Bồi
dưỡng cán bộ cấp xã đang được đặt trong chính dòng chảy của công việc hằng
ngày, thay vì tách rời công việc. (ảnh minh họa)
Từ “đúng vị trí việc làm” đến “đủ năng lực thực thi”
Việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 02 cấp không đơn thuần là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức. Đằng sau sự thay đổi về bộ máy là sự thay đổi về phương thức quản trị, phạm vi nhiệm vụ, yêu cầu phối hợp và trực tiếp hơn cả là yêu cầu đối với năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở. Khi nhiều nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cấp xã, chính quyền cơ sở không còn chỉ là nơi tổ chức thực hiện những nhiệm vụ theo hướng “truyền đạt - triển khai”. Cấp xã phải trực tiếp giải quyết ngày càng nhiều vấn đề gắn với đời sống kinh tế - xã hội, quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp. Điều đó đòi hỏi cán bộ, công chức phải hiểu việc, thạo việc và xử lý được việc. Chính vì vậy, Kế hoạch của UBND tỉnh Gia Lai xác định mục tiêu trang bị kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng nhằm nâng cao năng lực thực thi công vụ, đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm mới và hoạt động của mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
Điểm đáng chú ý ở đây là sự chuyển trọng tâm từ bằng cấp, chứng chỉ và kiến thức chung sang năng lực thực thi công vụ gắn với vị trí việc làm. Bồi dưỡng không nhằm tạo ra những lớp học đông người, những chương trình nặng về lý thuyết, mà hướng tới câu hỏi căn bản hơn: Sau khóa học, cán bộ có làm tốt hơn công việc của mình hay không? Đây chính là thước đo thực chất của công tác đào tạo, bồi dưỡng, đảm được các nhiệm vụ:
Một là, bồi dưỡng phải bắt đầu từ “khoảng trống năng lực”. Một trong những yêu cầu quan trọng của Kế hoạch là rà soát, đánh giá thực trạng trình độ, năng lực thực thi nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã để xác định đúng đối tượng, đúng nhu cầu bồi dưỡng. Đặc biệt, những cán bộ, công chức chưa đáp ứng yêu cầu chuyên môn của vị trí việc làm mới phải được ưu tiên bồi dưỡng. Cách làm này có ý nghĩa rất rõ trong bối cảnh tổ chức bộ máy đang vận hành theo mô hình mới. Không thể có một chương trình bồi dưỡng giống nhau cho tất cả cán bộ, công chức, bởi yêu cầu đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý khác với công chức chuyên môn; yêu cầu của địa bàn đô thị khác với nông thôn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới.
Kế hoạch vì vậy đặt ra hệ thống nội dung tương đối rộng nhưng có tính thực tiễn cao: từ quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công, tài chính, đấu thầu, đất đai, trật tự xây dựng, an sinh xã hội đến khiếu nại, tố cáo; đồng thời chú trọng kỹ năng ra quyết định tại cơ sở, giải quyết thủ tục hành chính, giao tiếp hành chính, giải quyết mâu thuẫn, tương tác với người dân, khai thác dữ liệu và hồ sơ số. Điều đó cho thấy bồi dưỡng cán bộ cấp xã đang được đặt trong chính dòng chảy của công việc hằng ngày, thay vì tách rời công việc.
Hai là, từ học để biết sang học để giải quyết công việc. Một điểm mới đáng chú ý trong Kế hoạch là yêu cầu lựa chọn hình thức bồi dưỡng linh hoạt, trong đó các khóa bồi dưỡng chuyên môn chuyên ngành 03 tháng có thể tổ chức trong giờ hành chính, ngoài giờ hành chính hoặc buổi tối; nội dung hướng tới “cầm tay chỉ việc”, tập trung hướng dẫn trực tiếp những nhiệm vụ, quy trình thường xuyên phát sinh trong thực tiễn. Đây là cách tiếp cận phù hợp với đặc thù của cán bộ, công chức cấp xã: vừa học, vừa làm, học đến đâu vận dụng đến đó. Đào tạo, bồi dưỡng chỉ thực sự có giá trị khi kiến thức được chuyển hóa thành năng lực xử lý công việc. Một cán bộ được học về đất đai nhưng vẫn lúng túng trước một hồ sơ cụ thể; được học về cải cách hành chính nhưng chưa biết tổ chức quy trình giải quyết công việc; được tập huấn chuyển đổi số nhưng chưa khai thác hiệu quả dữ liệu số… thì khoảng cách giữa “được đào tạo” và “có năng lực” vẫn còn rất lớn. Vì vậy, hướng “cầm tay chỉ việc” có thể tạo ra sự kết nối trực tiếp giữa kiến thức – kỹ năng – tình huống – kết quả công việc.
Ba là, lấy kết quả sau bồi dưỡng làm thước đo. Nếu chỉ dừng lại ở việc cán bộ có tham gia khóa học hay không thì chưa đủ để đánh giá chất lượng đào tạo. Kế hoạch của Gia Lai đưa ra yêu cầu đánh giá sau bồi dưỡng, trong đó cán bộ, công chức phải vận dụng kiến thức đã được bồi dưỡng vào thực tiễn ít nhất 03 tháng; kết quả đánh giá gắn với kết quả thực thi công vụ, mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, năng lực phối hợp liên ngành, kỷ luật, kỷ cương và liêm chính công vụ. Đây là điểm có ý nghĩa quyết định để chống bệnh hình thức trong đào tạo, bồi dưỡng. Bởi chất lượng của một khóa học không nằm chủ yếu ở số lượng người tham dự hay số giờ học, mà ở những thay đổi có thể quan sát được trong công việc sau đào tạo. Nếu cán bộ giải quyết hồ sơ nhanh hơn, chính xác hơn; giao tiếp với người dân tốt hơn; phối hợp giữa các bộ phận hiệu quả hơn; giảm sai sót trong tham mưu; chủ động hơn trong sử dụng dữ liệu và công cụ số… thì khi đó, giá trị của bồi dưỡng mới thực sự được chứng minh. Đặc biệt, việc đưa kết quả này vào đánh giá, xếp loại hằng năm và làm căn cứ cho quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển hoặc tinh giản biên chế tạo ra mối liên hệ giữa học tập – năng lực – sử dụng cán bộ.
