Phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác của thanh niên trong tự học tập, rèn luyện nâng cao năng lực chuyển đổi số công tác giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay

Abstract: This article clarifies the significance of fostering proactiveness, engagement, and self-discipline among young personnel specifically regarding self-study and personal development to enhance digital transformation within education and training at military academies and officer schools. It emphasizes the necessity of raising awareness and sense of responsibility, cultivating the right motivation for self-improvement, and proactively defining learning goals, content, and methods. Furthermore, it highlights the importance of increasing practical application of technology, maintaining a consistent routine of self-assessment, and leveraging the roles of various organizations and units. Ultimately, these efforts contribute to improving the quality of human resources, thereby meeting the requirements for building a modern military.

Từ khóa: công tác giáo dục, đào tạo; chủ động, tích cực, tự giác; học viện, trường sĩ quan quân đội; năng lực chuyển đổi số; thanh niên; tự học tập, rèn luyện.

Keywords: education and training; proactive, active, self-motivated; military academies and officer schools; digital transformation competencies; youth; self-study and self-improvement.

1. Mở đầu

Trong bối cảnh chuyển đổi số (CĐS) đang diễn ra mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ số vào công tác giáo dục, đào tạo (GD, ĐT) ở các học viện, trường sĩ quan (HV, TSQ) quân đội trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây vừa là xu thế tất yếu, vừa là động lực quan trọng nhằm đổi mới nội dung, phương pháp và nâng cao chất lượng GD, ĐT. Để đáp ứng yêu cầu đó, thanh niên cần không ngừng nâng cao năng lực CĐS, chủ động thích ứng với những phương thức học tập và hoạt động mới. Trong đó, phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác của thanh niên trong tự học tập, tự rèn luyện giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao trình độ, kỹ năng số mà còn góp phần hình thành tư duy đổi mới, sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ. Vì vậy, phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác của thanh niên trong tự học tập, rèn luyện nâng cao năng lực CĐS là vấn đề có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng GD, ĐT, xây dựng các HV, TSQ quân đội thông minh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.

2. Nội dung cơ bản của phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác của thanh niên trong tự học tập, rèn luyện nâng cao năng lực chuyển đổi số công tác giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội

2.1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm và xây dựng động cơ đúng đắn cho thanh niên trong tự học tập, rèn luyện năng lực chuyển đổi số.

Đây là biện pháp có ý nghĩa quan trọng, định hướng nhận thức và thúc đẩy hành động tự giác của thanh niên trong quá trình nâng cao năng lực CĐS công tác GD, ĐT ở các HV, TSQ quân đội hiện nay. Với tinh thần đó, mỗi thanh niên cần nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò và yêu cầu cấp thiết của CĐS đối với sự nghiệp GD, ĐT trong Quân đội. Chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng các phương tiện, thiết bị và phần mềm công nghệ mà còn là quá trình đổi mới tư duy, phương thức tổ chức, quản lý và tiến hành các hoạt động GD, ĐT. Do đó, năng lực CĐS số trở thành một trong những điều kiện quan trọng để thanh niên nâng cao chất lượng học tập, nghiên cứu khoa học, thực hiện chức trách, nhiệm vụ và thích ứng với môi trường hoạt động quân sự trong tình hình mới. Cần khắc phục nhận thức giản đơn, xem CĐS chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chuyên môn hoặc đội ngũ cán bộ quản lý; đồng thời xác định tự học tập, rèn luyện năng lực số là nhu cầu tự thân và trách nhiệm của mỗi cá nhân. Xây dựng động cơ, thái độ và trách nhiệm đúng đắn cho thanh niên trong tự học tập, rèn luyện. Mỗi thanh niên phải xác định rõ mục đích học tập không chỉ để hoàn thành các yêu cầu, tiêu chí của nhà trường mà quan trọng hơn là nâng cao trình độ, khả năng làm chủ công nghệ, đáp ứng tốt hơn yêu cầu học tập, công tác và nhiệm vụ sau khi ra trường. Cần gắn việc tự học tập, rèn luyện năng lực CĐS với mục tiêu phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện của người quân nhân; khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý chí quyết tâm, khát vọng cống hiến và ý thức tự hoàn thiện bản thân.

