Bắc Ninh: Rà soát hộ nghèo theo chuẩn đa chiều, bảo đảm đúng đối tượng, sát thực tế

Xã Yên Định (thành phố Bắc Ninh) tổ chức rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2026.

Rà soát toàn diện, xác định đúng hộ có hoàn cảnh khó khăn

Trên cơ sở các văn bản của Trung ương, Ủy ban nhân dân thành phố Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch Kế hoạch số 349/KH-UBND ngày 16/9/2026 về rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo, hộ thoát cận nghèo trên địa bàn năm 2026. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá thực chất kết quả giảm nghèo năm 2026, đồng thời tạo cơ sở để tỉnh xây dựng kế hoạch, bố trí nguồn lực và triển khai các chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội trong giai đoạn tiếp theo.

Điểm đáng chú ý trong đợt rà soát năm nay là việc áp dụng đồng thời hai chuẩn nghèo đa chiều. Theo đó, chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2025 tiếp tục được áp dụng đến hết ngày 31/12/2026 để đánh giá kết quả giảm nghèo và công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo, hộ thoát cận nghèo của năm 2026. Trong khi đó, chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027-2030 được tổ chức rà soát song song nhằm xác lập danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo làm cơ sở thực hiện chính sách từ ngày 01/1/2027.

Việc triển khai đồng thời hai chuẩn nghèo đặt ra yêu cầu cao đối với công tác tổ chức, tổng hợp và quản lý dữ liệu. Các địa phương phải thực hiện đúng tiêu chí, phương pháp, biểu mẫu của từng chuẩn; đồng thời quản lý riêng kết quả rà soát, tránh nhầm lẫn giữa danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng trong năm 2026 với danh sách phục vụ giai đoạn 2027-2030. Số liệu trong hồ sơ giấy, báo cáo và cơ sở dữ liệu điện tử phải bảo đảm thống nhất, chính xác.

Đây cũng là bước chuyển tiếp quan trọng trong công tác quản lý nghèo đa chiều, giúp các địa phương vừa hoàn thành nhiệm vụ đánh giá kết quả thực hiện chính sách trong năm, vừa chủ động chuẩn bị điều kiện triển khai các chính sách theo chuẩn mới. Thông qua rà soát, tỉnh có thêm căn cứ để nhận diện những nhóm hộ còn thiếu hụt về thu nhập và các dịch vụ xã hội cơ bản, từ đó xác định nhu cầu hỗ trợ phù hợp trong thời gian tới.

Theo kế hoạch, đối tượng rà soát bao gồm các hộ gia đình thuộc danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo do UBND xã, phường quản lý tại thời điểm rà soát. Bên cạnh đó, những hộ chưa nằm trong danh sách nhưng có giấy đề nghị rà soát hoặc được địa phương chủ động phát hiện có hoàn cảnh khó khăn, gặp biến cố, rủi ro và có khả năng thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo cũng được xem xét. Việc xác định nơi cư trú thực hiện theo quy định của pháp luật về cư trú. Phạm vi rà soát được thực hiện tại 99 xã, phường trên địa bàn thành phố.

Cách tiếp cận này nhằm mở rộng khả năng tiếp cận chính sách đối với những trường hợp thực sự khó khăn, nhất là các hộ có biến động về thu nhập, việc làm, sức khỏe hoặc điều kiện sống trong năm. Thực tế cho thấy, đời sống của người dân có thể thay đổi do nhiều nguyên nhân khác nhau. Một hộ gia đình trước đây chưa thuộc diện nghèo nhưng khi gặp rủi ro, mất việc làm, phát sinh chi phí lớn hoặc mất đi nguồn thu nhập chính có thể rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Vì vậy, việc rà soát không chỉ dựa trên danh sách quản lý sẵn có mà cần chủ động nắm bắt tình hình tại cơ sở, tiếp nhận thông tin và đề nghị của người dân.

Đặc biệt, việc đánh giá nghèo theo phương pháp đa chiều không chỉ xem xét mức thu nhập mà còn chú trọng các chiều thiếu hụt trong tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Những vấn đề liên quan đến việc làm, giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch, vệ sinh môi trường và tiếp cận thông tin đều là những nội dung cần được xem xét trong quá trình phân loại hộ. Qua đó, kết quả rà soát phản ánh đầy đủ hơn điều kiện sống của người dân, tránh tình trạng chỉ căn cứ vào một chỉ tiêu thu nhập để đánh giá mức độ khó khăn của hộ gia đình.

Để bảo đảm kết quả phản ánh đúng thực tế, tỉnh yêu cầu quá trình rà soát phải tuân thủ đầy đủ quy trình, phương pháp và thời hạn; bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, có sự tham gia và giám sát của người dân. Các địa phương không được bỏ sót đối tượng, xác định sai hộ nghèo, hộ cận nghèo hoặc để xảy ra tình trạng lợi dụng, trục lợi chính sách.

Đội ngũ rà soát viên phải được tập huấn, am hiểu địa bàn, trực tiếp đến từng hộ gia đình để thu thập, kiểm tra thông tin. Đây là lực lượng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm chất lượng dữ liệu đầu vào, bởi mọi đánh giá, phân loại hộ nghèo đều phụ thuộc vào tính đầy đủ, trung thực và chính xác của thông tin được ghi nhận. Rà soát viên phải chịu trách nhiệm về thông tin ghi trên phiếu, không thực hiện rà soát hình thức hoặc chỉ dựa vào hồ sơ, danh sách có sẵn.

Kết quả rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều là cơ sở để Bắc Ninh xây dựng kế hoạch giảm nghèo giai đoạn 2027-2030.