Bốn là, chuẩn bị năng lực cho một nền quản trị cơ sở hiện đại. Nếu giai đoạn 2026–2028 tập trung trước hết vào việc bảo đảm năng lực cơ bản để thực thi nhiệm vụ thì giai đoạn 2029–2031 được đặt trong yêu cầu nâng cao năng lực chuyên sâu. Kế hoạch xác định tiếp tục cập nhật kiến thức về phương thức sản xuất số, tư duy và kỹ năng quản trị công hiện đại, xây dựng chính quyền số, ứng dụng công nghệ thông tin trong lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành. Với công chức chuyên môn, các nội dung được ưu tiên gồm pháp luật, đạo đức công vụ, văn hóa công sở, liêm chính, kỹ năng số, công nghệ số, phục vụ doanh nghiệp, kinh tế số nông nghiệp, nông thôn, du lịch cộng đồng, quản trị rủi ro xã hội, truyền thông chính sách và phối hợp liên ngành. Như vậy, mục tiêu cuối cùng không chỉ là để cán bộ đáp ứng công việc hiện tại, mà còn phải có khả năng thích ứng với những yêu cầu quản trị mới.
Bên cạnh đó, Kế hoạch còn đặt vấn đề xây dựng các công cụ, phần mềm và trợ lý ảo ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ tra cứu, hỏi đáp nghiệp vụ, đồng thời xây dựng sổ tay điện tử và video hướng dẫn nghiệp vụ theo các nguyên tắc “6 rõ”: rõ người làm, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm, rõ kết quả, rõ thẩm quyền. Đây không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ vào đào tạo. Sâu xa hơn, đó là sự thay đổi phương thức truyền đạt và hỗ trợ cán bộ trong quá trình thực thi công vụ: kiến thức phải có khả năng truy cập nhanh, dễ hiểu, dễ áp dụng và gắn với từng tình huống cụ thể.
Để bồi dưỡng trở thành một “khâu đột phá”
Một kế hoạch tốt chỉ thực sự tạo ra chuyển biến khi được tổ chức thực hiện nghiêm túc. Kế hoạch xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, yêu cầu đưa nội dung bồi dưỡng, tập huấn vào chương trình, kế hoạch công tác thường xuyên; đồng thời giao UBND các xã, phường rà soát, đánh giá đội ngũ, xác định nhu cầu và lựa chọn cán bộ tham gia phù hợp. Điều này đặt ra một yêu cầu quan trọng: người đứng đầu không thể coi đào tạo, bồi dưỡng là việc riêng của cơ quan tổ chức cán bộ hay của cơ sở đào tạo. Đây phải là một phần của công tác quản trị nhân lực, gắn với việc bố trí người, giao việc, đánh giá kết quả và phát triển đội ngũ. Khi chính quyền địa phương 02 cấp vận hành, chất lượng của nền hành chính sẽ được cảm nhận rất cụ thể ở cấp xã. Một thủ tục được giải quyết đúng hạn, một câu trả lời rõ ràng, một hồ sơ được xử lý chính xác, một vấn đề của doanh nghiệp được tháo gỡ kịp thời… đều là những biểu hiện trực tiếp của năng lực quản trị. Bởi vậy, đầu tư cho bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã thực chất là đầu tư cho chất lượng hoạt động của chính quyền và chất lượng phục vụ Nhân dân.
Gia Lai đặt mục tiêu đến hết năm 2028, 100% cán bộ, công chức cấp xã chưa đáp ứng yêu cầu chuyên môn của vị trí việc làm được cử đi bồi dưỡng; 100% cán bộ, công chức cấp xã được bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ theo ngành, lĩnh vực và kỹ năng bổ trợ. Đến hết năm 2031, 100% cán bộ, công chức cấp xã được bổ sung kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ mới để nâng cao năng lực và tính chuyên nghiệp trong thực thi nhiệm vụ. Những con số ấy, nếu được thực hiện thực chất, không chỉ phản ánh quy mô của một chương trình đào tạo. Quan trọng hơn, đó là một quá trình tái tạo năng lực công vụ từ cơ sở, để đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ “đủ người, đúng vị trí” mà còn đủ năng lực, đủ bản lĩnh và đủ kỹ năng để hoàn thành nhiệm vụ trong một phương thức quản trị mới
Và suy cho cùng, hiệu quả của chính quyền địa phương 02 cấp sẽ không chỉ được đo bằng sự thay đổi của bộ máy trên giấy tờ, mà được kiểm chứng bằng chất lượng công việc hằng ngày và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Chính ở điểm đó, công tác bồi dưỡng cán bộ cấp xã trở thành một trong những nền tảng quan trọng để biến yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy thành năng lực quản trị thực tế và hiệu quả phục vụ Nhân dân./.
Tùng Bách
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả