như không có, mà phải kiêm nhiệm, trình độ công nghệ thông tin của một bộ phận cán bộ, công chức cơ sở còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu làm việc trong môi trường số hóa.

Thứ tư, có biện pháp (chủ yếu là về nhân lực công nghệ thông tin, chuyển đổi số) để khắc phục dần tỷ lệ người dân tự thực hiện dịch vụ công trực tuyến tại nhà còn thấp. Thực tế, phần lớn người dân vẫn có thói quen đến trực tiếp bộ phận một cửa để được cán bộ cầm tay chỉ việc hoặc làm hộ, do kỹ năng số của người dân (nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người lớn tuổi) còn hạn chế, giao diện một số dịch vụ công chưa thực sự thân thiện, dễ sử dụng.

Thứ năm, đẩy mạnh số hóa kết quả giải quyết thủ tục hành chính để giảm dần tỷ lệ phát sinh hồ sơ và tiến độ kho dữ liệu điện tử cá nhân chưa đồng bộ. Việc tái cấu trúc quy trình thủ tục hành chính để chuyển từ môi trường trực tiếp sang môi trường điện tử ở một số lĩnh vực còn mang tính hình thức, chưa thực sự cắt giảm tối đa các bước trung gian cho người dân và doanh nghiệp.

4.2. Ứng dụng công nghệ thông minh trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm giảm tải áp lực cho cơ sở

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) là bước đột phá chiến lược giúp tối ưu hóa bộ máy, giảm tải áp lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở vốn đang quá tải tại tỉnh Quảng Trị. Vì vậy, giải pháp cốt lõi đầu tiên là triển khai trợ lý ảo chatbot và callbot thông minh tích hợp trên Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Hệ thống trí tuệ nhân tạo này sẽ tự động tiếp nhận, hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ và trả hồ sơ để trước mắt bộ phận một cửa các cấp phải giảm được hơn 50% khối lượng công việc tiếp đón, tư vấn thủ tục trực tiếp thông thường.

Đối với công tác quản trị nội bộ, tỉnh Quảng Trị cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong số hóa và nhận dạng dữ liệu (OCR) để tự động bóc tách, phân loại dữ liệu từ hồ sơ giấy sang định dạng số. Công nghệ này sẽ giúp cán bộ, công chức cơ sở giảm tối đa thời gian nhập liệu thủ công, hạn chế sai sót và đẩy nhanh tốc độ xử lý hồ sơ. Đồng thời, áp dụng trí tuệ nhân tạo vào hệ thống quản lý văn bản để tự động tóm tắt nội dung văn bản đi/đến, gợi ý luân chuyển hồ sơ công việc đến đúng thẩm quyền một cách chính xác.

Bên cạnh đó, cần phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo dự báo và phân tích dữ liệu (Data Analytics) giúp lãnh đạo cấp huyện, xã theo dõi trực quan luồng xử lý hồ sơ. Hệ thống sẽ tự động cảnh báo sớm các hồ sơ có nguy cơ trễ hạn, nhận diện các nút thắt trong quy trình giải quyết để kịp thời điều chỉnh dòng công việc.

Cuối cùng, cần xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo dùng chung (AI-as-a-Service) từ cấp tỉnh để chính quyền cấp xã dễ dàng khai thác mà không tốn chi phí đầu tư hạ tầng riêng biệt, bảo đảm tính khả thi và tiết kiệm ngân sách.

4.3. Cá thể hóa dịch vụ công, đổi mới mô hình tương tác với Nhân dân

Cá thể hóa dịch vụ công và đổi mới mô hình tương tác là giải pháp cốt lõi để chuyển đổi số thực sự hướng về người dân, lấy người dân làm trung tâm tại chính quyền địa phương 02 cấp ở tỉnh Quảng Trị.

Để hiện thực hóa điều này, cần xây dựng Hệ thống tài khoản số công dân duy nhất tích hợp trên nền tảng ứng dụng di động công trực tiên của tỉnh (hoặc ứng dụng định danh điện tử VNeID). Hệ thống này có khả năng tự động nhận diện danh tính, hành vi và lưu trữ lịch sử giao dịch của từng cá nhân. Dựa trên dữ liệu đó, ứng dụng sẽ chủ động “nhắc việc” và gửi thông báo cá thể hóa đến thiết bị di động của người dân khi các giấy tờ đến hạn (như gia hạn thẻ bảo hiểm y tế, đổi giấy phép lái xe, hay thông báo tiêm chủng cho trẻ em). Người dân không còn phải tự nhớ lịch trình hay tốn công tra cứu thủ tục rườm rà.