Công khai kết quả, nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở

Cùng với yêu cầu xác định đúng đối tượng, Bắc Ninh đặc biệt chú trọng tính công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình rà soát. Theo kế hoạch, việc rà soát theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2027-2030 được thực hiện qua các bước: lập danh sách cần rà soát; thu thập thông tin, tính điểm; tổ chức họp dân; niêm yết, thông báo công khai; phúc tra khi có ý kiến; quyết định công nhận và tổng hợp báo cáo theo quy định.

Việc tổ chức họp dân, niêm yết và thông báo công khai kết quả có ý nghĩa quan trọng, tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, phản ánh những trường hợp chưa được xem xét đầy đủ hoặc có dấu hiệu xác định chưa đúng thực tế. Các địa phương phải lập biên bản họp dân, danh sách người tham dự, phiếu rà soát và tài liệu niêm yết, có chữ ký xác nhận và lưu trữ đầy đủ theo quy định.

Đối với những trường hợp kết quả rà soát chưa phù hợp với tình hình thực tế hoặc phát sinh phản ánh, kiến nghị, UBND cấp xã phải tổ chức phúc tra kịp thời. Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm kiểm tra, phúc tra tại những địa bàn có biến động bất thường, tỷ lệ hộ nghèo tăng hoặc giảm thiếu cơ sở, hoặc có đơn thư, phản ánh liên quan đến kết quả rà soát.

Cơ chế kiểm tra, giám sát nhiều cấp không chỉ góp phần hạn chế sai sót trong quá trình phân loại mà còn nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương. Trong đó, Chủ tịch UBND xã, phường chịu trách nhiệm toàn diện trước Chủ tịch UBND thành phố về tiến độ, quy trình và độ chính xác của kết quả rà soát trên địa bàn. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai, đặt ra trách nhiệm ngày càng rõ hơn cho cấp cơ sở trong quản lý dân cư và thực hiện chính sách an sinh xã hội.

Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan thường trực, chịu trách nhiệm hướng dẫn thống nhất quy trình, phương pháp, biểu mẫu và cách tổng hợp riêng kết quả theo hai chuẩn nghèo. Sở đồng thời tổ chức tập huấn, cung cấp tài liệu, bộ công cụ cho cấp xã; theo dõi tiến độ hằng tuần và thành lập các đoàn kiểm tra đối với địa bàn có biến động bất thường hoặc có nguy cơ bỏ sót, xác định sai đối tượng.

Các sở, ngành liên quan phối hợp hướng dẫn chuyên môn theo từng nhóm chỉ số thiếu hụt trong chuẩn nghèo đa chiều. Sở Nội vụ hướng dẫn các chỉ số về việc làm; Sở Giáo dục và Đào tạo phụ trách các chỉ số về trình độ giáo dục của người lớn và tình trạng đi học của trẻ em; Sở Y tế hướng dẫn các nội dung về dinh dưỡng, bảo hiểm y tế, nhà tiêu hợp vệ sinh. Sở Xây dựng phụ trách các chỉ số về chất lượng, diện tích nhà ở và nước sạch sinh hoạt đô thị; Sở Khoa học và Công nghệ hướng dẫn các chỉ số liên quan đến dịch vụ viễn thông, internet và phương tiện tiếp cận thông tin.

Sở Dân tộc và Tôn giáo phối hợp chỉ đạo, hướng dẫn, giám sát công tác rà soát tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, địa bàn đặc biệt khó khăn, hạn chế tình trạng bỏ sót các hộ có hoàn cảnh đặc thù. Trong khi đó, Thống kê tỉnh phối hợp đối chiếu số hộ, số nhân khẩu, biến động dân cư và các số liệu liên quan; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tuyên truyền để người dân hiểu rõ mục đích, tiêu chí, quy trình và thời hạn thực hiện.

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố được đề nghị chỉ đạo Mặt trận Tổ quốc cấp xã và các tổ chức thành viên tham gia tuyên truyền, họp dân, giám sát quy trình và kết quả rà soát; kịp thời phản ánh những trường hợp bỏ sót, xác định sai đối tượng hoặc có dấu hiệu lợi dụng chính sách.

Về tiến độ, từ ngày 20/9 đến ngày 31/10/2026, các xã, phường tổ chức rà soát, họp dân, công khai, phúc tra và tổng hợp kết quả sơ bộ theo cả hai chuẩn. Trước ngày 2/11, địa phương phải gửi báo cáo sơ bộ về Sở Nông nghiệp và Môi trường. Trước ngày 1/12/2026, Chủ tịch UBND xã, phường hoàn thành việc công nhận, cập nhật dữ liệu và gửi báo cáo chính thức. Sở Nông nghiệp và Môi trường tổng hợp, tham mưu UBND tỉnh báo cáo kết quả chính thức trước ngày 10/12; UBND thành phố báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 15/12/2026.

Đối với những trường hợp phát sinh trong năm, các địa phương thực hiện chế độ báo cáo thường xuyên trước ngày 5 hằng tháng, bảo đảm việc cập nhật, điều chỉnh danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo được thực hiện kịp thời.

Có thể thấy, rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2026 không đơn thuần là công việc thống kê, phân loại đối tượng mà còn là cơ sở quan trọng để hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách giảm nghèo trong giai đoạn mới. Việc kết hợp đánh giá kết quả năm 2026 với xây dựng danh sách theo chuẩn nghèo giai đoạn 2027-2030 sẽ giúp Bắc Ninh chủ động hơn trong quản lý, phân bổ nguồn lực và xác định các nhóm đối tượng cần ưu tiên hỗ trợ. Qua đó, từng bước nâng cao hiệu quả chính sách an sinh xã hội, bảo đảm người dân có hoàn cảnh khó khăn được tiếp cận đầy đủ các chương trình hỗ trợ, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trên địa bàn thành phố./

Trà My