Hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm trong bối cảnh chuyển đổi số

Từ khóa: Nghị quyết 57-NQ/TW; chính sách hỗ trợ việc làm; chuyển đổi số; kỹ năng số; thị trường lao động.

Abstract: Digital transformation is reshaping employment structures and workers’ skills requirements, necessitating reforms to employment support policies. Based on the orientations set out in Resolution No. 57-NQ/TW and the provisions of the 2025 Law on Employment, this article analyses the current situation and identifies limitations in policy coverage, labour market data, and policy implementation. It then proposes measures to develop workers’ skills, improve labour market information, expand access to policies, and enhance corporate responsibility, thereby contributing to safeguarding employment opportunities and workers’ adaptability throughout the digital transformation process.

Keywords: Resolution No. 57-NQ/TW; employment support policies; digital transformation; digital skills; labour market.

1. Đặt vấn đề

Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, tạo động lực phát triển lực lượng sản xuất hiện đại và đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Để hiện thực hóa định hướng này, phát triển nguồn nhân lực có ý nghĩa then chốt, bởi năng lực tiếp nhận, ứng dụng và làm chủ công nghệ của người lao động quyết định hiệu quả chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh và quản lý.

Chuyển đổi số đang làm thay đổi cơ cấu việc làm, phương thức tổ chức lao động và yêu cầu đối với người lao động. Trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, dữ liệu lớn và các nền tảng số được ứng dụng ngày càng rộng, thay thế hoặc hỗ trợ nhiều công việc vốn dựa vào lao động thủ công và quy trình truyền thống. Cùng với những cơ hội về năng suất và việc làm mới, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trình độ chuyên môn, kỹ năng số và khả năng thích ứng nghề nghiệp.

Tại Việt Nam, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết khi chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận đào tạo giữa các nhóm lao động còn chênh lệch. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 9 tháng năm 2026, cả nước có 52,7 triệu lao động có việc làm, nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ mới đạt 29,9%; lao động phi chính thức có 32,4 triệu người, chiếm 61,5% tổng số lao động có việc làm. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thích ứng của thị trường lao động trước yêu cầu chuyển đổi số. Trong đó, lao động lớn tuổi, lao động nông thôn, lao động phi chính thức và người làm các công việc có tính chất lặp lại có nguy cơ gặp nhiều khó khăn hơn khi công nghệ và quy trình sản xuất thay đổi.

Những biến động này đòi hỏi chính sách việc làm không chỉ tập trung hỗ trợ người lao động sau khi mất việc, mà cần chủ động phòng ngừa thất nghiệp, nâng cao kỹ năng, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và duy trì việc làm. Luật Việc làm số 74/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, đã đặt ra khuôn khổ pháp lý mới cho việc thực hiện các chính sách việc làm. Cùng với đó, Sàn giao dịch việc làm quốc gia được đưa vào vận hành từ ngày 14/4/2026, góp phần đổi mới phương thức cung cấp thông tin và kết nối cung - cầu lao động trên nền tảng số.

Tuy nhiên, việc ban hành chính sách và phát triển hạ tầng số mới chỉ tạo điều kiện ban đầu. Vấn đề quan trọng là các chính sách có đến được với người lao động hay không, có đáp ứng đúng nhu cầu về kỹ năng, việc làm và khả năng chuyển đổi nghề nghiệp hay không. Khoảng cách giữa yêu cầu của thị trường lao động trong môi trường số với trình độ, điều kiện tiếp cận chính sách của người lao động đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm, bảo đảm quá trình chuyển đổi số không làm gia tăng bất bình đẳng về cơ hội việc làm và thu nhập.

2. Nghị quyết số 57-NQ/TW: Phát triển nguồn nhân lực và yêu cầu đổi mới chính sách việc làm

2.1. Phát triển nguồn nhân lực - điều kiện để thực hiện chuyển đổi số

Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt phát triển nguồn nhân lực trong mối quan hệ chặt chẽ với thể chế, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ. Điều đó cho thấy, chuyển đổi số không đơn thuần là quá trình đầu tư trang thiết bị hay ứng dụng các nền tảng công nghệ, mà trước hết đòi hỏi con người có đủ năng lực tiếp nhận, vận hành và làm chủ những thành tựu đó. Nguồn nhân lực vì vậy vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi số.