Mô hình tương tác cũng cần được làm mới thông qua việc đa kênh hóa các phương thức giao tiếp trực tuyến. Thay vì chỉ sử dụng Cổng Dịch vụ công truyền thống, chính quyền cấp xã cần phát triển các kênh tương tác thân thiện như Zalo Official Account, mini-app, và mạng xã hội nội địa để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị. Các kênh này hỗ trợ người dân gửi hình ảnh, video hiện trường và định vị GPS về các sự cố hạ tầng, ô nhiễm môi trường hay thái độ phục vụ của cán bộ, công chức. Hệ thống thông minh phía sau sẽ tự động phân loại, chuyển đến đúng cơ quan thẩm quyền xử lý và cập nhật tiến độ công khai cho người dân theo thời gian thực.

Đối với các vùng đặc thù của Quảng Trị như miền núi, vùng sâu, vùng xa nơi kỹ năng số của người dân còn hạn chế, chính quyền cần duy trì và phát triển mô hình “Điểm dịch vụ số cộng đồng”. Tại đây, các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng sẽ đóng vai trò là cầu nối, sử dụng các thiết bị thông minh di động để trực tiếp hỗ trợ, hướng dẫn người dân trải nghiệm dịch vụ theo phương thức “cầm tay chỉ việc”, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình số hóa.

Kết luận

Chuyển đổi số trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp là chìa khóa mở ra bước đột phá toàn diện cho cải cách hành chính tại tỉnh Quảng Trị. Dù còn đối mặt với nhiều khó khăn về hạ tầng và nguồn nhân lực, nhưng việc kiên quyết tháo gỡ các “điểm nghẽn” dữ liệu, đồng bộ hạ tầng số và mạnh dạn ứng dụng công nghệ thông minh (AI) đã và đang thay đổi căn bản phương thức quản trị, vận hành của bộ máy chính quyền cơ sở của tỉnh. Thành công từ mô hình này không chỉ giúp giảm tải áp lực cho cán bộ, tối ưu hóa nguồn lực công, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng phục vụ, củng cố niềm tin và hướng tới sự hài lòng tối đa của người dân, doanh nghiệp, tạo động lực thúc đẩy Quảng Trị phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới của dân tộc./.

-----------------------------------

 Tài liệu tham khảo:

1. Chính phủ (2021), Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/07/2021 ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 - 2030.

2. Thủ tướng Chính phủ (2020), Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/06/2020 phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.

3. Thủ tướng Chính phủ (2021), Quyết định số 942/QĐ-TTg ngày 15/06/2021 phê duyệt Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030.

4. Bộ Thông tin và Truyền thông (2022), Quyết định số 922/QĐ-BTTTT ngày 20/05/2022 phê duyệt Đề án “Xác định Bộ chỉ số đánh giá chuyển đổi số của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và của quốc gia”.

5. Bộ Nội vụ (2026), Tài liệu công bố Chỉ số SIPAS, Chỉ số PAR Index năm 2025.

6. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Trị (2021), Nghị quyết số 02-NQ/TU ngày 04/11/2021 về Chuyển đổi số tỉnh Quảng Trị đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

7. Tỉnh ủy Quảng Trị (2026), Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 03/4/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Trị tập trung vào đột phá chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính giai đoạn 2026 - 2030.

8. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình (2022), Kế hoạch số 163/KH-UBND ngày 09/2/2022 của UBND tỉnh Quảng Bình tập trung chuyển đổi số tỉnh Quảng Bình năm 2022.

9. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Bình (2024), Kế hoạch số 2087/KH-UBND ngày 11/11/2024 của UBND tỉnh Quảng Bình tập trung thực hiện các mục tiêu chuyển đổi số năm 2025.

10. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị (2022), Quyết định số 1358/QĐ-UBND ngày 23/05/2022 phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030.

11. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị (2024), Kế hoạch số 46/KH-UBND ngày 05/03/2024 về thực hiện nhiệm vụ cải cách hành chính trọng tâm, gắn kết chặt chẽ với phát triển chính quyền số trên địa bàn tỉnh.

12. Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Quảng Trị (2025), Báo cáo số 112/BC-STTTT về kết quả triển khai hạ tầng số, liên thông dữ liệu và ứng dụng trợ lý ảo tại chính quyền cấp huyện, cấp xã năm 2025.

13. Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Trị (2024), Nghị quyết số 32/2024/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ, khuyến khích người dân, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến và thanh toán trực tuyến trên địa bàn tỉnh.

14. Nguyễn Đăng Thành (Chủ biên) (2022), Cải cách hành chính nhà nước ở địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

15. Học viện Hành chính Quốc gia (2023), Kỷ yếu hội thảo khoa học: Đổi mới mô hình tương tác giữa chính quyền cơ sở và nhân dân qua nền tảng số, Nhà xuất bản Bách khoa Hà Nội.

ThS Nguyễn Thành Lê - Trường Chính trị Lê Duẩn, tỉnh Quảng Trị