Mỗi thanh niên cần phát huy tinh thần cầu thị, chủ động, tích cực và ý chí vượt khó trong quá trình tiếp cận, làm chủ tri thức, công nghệ số. Trong điều kiện khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng, các nền tảng và công cụ số thường xuyên được cập nhật, thanh niên phải hình thành thói quen tự nghiên cứu, chủ động tìm tòi, học hỏi và thường xuyên bổ sung kiến thức, kỹ năng mới. Đặc biệt, cần mạnh dạn khắc phục tâm lý e ngại cái mới, ngại thay đổi phương pháp học tập, thiếu tự tin khi tiếp cận công nghệ hiện đại; tích cực trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi đồng chí, đồng đội và vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn. Quá trình này phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, có quyết tâm và sự kiên trì, bảo đảm mỗi thanh niên đều có ý thức tự giác nâng cao năng lực số của bản thân.

Cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng và Đoàn Thanh niên ở các HV, TSQ cần quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng tư tưởng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm cho thanh niên về CĐS. Thông qua sinh hoạt chính trị, giáo dục nhiệm vụ, hoạt động đoàn và các phong trào thi đua, cần làm rõ yêu cầu, nội dung, ý nghĩa của việc tự học tập, rèn luyện năng lực số; kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân có tinh thần chủ động, sáng tạo, đạt kết quả tốt trong ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, đánh giá, gắn kết quả tự học tập, rèn luyện năng lực chuyển đổi số với đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và phong trào thi đua của thanh niên.

2.2. Chủ động xây dựng kế hoạch, lựa chọn nội dung, phương pháp tự học tập, rèn luyện gắn với tích cực thực hành, vận dụng kiến thức, kỹ năng số vào hoạt động học tập, công tác

Mỗi thanh niên cần căn cứ vào chức trách, nhiệm vụ, trình độ và yêu cầu thực tiễn để chủ động xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch tự học tập, rèn luyện phù hợp, bảo đảm tính khoa học, thiết thực và khả thi. Nội dung tự học tập cần tập trung vào trang bị kiến thức, kỹ năng khai thác, sử dụng các nền tảng số, phần mềm chuyên dụng, hệ thống dữ liệu, công cụ trí tuệ nhân tạo và các phương tiện công nghệ phục vụ hoạt động giáo dục, đào tạo. Lựa chọn phương pháp học tập linh hoạt, kết hợp giữa tự nghiên cứu tài liệu, học tập trực tuyến, trao đổi kinh nghiệm với đồng chí, đồng đội, sự hướng dẫn của cán bộ, giảng viên; thường xuyên bổ sung, cập nhật kiến thức mới, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ.

Thanh niên phải tích cực thực hành, vận dụng những kiến thức, kỹ năng số đã được trang bị vào quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Cần phát huy tinh thần dám nghĩ, dám làm, chủ động khai thác học liệu số, ứng dụng các phần mềm chuyên dụng, công cụ công nghệ trong xây dựng bài giảng điện tử, tổ chức hoạt động dạy học và quản lý giáo dục, đào tạo. Thông qua thực tiễn vận dụng để từng bước nâng cao khả năng làm chủ công nghệ, tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết các vấn đề phát sinh trên môi trường số. Đặc biệt, phải chú trọng rèn luyện kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ bí mật quân sự, chấp hành nghiêm các quy định của quân đội về quản lý, khai thác và sử dụng công nghệ số. Quá trình tự học tập, thực hành cần được tiến hành thường xuyên, gắn với tự kiểm tra, đánh giá kết quả và kịp thời điều chỉnh nội dung, phương pháp rèn luyện. Qua đó, giúp thanh niên không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có khả năng vận dụng thành thạo công nghệ số vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác GD, ĐT ở các HV, TSQ quân đội hiện nay.