Khi công nghệ được ứng dụng ngày càng sâu rộng vào sản xuất, kinh doanh và quản lý, yêu cầu đối với người lao động cũng thay đổi. Bên cạnh trình độ chuyên môn và kỹ năng nghề, người lao động cần có khả năng sử dụng thiết bị số, khai thác dữ liệu, vận hành hệ thống tự động và phối hợp với các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI). Nhiều công việc không mất đi nhưng phương thức thực hiện, quy trình và tiêu chuẩn năng lực của người đảm nhiệm đã thay đổi. Vì vậy, khả năng học tập, cập nhật kiến thức và thích ứng với công nghệ trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng để người lao động duy trì việc làm.

Từ yêu cầu đó, phát triển nguồn nhân lực cần được triển khai đồng thời theo hai hướng. Một mặt, tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao, chuyên gia và nhân tài có khả năng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ chiến lược. Mặt khác, mở rộng phổ cập kỹ năng số cho lực lượng lao động nói chung, giúp người lao động có thể sử dụng công nghệ trong công việc và đời sống. Hai hướng này có mối quan hệ bổ trợ: đội ngũ chuyên gia tạo ra và phát triển công nghệ, còn lực lượng lao động rộng lớn là chủ thể đưa công nghệ vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh và các hoạt động kinh tế - xã hội.

Tinh thần phổ cập kỹ năng số, tạo cơ hội để người dân tiếp cận và sử dụng công nghệ được thể hiện qua các chương trình như phong trào “Bình dân học vụ số” tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, trong lĩnh vực việc làm, phổ cập kỹ năng số không nên chỉ dừng ở khả năng sử dụng thiết bị hoặc thực hiện những thao tác cơ bản. Quan trọng hơn là giúp người lao động vận dụng công nghệ vào công việc, nâng cao năng suất và đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp đang thay đổi.

Việc đào tạo cũng cần xuất phát từ đặc điểm của từng nhóm lao động và yêu cầu cụ thể của công việc. Công nhân trong các ngành sản xuất cần được trang bị kỹ năng vận hành thiết bị và quy trình tự động hóa; lao động dịch vụ cần thích ứng với các nền tảng giao dịch, quản lý khách hàng số; lao động nông thôn cần được hỗ trợ ứng dụng công nghệ trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; người làm việc trong môi trường hành chính, văn phòng cần nâng cao khả năng xử lý dữ liệu và sử dụng các công cụ số. Nếu nội dung đào tạo không gắn với yêu cầu thực tế, người lao động khó vận dụng kiến thức đã học để cải thiện năng lực và cơ hội việc làm.

2.2. Những yêu cầu đặt ra đối với chính sách việc làm

Yêu cầu đầu tiên đối với chính sách việc làm là chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu hỗ trợ người lao động sau khi mất việc sang chủ động phòng ngừa thất nghiệp, hỗ trợ duy trì việc làm và thích ứng nghề nghiệp. Người lao động cần được tạo điều kiện đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng trước khi những thay đổi về công nghệ hoặc tổ chức sản xuất khiến họ mất đi cơ hội việc làm. Cách tiếp cận này không chỉ giúp người lao động giảm nguy cơ thất nghiệp mà còn giúp doanh nghiệp có thể sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có khi đổi mới công nghệ và quy trình sản xuất.

Cùng với đó, chính sách cần mở rộng khả năng tiếp cận đối với những nhóm lao động có nguy cơ gặp bất lợi trong quá trình chuyển đổi số. Các chương trình hỗ trợ phải phù hợp với trình độ, điều kiện làm việc và nhu cầu của từng nhóm; chú trọng lao động phi chính thức, lao động tự do, lao động ở khu vực nông thôn và những người khó tiếp cận các dịch vụ đào tạo truyền thống. Mục tiêu không chỉ là trang bị kỹ năng số phổ thông mà còn giúp người lao động nâng cao năng lực nghề nghiệp, có thể đảm nhận công việc mới hoặc thích ứng với yêu cầu mới của công việc hiện tại.

