Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp cơ sở trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số

Chủ tịch Hồ Chí Minh giảng bài cho lớp học bồi dưỡng đảng viên mới của Đảng bộ Hà Nội, ngày 14/5/1966. Ảnh: ditichhochiminhphuchutich.gov.vn

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ

Một trong những luận điểm bao trùm của Chủ tịch Hồ Chí Minh là khẳng định vai trò quyết định của cán bộ đối với mọi thắng lợi của cách mạng. Người nhiều lần nhấn mạnh: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”. Quan niệm này thể hiện cách tiếp cận rất thực tiễn: đường lối, chính sách đúng chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là phải có đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài để tổ chức thực hiện một cách sáng tạo, hiệu quả.

Từ đó, Người đặt công tác cán bộ, trong đó có đào tạo, bồi dưỡng vào vị trí then chốt của then chốt trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; coi đầu tư cho đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là đầu tư cho tương lai, cho sự tồn tại và phát triển bền vững của chế độ. Mọi sự yếu kém, trì trệ trong đội ngũ đều có thể trở thành “điểm nghẽn” đối với sự nghiệp cách mạng; ngược lại, nếu có đội ngũ cán bộ tốt, nêu gương, tận tụy, sáng tạo thì có thể biến đường lối đúng thành động lực mạnh mẽ cho phát triển.

Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát yêu cầu đối với cán bộ bằng công thức “vừa hồng, vừa chuyên”, một cách diễn đạt ngắn gọn nhưng hàm chứa nội dung toàn diện. “Hồng” là phẩm chất chính trị, đạo đức: trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân, với Đảng; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; gần dân, trọng dân, hiểu dân, hết lòng phục vụ Nhân dân. “Chuyên” là trình độ, năng lực, kỹ năng: nắm vững đường lối, chính sách, pháp luật; tinh thông chuyên môn, nghiệp vụ; có phương pháp, tác phong khoa học; biết vận dụng linh hoạt kiến thức vào thực tiễn công tác.

Người luôn gắn “đức” với “tài” và phê phán tư tưởng xem nhẹ một trong hai mặt đó. Người cán bộ mà thiếu đạo đức dễ lợi dụng quyền lực, gây tổn hại cho sự nghiệp cách mạng; người cán bộ chỉ có đạo đức chung chung mà không chịu học tập nâng cao trình độ thì khó hoàn thành nhiệm vụ, khó đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, vì vậy, phải hướng đến bồi dưỡng toàn diện: vừa củng cố bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, vừa nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng quản trị, khả năng ứng dụng khoa học - công nghệ.

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, học tập là nhiệm vụ suốt đời của mỗi con người, đặc biệt là cán bộ, đảng viên. Người nhấn mạnh: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ”; “Còn sống thì còn phải học, còn phải tiến bộ”; “Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học Nhân dân”. Từ đó, Người xác lập một số phương châm cơ bản cho công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ: học tập suốt đời, chống tư tưởng tự mãn, nhất là trong điều kiện khoa học - công nghệ phát triển nhanh; học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn; kiến thức có được qua đào tạo phải được chuyển hóa thành năng lực cụ thể trong thực thi nhiệm vụ; học trong nhà trường gắn với “trường đời” rộng lớn, thực tiễn công tác, lao động, tiếp xúc với Nhân dân.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu phải gắn chặt đào tạo, bồi dưỡng với đánh giá, bố trí, sử dụng cán bộ. Học xong phải làm tốt hơn, phục vụ Nhân dân tốt hơn; kết quả công việc là thước đo quan trọng của hiệu quả đào tạo. Người phê phán tình trạng đào tạo hình thức, “học để lấy bằng”, “học để đủ tiêu chuẩn”, không gắn với nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác. Quan điểm đó đặt ra yêu cầu, ở mọi thời kỳ, công tác đào tạo, bồi dưỡng phải được thiết kế đồng bộ với cơ chế đánh giá, sử dụng cán bộ; phải coi kết quả học tập, rèn luyện là một tiêu chí quan trọng trong quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển, đồng thời kiên quyết sàng lọc những người không chịu học, không chịu đổi mới, không đáp ứng yêu cầu vị trí việc làm.

Trong điều kiện chuyển đổi số hiện nay, nội dung “chuyên” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên được mở rộng, bao hàm cả năng lực số: khả năng sử dụng, vận hành các hệ thống thông tin, dữ liệu, dịch vụ công trực tuyến, nền tảng số; hiểu biết về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu; năng lực làm việc hiệu quả trên môi trường số. Đây là sự phát triển tự nhiên của yêu cầu “giỏi chuyên môn, nghiệp vụ” phù hợp với bối cảnh mới.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức hiện nay

Kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện của Đảng nhất quán khẳng định: cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng; công tác cán bộ là khâu then chốt của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Trong bối cảnh phát triển nhanh của khoa học - công nghệ, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số, Đảng ta đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trong đó đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là lực lượng nòng cốt trong quản trị quốc gia hiện đại.

Các nghị quyết về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo; về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; về cải cách chính sách tiền lương, cải cách thủ tục hành chính… đều xác định phát triển nhân lực, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là một trụ cột quan trọng. Điều này cho thấy sự vận dụng nhất quán tư tưởng “cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, đồng thời coi đào tạo, bồi dưỡng là khâu đột phá để nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý, điều hành trong bối cảnh mới.

Những năm gần đây, hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức từng bước được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, hiện đại, gắn chặt với vị trí việc làm, khung năng lực và yêu cầu chuyển đổi số. Các quy định về đào tạo, bồi dưỡng đã xác định rõ: đào tạo, bồi dưỡng là quyền lợi và đồng thời là nghĩa vụ của công chức, viên chức; cơ quan, tổ chức, đơn vị và người đứng đầu có trách nhiệm xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai, bảo đảm nguồn lực cho đào tạo, bồi dưỡng; kết quả đào tạo, bồi dưỡng phải gắn với đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, luân chuyển, sử dụng cán bộ.

Sự phân công, phân cấp giữa các cơ quan Trung ương với địa phương, giữa hệ thống học viện, trường chính trị, các cơ sở đào tạo chuyên ngành cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt, phát huy thế mạnh của từng thiết chế, bảo đảm vừa thống nhất, vừa phù hợp với đặc thù từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Đó là sự cụ thể hóa quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc đào tạo phải phù hợp với từng loại cán bộ, từng chức trách, nhiệm vụ, không “cào bằng”, không hình thức.

Một điểm nhấn mới trong vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là đưa nội dung chuyển đổi số, kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo… vào chương trình đào tạo quản lý nhà nước, bồi dưỡng công chức, viên chức. Chương trình phát triển Chính phủ số xác định rõ nhiệm vụ đưa nội dung đào tạo kỹ năng số, AI vào chương trình đào tạo quản lý nhà nước ngạch chuyên viên; xây dựng, cung cấp học liệu để đào tạo, phổ cập kỹ năng số, hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ số của cơ quan nhà nước trên các nền tảng trực tuyến.

Phong trào “Bình dân học vụ số”, được phát động với cảm hứng từ phong trào “Bình dân học vụ” năm 1945 do Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi xướng, được xác định là một phong trào cách mạng toàn dân, toàn diện, nhằm phổ cập kỹ năng số cho mọi tầng lớp nhân dân, “không ai bị bỏ lại phía sau” trên hành trình chuyển đổi số quốc gia. Trong phong trào ấy, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức vừa là đối tượng được hưởng lợi trực tiếp từ hệ sinh thái học liệu số, vừa là lực lượng nòng cốt trong tổ chức triển khai tại cơ sở. Đây là sự vận dụng sinh động tư tưởng “học suốt đời”, “học đi đôi với hành”, “học ở Nhân dân” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới.

Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp cơ sở trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số

Sau khi sắp xếp, cả nước còn 3.321 đơn vị hành chính cấp xã; việc sắp xếp đi kèm với tái cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở cấp này, chuyển cơ bản biên chế từ cấp huyện về làm nòng cốt ở các xã, phường, đặc khu mới, đồng thời tăng cường một số cán bộ, công chức, viên chức từ cấp tỉnh. Khối lượng công việc và mức độ phức tạp trong quản lý nhà nước ở cấp xã tăng lên rõ rệt, nhất là trong các lĩnh vực quản lý dân cư, đất đai, tài nguyên, môi trường, an sinh xã hội, trật tự an toàn xã hội, cải cách hành chính, chuyển đổi số.

Trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã không chỉ là nơi triển khai cuối cùng các chủ trương, chính sách, mà còn là “mặt tiền” của hệ thống hành chính trước người dân, doanh nghiệp. Bất cứ thay đổi nào trong quy trình, phương thức cung ứng dịch vụ công, nhất là dịch vụ công trực tuyến, đều phải được “đi qua” đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Nếu cán bộ, công chức cấp xã không theo kịp yêu cầu mới, nhất là yêu cầu về kỹ năng số, thì rất dễ xuất hiện “điểm nghẽn” trong thực thi chính sách, làm giảm hiệu quả của cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh đó, kỹ năng số trở thành cấu phần bắt buộc của năng lực công vụ. Năng lực công vụ của công chức không thể chỉ đo bằng mức độ hiểu biết pháp luật, khả năng soạn thảo văn bản hay kỹ năng giao tiếp truyền thống. Một cấu phần mới, mang tính quyết định, là năng lực số - khả năng sử dụng và vận hành hệ thống thông tin, dữ liệu, nền tảng số để phục vụ người dân, doanh nghiệp. Các chương trình đào tạo, bồi dưỡng gần đây đã bước đầu chú trọng nội dung này, song vẫn cần tiếp tục hoàn thiện, cập nhật, nhất là đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.

Đối với cán bộ, công chức cấp xã, các nhóm kỹ năng số chủ yếu cần được ưu tiên bồi dưỡng bao gồm: kỹ năng sử dụng hệ thống một cửa điện tử, cổng dịch vụ công, các phần mềm chuyên ngành; kỹ năng quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu dân cư, đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội trong giải quyết thủ tục hành chính; kỹ năng làm việc, giao tiếp trên môi trường số; kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu công. Việc thiết kế, tổ chức các chương trình bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, công chức cấp xã theo hướng “cầm tay chỉ việc”, gắn với bài toán cụ thể tại từng địa phương, từng lĩnh vực, giúp hiện thực hóa tinh thần “học đi đôi với hành” mà Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, nơi nào cấp ủy, chính quyền sớm chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng gắn với mô hình chính quyền hai cấp và yêu cầu chuyển đổi số, nơi đó việc vận hành bộ máy diễn ra thông suốt, niềm tin của người dân đối với chính quyền được củng cố. Cấp ủy, chính quyền đưa nội dung đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã vào chương trình công tác hằng năm; tổ chức khảo sát, đánh giá năng lực đội ngũ theo từng vị trí việc làm, từ đó xây dựng chương trình bồi dưỡng “trúng” nhu cầu; kết hợp các khóa bồi dưỡng tập trung tại trường chính trị, trung tâm bồi dưỡng chính trị với hình thức bồi dưỡng tại chỗ, trực tiếp trên hệ thống thông tin, nền tảng số; gắn kết quả tham gia đào tạo, bồi dưỡng - đặc biệt là kết quả ứng dụng kiến thức vào công việc, với đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ, công chức cấp xã.

Những kinh nghiệm đó phản ánh sự vận dụng linh hoạt, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập suốt đời, học gắn với thực tiễn, gắn đào tạo với đánh giá và sử dụng cán bộ trong điều kiện mới; đồng thời cho thấy dư địa rất lớn để tiếp tục tạo đột phá trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức, viên chức, nhất là ở cấp cơ sở.