2.3. Duy trì tính tự giác, kiên trì và thường xuyên tự kiểm tra, đánh giá kết quả tự học tập, rèn luyện nâng cao năng lực chuyển đổi số

Mỗi thanh niên cần xác định tự học tập, rèn luyện là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn với quá trình hoàn thiện bản thân và thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Hình thành ý thức tự giác, tinh thần kiên trì và thái độ nghiêm túc trong quá trình học tập, rèn luyện năng lực CĐS. Cần khắc phục triệt để biểu hiện học tập theo phong trào, thiếu thường xuyên, dễ nản chí khi gặp khó khăn hoặc chỉ chú trọng những kiến thức, kỹ năng trước mắt. Trên cơ sở mục tiêu đã xác định, mỗi người phải duy trì nền nếp tự học, chủ động bố trí thời gian hợp lý, kiên trì tiếp cận những kiến thức, công nghệ mới, từng bước nâng cao khả năng làm chủ môi trường số. Đặc biệt, cần hình thành tư duy học tập suốt đời, coi việc cập nhật tri thức và thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ là yêu cầu tất yếu đối với mỗi quân nhân trong tình hình hiện nay.

Thường xuyên tự kiểm tra, tự đánh giá kết quả học tập, rèn luyện để kịp thời nhận diện những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình nâng cao năng lực CĐS. Việc đánh giá phải được tiến hành một cách khách quan, toàn diện, không chỉ căn cứ vào lượng kiến thức tiếp thu mà quan trọng hơn là khả năng khai thác, sử dụng và vận dụng công nghệ số vào giải quyết các nhiệm vụ cụ thể. Mỗi thanh niên cần chủ động đối chiếu kết quả đạt được với mục tiêu, yêu cầu đã đề ra; xác định rõ những nội dung còn yếu, những kỹ năng chưa thành thạo để xây dựng phương hướng khắc phục phù hợp. Qua đó, tạo cơ sở điều chỉnh phương pháp, cách thức và mức độ tự học tập, rèn luyện, tránh tình trạng tự bằng lòng với kết quả đã đạt được hoặc đánh giá năng lực bản thân thiếu thực chất. Lấy hiệu quả thực hiện nhiệm vụ học tập, nghiên cứu khoa học và công tác làm căn cứ quan trọng để kiểm chứng kết quả tự học tập, rèn luyện năng lực CĐS. Thanh niên phải biết vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã tích lũy để giải quyết các vấn đề thực tiễn, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc; qua đó tiếp tục bổ sung kinh nghiệm, hoàn thiện năng lực của bản thân. Mỗi kết quả đạt được cần trở thành động lực thúc đẩy tinh thần phấn đấu, trong khi những hạn chế, thiếu sót phải được nhìn nhận nghiêm túc để kịp thời khắc phục.

Cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng và Đoàn Thanh niên cần quan tâm theo dõi, kiểm tra, định hướng và tạo điều kiện để thanh niên duy trì nền nếp tự học tập, rèn luyện. Chú trọng xây dựng các tiêu chí đánh giá phù hợp với từng đối tượng, nhiệm vụ; kịp thời động viên, biểu dương những cá nhân có tiến bộ, đồng thời nhắc nhở, giúp đỡ những trường hợp thiếu tích cực, chưa đạt yêu cầu. Thực hiện tốt các biện pháp nêu trên góp phần hình thành ở thanh niên ý thức học tập thường xuyên, tinh thần cầu tiến và khả năng tự điều chỉnh quá trình phát triển năng lực bản thân.

2.4. Phát huy vai trò của tổ chức đoàn, tổ chức chỉ huy và xây dựng môi trường sư phạm quân sự thuận lợi nhằm thúc đẩy thanh niên tự học tập, rèn luyện nâng cao năng lực chuyển đổi số

Cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng, tạo sự đồng thuận và điều kiện thuận lợi để thanh niên phát huy khả năng tự học tập, nghiên cứu, sáng tạo và làm chủ công nghệ số. Phát huy vai trò của cấp ủy, tổ chức chỉ huy và cơ quan chức năng trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các hoạt động thúc đẩy thanh niên nâng cao năng lực CĐS. Căn cứ vào đặc điểm, nhiệm vụ của từng HV, TSQ, cần cụ thể hóa chủ trương, kế hoạch chuyển đổi số thành những nội dung, chỉ tiêu và hoạt động phù hợp với từng đối tượng thanh niên. Quan tâm đưa yêu cầu nâng cao năng lực số vào kế hoạch GD, ĐT, công tác thanh niên và các phong trào thi đua của đơn vị. Đồng thời, phân công trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên trong phối hợp tổ chức, hướng dẫn và tạo điều kiện để thanh niên tham gia các hoạt động học tập, nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số. Qua đó, bảo đảm việc phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác của thanh niên trở thành nội dung thường xuyên trong hoạt động lãnh đạo, quản lý, giáo dục ở nhà trường.