Một yêu cầu quan trọng khác là đổi mới công tác thông tin, phân tích và dự báo thị trường lao động trên cơ sở dữ liệu. Khi cơ cấu việc làm và nhu cầu kỹ năng thay đổi nhanh, thông tin về người lao động, nhu cầu tuyển dụng, trình độ chuyên môn và tình trạng việc làm cần được cập nhật, kết nối thường xuyên. Dữ liệu đầy đủ và có khả năng liên thông sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện tốt hơn xu hướng của thị trường, cơ sở đào tạo xây dựng chương trình sát nhu cầu, người lao động lựa chọn hướng học nghề phù hợp và doanh nghiệp tìm kiếm được nhân lực đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh.

Những yêu cầu trên bước đầu được thể chế hóa trong Luật Việc làm năm 2025. Bên cạnh các chính sách hỗ trợ tạo việc làm và bảo hiểm thất nghiệp, Luật chú trọng hơn đến đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng nghề, hỗ trợ chuyển đổi việc làm và duy trì việc làm bền vững. Đặc biệt, quy định hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động khi có nguy cơ bị ảnh hưởng thể hiện rõ hơn cách tiếp cận phòng ngừa thất nghiệp, thay vì chỉ tập trung giải quyết hậu quả sau khi người lao động mất việc.

Luật cũng tạo cơ sở pháp lý cho việc phát triển hệ thống thông tin thị trường lao động, kết nối và chia sẻ dữ liệu, hiện đại hóa hoạt động dịch vụ việc làm. Việc vận hành Sàn giao dịch việc làm quốc gia là một bước triển khai theo hướng này, góp phần mở rộng khả năng kết nối người lao động với doanh nghiệp trên nền tảng số. Tuy nhiên, quy định pháp luật và hạ tầng công nghệ mới chỉ tạo điều kiện ban đầu. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào khả năng người lao động tiếp cận chính sách, chất lượng đào tạo, mức độ phù hợp giữa kỹ năng được trang bị với nhu cầu tuyển dụng và năng lực tổ chức thực hiện.

Như vậy, yêu cầu đặt ra đối với chính sách việc làm trong bối cảnh chuyển đổi số không chỉ là bổ sung các chương trình đào tạo hay ứng dụng công nghệ vào hoạt động dịch vụ việc làm. Quan trọng hơn là đổi mới cách tiếp cận theo hướng chủ động phòng ngừa thất nghiệp, mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách và gắn hỗ trợ việc làm với nhu cầu thực tế của thị trường. Phát triển nguồn nhân lực phải đi liền với bảo đảm cơ hội việc làm, hỗ trợ người lao động thích ứng và hạn chế những tác động bất lợi của chuyển đổi số đối với các nhóm dễ bị tổn thương.

3. Thực trạng chính sách hỗ trợ việc làm trong bối cảnh chuyển đổi số

3.1. Những chuyển biến tích cực

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 9 tháng năm 2026, thị trường lao động Việt Nam tiếp tục duy trì đà cải thiện. Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên đạt 53,8 triệu người, tăng 697 nghìn người so với cùng kỳ năm trước; số người có việc làm đạt 52,7 triệu, tăng khoảng 684 nghìn người. Thu nhập bình quân đạt 9,1 triệu đồng/tháng, tăng 9,1%; tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động là 2,22%. Tỷ lệ lao động phi chính thức giảm 2 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Những số liệu này phản ánh sự phục hồi và mở rộng việc làm, dù chất lượng việc làm và khả năng tiếp cận chính sách giữa các nhóm lao động vẫn còn khác biệt.

Cùng với sự phát triển của thị trường lao động nói chung, các ngành kinh tế số lõi đã thu hút khoảng 1,6 triệu lao động, chiếm 3,02% tổng số người có việc làm. Sự gia tăng nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này cho thấy kinh tế số đang mở ra những cơ hội việc làm mới, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo và cung ứng lao động có kỹ năng phù hợp.

Bên cạnh đó, trong lĩnh vực kết nối cung - cầu, Sàn giao dịch việc làm quốc gia được đưa vào vận hành từ tháng 4/2026, tạo thêm kênh tiếp cận thông tin tuyển dụng trên phạm vi toàn quốc. Nền tảng hướng tới kết nối người lao động với doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ xác thực thông tin tuyển dụng thông qua hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm. Đây là bước phát triển mới trong hiện đại hóa dịch vụ việc làm, nhất là khi nhu cầu tuyển dụng và tìm kiếm việc làm ngày càng gắn với môi trường số.

Hoạt động phổ cập kỹ năng số cũng được triển khai thông qua phong trào “Bình dân học vụ số” và các chương trình chuyển đổi số tại địa phương. Ở cấp quốc gia, Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 - 2030 đặt mục tiêu đào tạo kỹ năng số cơ bản cho ít nhất 10 triệu lượt người trong độ tuổi lao động, đồng thời hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số. Những định hướng này góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ, tạo tiền đề để người lao động nâng cao năng lực thích ứng với yêu cầu mới của thị trường. Tuy nhiên, điều cần quan tâm là người lao động có thực sự nâng cao kỹ năng, vận dụng được kiến thức vào công việc, tìm được việc làm sau đào tạo và cải thiện thu nhập hay không. Vì vậy, bên cạnh các chỉ tiêu về quy mô triển khai, cần chú trọng đánh giá kết quả đầu ra và tác động thực tế của chính sách.

3.2. Những hạn chế

Thứ nhất, phạm vi bao phủ và khả năng tiếp cận chính sách. Một hạn chế đáng quan tâm của chính sách hỗ trợ việc làm hiện nay là khả năng tiếp cận chưa tương xứng với nhu cầu của một bộ phận lớn người lao động. Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, trong 9 tháng năm 2026, cả nước có 32,4 triệu lao động làm việc phi chính thức, chiếm 61,5% tổng số người có việc làm. Đây là nhóm lao động có điều kiện việc làm và thu nhập thường thiếu ổn định, trong khi cơ hội tham gia đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng và thụ hưởng các chính sách hỗ trợ còn hạn chế.

Đáng lưu ý, cả nước có hơn 4,1 triệu lao động làm công việc tự sản, tự tiêu; trong đó, 88,6% ở khu vực nông thôn và 65,4% là phụ nữ. Đặc điểm công việc gắn với sinh kế gia đình, thời vụ và điều kiện sản xuất khiến nhóm này khó tham gia các khóa đào tạo tập trung hoặc bố trí thời gian học tập thường xuyên. Trong khi đó, những thay đổi về công nghệ sản xuất, phương thức tiêu thụ sản phẩm và cung cấp dịch vụ cũng đặt ra nhu cầu cập nhật kỹ năng đối với họ.

Khó khăn trong tiếp cận việc làm cũng thể hiện ở nhóm thanh niên. Trong 9 tháng năm 2026, tỷ lệ thất nghiệp của người trong độ tuổi 15 - 24 là 8,87%, cao gần bốn lần tỷ lệ thất nghiệp chung. Riêng quý III/2026, có khoảng 1,6 triệu thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo, chiếm 11,2% tổng số thanh niên. Những con số này cho thấy yêu cầu tăng cường kết nối giữa đào tạo và việc làm, hỗ trợ thanh niên tích lũy kỹ năng nghề nghiệp và tiếp cận thị trường lao động, nhất là khi các công việc đầu vào đang chịu tác động của tự động hóa và AI.

Bên cạnh đó, tác động của công nghệ có sự khác biệt giữa các nhóm lao động theo giới tính, độ tuổi và cơ cấu nghề nghiệp. Theo phân tích, lao động nữ có tỷ lệ việc làm chịu tác động của AI tạo sinh cao hơn nam giới, chủ yếu do tập trung nhiều hơn ở một số nhóm nghề hành chính, văn phòng và dịch vụ. Điều này đòi hỏi chính sách đào tạo và hỗ trợ chuyển đổi nghề phải tính đến đặc điểm của từng nhóm, tránh để thay đổi công nghệ làm gia tăng bất bình đẳng về cơ hội việc làm.

Nhìn chung, những nhóm có nhu cầu hỗ trợ về kỹ năng và an sinh lớn lại thường gặp nhiều trở ngại khi tiếp cận chính sách, trong khi các công cụ hỗ trợ hiện hành còn gắn khá chặt với quan hệ lao động chính thức và điều kiện tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Một bộ phận đông đảo lao động phi chính thức, lao động tự do vẫn chưa có cơ hội thụ hưởng tương ứng. Đây là hạn chế cần được khắc phục nếu chính sách việc làm hướng đến mục tiêu bao phủ rộng hơn và bảo đảm cơ hội thích ứng cho các nhóm lao động.

Thứ hai, khó khăn trong tổ chức thực hiện và bảo đảm khả năng thụ hưởng chính sách. Nhu cầu học tập và nâng cao kỹ năng của người lao động ngày càng rõ, nhưng khả năng tham gia không chỉ phụ thuộc vào nhận thức và ý thức học tập. Theo khảo sát của Navigos năm 2026, có 89,45% người lao động được hỏi sẵn sàng học kỹ năng mới. Tuy nhiên, đối với người có thu nhập thấp, việc dành thời gian tham gia đào tạo có thể đồng nghĩa với giảm thời gian tạo thu nhập. Lao động ở khu vực nông thôn còn gặp khó khăn về địa điểm học, thiết bị và điều kiện kết nối Internet. Vì vậy, sự sẵn sàng học tập chưa đồng nghĩa với khả năng tiếp cận các chương trình đào tạo.

Chi phí đào tạo cũng cần được xem xét trong tương quan với điều kiện thực tế của người lao động. Ngoài học phí, người học còn phải tính đến chi phí đi lại, sinh hoạt và khoản thu nhập bị mất trong thời gian tham gia khóa học. Nếu chính sách chỉ hỗ trợ chi phí đào tạo mà chưa quan tâm đầy đủ đến những chi phí này, nhóm lao động có hoàn cảnh khó khăn sẽ khó tham gia, dù họ là đối tượng cần được hỗ trợ nhiều hơn.

Một vấn đề khác là sự gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Chương trình đào tạo có thể chưa cập nhật kịp yêu cầu công nghệ và quy trình sản xuất mới, trong khi doanh nghiệp chưa tham gia đầy đủ vào việc xây dựng nội dung, tổ chức thực hành và đánh giá kết quả đào tạo. Nếu không có sự phối hợp chặt chẽ, đào tạo dễ thiên về cung cấp kiến thức sẵn có thay vì đáp ứng nhu cầu nhân lực thực tế.

Việc chuyển dịch dịch vụ việc làm lên môi trường số tạo thuận lợi cho người lao động có kỹ năng công nghệ, nhưng cũng có thể gây khó khăn cho những người chưa thành thạo sử dụng nền tảng trực tuyến. Người thiếu thiết bị, không có tài khoản hoặc gặp trở ngại khi xác thực thông tin có thể không hoàn thành được quy trình đăng ký và tiếp cận dịch vụ. Do đó, chuyển đổi số trong lĩnh vực việc làm không nên đồng nghĩa với việc thay thế hoàn toàn phương thức hỗ trợ trực tiếp. Các trung tâm dịch vụ việc làm vẫn cần duy trì hoạt động tư vấn, hướng dẫn và hỗ trợ tại cơ sở, nhất là đối với người lao động yếu thế.

4. Giải pháp hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm trong bối cảnh chuyển đổi số

4.1. Đổi mới đào tạo, phát triển kỹ năng gắn với nhu cầu thị trường lao động

Trước hết, cần đổi mới đào tạo nghề theo hướng gắn chặt với nhu cầu sử dụng lao động và yêu cầu chuyển đổi số. Khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia cần tiếp tục được cập nhật, bổ sung các kỹ năng số phù hợp với từng nhóm nghề, từ khả năng sử dụng công nghệ trong công việc đến kỹ năng khai thác dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và làm chủ công nghệ chuyên sâu. Việc đào tạo không nên dàn trải theo một chương trình chung mà cần căn cứ vào đặc điểm nghề nghiệp, trình độ và điều kiện của từng nhóm lao động.

Cần gắn phong trào “Bình dân học vụ số” với các chương trình đào tạo nghề, tư vấn và giới thiệu việc làm, giúp người lao động không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn vận dụng được vào công việc. Đối với lao động trung niên, lao động nữ, lao động nông thôn và thanh niên chưa có việc làm, cần có nội dung và hình thức hỗ trợ phù hợp; kết hợp đào tạo trực tiếp với trực tuyến, lý thuyết với thực hành tại doanh nghiệp. Với người lao động có hoàn cảnh khó khăn, cần nghiên cứu hỗ trợ chi phí học tập và những khoản chi thiết yếu liên quan để họ có điều kiện tham gia đào tạo.