Giá trị lý luận - thực tiễn và một số giải pháp tiếp tục đột phá trong đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ và về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ khẳng định sâu sắc vai trò quyết định của cán bộ, coi cán bộ là “cái gốc của mọi công việc”. Điều này đặt nền tảng lý luận cho việc coi đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức là khâu đột phá để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị nhà nước, nhất là trong bối cảnh chính quyền hai cấp và chuyển đổi số. Yêu cầu xây dựng đội ngũ “vừa hồng, vừa chuyên” thể hiện quan niệm toàn diện về nhân cách người cán bộ, kết hợp chặt chẽ giữa phẩm chất chính trị, đạo đức với trình độ, năng lực, kỹ năng. Trong thời đại số, nội hàm “chuyên” được mở rộng, bao gồm cả năng lực số, tư duy dữ liệu, khả năng thích ứng với công nghệ mới.

Phương châm học tập suốt đời, học đi đôi với hành, học từ Nhân dân mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra là cơ sở tư tưởng cho việc xây dựng xã hội học tập, cho các phong trào, chương trình như “Bình dân học vụ số”, Chương trình phát triển Chính phủ số, hệ sinh thái học liệu mở, các mô hình đào tạo kết hợp trực tiếp - trực tuyến hiện nay. Tư tưởng gắn đào tạo, bồi dưỡng với đánh giá, sử dụng cán bộ có ý nghĩa chỉ đạo đối với việc hoàn thiện cơ chế đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển; góp phần khắc phục bệnh hình thức trong đào tạo, bồi dưỡng, đồng thời tạo động lực để cán bộ, công chức, viên chức chủ động học tập, rèn luyện.

Để tiếp tục đột phá trong đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số, cần chú trọng một số giải pháp: tiếp tục hoàn thiện thể chế về đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức theo hướng đồng bộ, hiện đại, gắn chặt với khung năng lực vị trí việc làm và yêu cầu chuyển đổi số; làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, coi kết quả đào tạo, bồi dưỡng - đặc biệt là khả năng ứng dụng vào thực tiễn - là tiêu chí quan trọng trong đánh giá, sử dụng cán bộ; xây dựng, cập nhật khung năng lực vị trí việc làm đối với từng chức danh công chức, viên chức ở cả hai cấp chính quyền địa phương, trong đó năng lực số được xác định là thành tố bắt buộc đối với đa số vị trí, nhất là ở cấp xã.

Đồng thời, cần đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức đào tạo, bồi dưỡng theo tinh thần học tập suốt đời và học đi đôi với hành; kết hợp linh hoạt giữa đào tạo tập trung với đào tạo trực tuyến, đào tạo tại chỗ; tăng cường ứng dụng các nền tảng học tập số, hệ thống học liệu mở; đưa vào chương trình các chuyên đề về kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo, quản trị dữ liệu, an toàn thông tin… phù hợp với từng cấp, từng ngành, từng địa phương. Cùng với đó, phải gắn kết chặt chẽ đào tạo, bồi dưỡng với cải cách hành chính và chất lượng phục vụ Nhân dân; xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả sau đào tạo gắn với các chỉ số cải cách hành chính, chuyển đổi số; tăng cường phối hợp và huy động nguồn lực cho đào tạo, bồi dưỡng công chức, viên chức trong bối cảnh chuyển đổi số.

***

Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên toàn quốc, cùng với chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị công, việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh càng trở nên cấp thiết. Đào tạo, bồi dưỡng không chỉ nhằm “đủ điều kiện” về bằng cấp, chứng chỉ mà phải thực sự trở thành động lực nội sinh để nâng cao chất lượng đội ngũ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, cải thiện chất lượng phục vụ Nhân dân.

Khi đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt là đội ngũ ở cấp cơ sở được tiến hành một cách bài bản, thực chất, gắn với vị trí việc làm và kỹ năng chuyển đổi số sẽ từng bước xây dựng được đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên” để gánh vác trọng trách xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” trong thời đại số./.

Lưu Nga