Đối với tổ chức Đoàn Thanh niên các cấp, cần phát huy tốt vai trò là lực lượng trực tiếp tập hợp, định hướng và khơi dậy tinh thần xung kích, sáng tạo của thanh niên trong thực hiện nhiệm vụ CĐS. Các tổ chức này cần chủ động đổi mới nội dung, hình thức hoạt động, gắn phong trào thanh niên với yêu cầu nâng cao năng lực số; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu, hội thi sáng tạo, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, tọa đàm khoa học và các hoạt động nghiên cứu, sáng tạo trẻ về ứng dụng công nghệ trong GD, ĐT. Chú trọng xây dựng và nhân rộng các mô hình câu lạc bộ công nghệ, tổ, nhóm thanh niên nghiên cứu khoa học, tổ thanh niên chuyển đổi số; tạo điều kiện để thanh niên trao đổi kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong học tập và thực hành công nghệ. Đồng thời, kịp thời phát hiện, biểu dương, nhân rộng những tập thể, cá nhân có thành tích nổi bật, tạo sức lan tỏa và động lực thi đua trong tuổi trẻ các nhà trường.

Xây dựng môi trường sư phạm quân sự hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, trang thiết bị, hạ tầng công nghệ, hệ thống học liệu và các nền tảng phục vụ học tập, nghiên cứu trên môi trường số. Từng bước nâng cao khả năng tiếp cận, khai thác các nguồn tài nguyên số, bảo đảm cho thanh niên có điều kiện thực hành, trải nghiệm và sáng tạo trong quá trình học tập. Đặc biệt, cần xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, có kỷ luật, đề cao tinh thần chia sẻ tri thức, hợp tác và sáng tạo; đồng thời bảo đảm các nguyên tắc về an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ bí mật quân sự. Đội ngũ cán bộ, giảng viên cần thực sự phát huy vai trò nêu gương trong ứng dụng công nghệ, đổi mới phương pháp giảng dạy, nghiên cứu khoa học, qua đó tạo sức hấp dẫn và thúc đẩy thanh niên tích cực tham gia các hoạt động CĐS.

3. Kết luận

Phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác của thanh niên trong tự học tập, rèn luyện nâng cao năng lực CĐS là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình đổi mới công tác GD, ĐT ở các HV, TSQ quân đội hiện nay. Đây không chỉ là nhiệm vụ của mỗi thanh niên mà còn là trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng trong nhà trường. Quá trình thực hiện đòi hỏi sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, giữa nỗ lực cá nhân với sự quan tâm, định hướng của tổ chức. Mỗi thanh niên ở các HV, TSQ quân đội cần biến yêu cầu CĐS thành nhu cầu tự thân và động lực phấn đấu thường xuyên. Qua đó, từng bước hình thành thế hệ thanh niên quân đội có tư duy số, bản lĩnh, khả năng thích ứng và làm chủ công nghệ. Đây là cơ sở quan trọng góp phần xây dựng nguồn nhân lực quân sự chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới./.

--------------------------------------

Tài liệu kham khảo:

1. Bộ Tổng Tham mưu (2022), Kế hoạch chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo ở các nhà trường Quân đội giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030, số 588/KH-BTTM, ngày 04/3/2022.

2. Đỗ Huy Hoàng Anh (2025), “Yêu cầu phát huy vai trò của cán bộ đoàn trong thực hiện đột phá chuyển đổi số ở các học viện, nhà trường quân đội hiện nay”, Tạp chí điện tử Thanh niên Việt, ngày 16/12/2025.

4. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.

5. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.

Trung tá Vũ Đức Long - Đại tá Hoàng Ngọc Sơn, Học viện Chính trị (Bộ Quốc phòng)