Hiệu quả đào tạo cần được đánh giá bằng kết quả việc làm, không chỉ bằng số người tham gia hay chứng chỉ được cấp. Các chỉ tiêu cần quan tâm gồm tỷ lệ có việc làm sau đào tạo, khả năng duy trì việc làm, mức cải thiện thu nhập và sự phù hợp giữa kỹ năng được trang bị với yêu cầu công việc. Đây cũng là cơ sở để điều chỉnh chương trình và phân bổ nguồn lực đào tạo.

4.2. Hoàn thiện dữ liệu, nâng cao năng lực dự báo và kết nối cung - cầu lao động

Cần đẩy nhanh hoàn thiện Cơ sở dữ liệu về người lao động theo hướng thống nhất, thường xuyên cập nhật và có khả năng kết nối với dữ liệu dân cư, bảo hiểm xã hội, giáo dục nghề nghiệp và đăng ký doanh nghiệp. Thông tin cần phản ánh không chỉ tình trạng việc làm, nhu cầu tuyển dụng mà cả trình độ, kỹ năng, quá trình đào tạo và biến động nghề nghiệp của người lao động. Quá trình kết nối, chia sẻ dữ liệu phải đi đôi với kiểm soát quyền truy cập và bảo vệ thông tin cá nhân.

Cùng với đó, nâng cao năng lực phân tích, dự báo thị trường lao động theo ngành, nghề và vùng kinh tế; tập trung nhận diện những công việc có nguy cơ thay đổi do tự động hóa, các nhóm kỹ năng thiếu hụt và nhu cầu nhân lực mới. Kết quả dự báo cần được công bố thường xuyên, dễ tiếp cận để người lao động lựa chọn hướng đào tạo, doanh nghiệp xây dựng kế hoạch nhân lực và cơ sở giáo dục nghề nghiệp điều chỉnh chương trình.

Sàn giao dịch việc làm quốc gia cần tiếp tục được hoàn thiện, kết nối đồng bộ với hệ thống dịch vụ việc làm tại địa phương. Trọng tâm là chuẩn hóa và xác thực thông tin tuyển dụng, cập nhật dữ liệu thường xuyên, nâng cao chất lượng tư vấn và giới thiệu việc làm. Hiệu quả hoạt động của Sàn cần được đánh giá bằng tỷ lệ kết nối thành công, thời gian tìm được việc làm và mức độ phù hợp giữa yêu cầu tuyển dụng với năng lực người lao động, thay vì chỉ căn cứ vào số tài khoản hay lượt truy cập.

Việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong tư vấn, tuyển dụng cần bảo đảm minh bạch, an toàn dữ liệu và có cơ chế để người lao động phản hồi khi kết quả gợi ý không phù hợp. Dịch vụ trực tuyến cần được phát triển song song với tư vấn trực tiếp, hỗ trợ tại cơ sở, tránh để người có kỹ năng số hạn chế bị thu hẹp cơ hội tiếp cận chính sách.

4.3. Chủ động hỗ trợ chuyển đổi nghề

Tỷ lệ lao động phi chính thức còn cao đặt ra yêu cầu nghiên cứu mở rộng các hình thức hỗ trợ việc làm đối với lao động tự làm, lao động nền tảng và lao động theo dự án. Trước mắt, cần rà soát những chính sách hiện hành để xác định nhóm còn thiếu cơ hội tiếp cận; nghiên cứu thí điểm hỗ trợ đào tạo kỹ năng số, đào tạo nghề và tư vấn chuyển đổi việc làm đối với người lao động chưa thuộc diện thụ hưởng các chương trình hỗ trợ hiện có. Việc mở rộng cần có lộ trình, tiêu chí xác định đối tượng và phương án bảo đảm nguồn lực.

Một yêu cầu quan trọng là chuyển từ hỗ trợ chủ yếu sau khi người lao động mất việc sang chủ động nhận diện nguy cơ và hỗ trợ đào tạo lại khi doanh nghiệp thay đổi công nghệ, quy trình sản xuất hoặc cơ cấu nhân lực. Doanh nghiệp cần phối hợp với tổ chức đại diện người lao động và cơ sở đào tạo đánh giá kỹ năng hiện có, xác định vị trí việc làm có nguy cơ bị thay thế hoặc thay đổi, từ đó xây dựng phương án đào tạo và bố trí lại lao động phù hợp.

Cần triển khai hiệu quả chính sách hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động theo Điều 42 Luật Việc làm năm 2025. Cơ quan quản lý cần hướng dẫn rõ điều kiện, hồ sơ, quy trình và phương thức đánh giá kết quả, giúp doanh nghiệp có thể tiếp cận chính sách khi gặp khó khăn do thay đổi cơ cấu, công nghệ. Mức hỗ trợ học nghề cho người lao động thất nghiệp cũng cần được rà soát định kỳ, bảo đảm phù hợp hơn với chi phí đào tạo và điều kiện thực tế của người học, đồng thời tính đến khả năng cân đối Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

Đối với lao động nông thôn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đào tạo nghề cần gắn với chuyển dịch cơ cấu lao động, phát triển sản xuất, dịch vụ và nhu cầu việc làm tại địa phương. Đối với thanh niên mới tốt nghiệp, cần tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp thông qua thực tập, học việc và đào tạo tại nơi làm việc, giúp người trẻ tích lũy kinh nghiệm, đáp ứng yêu cầu tuyển dụng.

4.4. Phát huy trách nhiệm doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần được xác định là một chủ thể trực tiếp tham gia phát triển kỹ năng và bảo đảm việc làm trong quá trình chuyển đổi số. Bên cạnh chính sách hỗ trợ của Nhà nước, cần khuyến khích doanh nghiệp xây dựng kế hoạch đào tạo thường xuyên, đào tạo lại tại nơi làm việc và bố trí công việc phù hợp với năng lực sau đào tạo. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được hỗ trợ tư vấn, hướng dẫn thủ tục và tiếp cận các chương trình đào tạo để giảm khó khăn về kinh phí, nhân lực tổ chức.

Liên kết giữa doanh nghiệp với cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần đi vào thực chất hơn. Doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu kỹ năng, xây dựng nội dung đào tạo, tổ chức thực hành và đánh giá kết quả; cơ sở đào tạo chủ động cập nhật chương trình, thiết bị và phương pháp giảng dạy theo yêu cầu thực tế. Việc đặt hàng đào tạo và phối hợp đào tạo tại doanh nghiệp cần được khuyến khích để hạn chế tình trạng đào tạo không sát nhu cầu tuyển dụng.

***

Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc thị trường lao động, từ cơ cấu ngành nghề, phương thức tổ chức sản xuất đến yêu cầu về trình độ và kỹ năng của người lao động. Trong quá trình này, cơ hội việc làm và nguy cơ mất việc có thể cùng gia tăng, tùy thuộc vào khả năng thích ứng của người lao động và năng lực điều chỉnh của doanh nghiệp, hệ thống chính sách. Vì vậy, chính sách hỗ trợ việc làm không thể chỉ tập trung giải quyết tình trạng thất nghiệp khi đã phát sinh mà cần hướng tới chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực, duy trì việc làm và tạo điều kiện để người lao động thích ứng với những thay đổi của công nghệ.

Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát triển nguồn nhân lực đáp ứng tiến trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Điều đó đòi hỏi chính sách việc làm phải được nhìn nhận không chỉ như một công cụ điều tiết thị trường lao động mà còn là một bộ phận quan trọng của chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Hoàn thiện chính sách theo hướng này cần gắn kết chặt chẽ giữa phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng suất lao động và bảo đảm an sinh, tạo nền tảng để người lao động tham gia và thụ hưởng thành quả của quá trình chuyển đổi số.

Chuyển đổi số chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi đi cùng với sự tiến bộ của con người và những bảo đảm cần thiết về cơ hội việc làm. Do đó, hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm cần được xem là một quá trình thường xuyên, gắn với thực tiễn vận động của thị trường lao động và yêu cầu phát triển của đất nước. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp người lao động thích ứng với công nghệ, mà còn bảo đảm họ có cơ hội phát triển, được làm việc trong những điều kiện ngày càng tốt hơn và không bị gạt ra bên lề của tiến trình phát triển./.

-------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

2. Cục Thống kê, Bộ Tài chính (2026), Thông cáo báo chí về tình hình lao động, việc làm quý III và 9 tháng năm 2026; Những tín hiệu tích cực của thị trường lao động trong 9 tháng năm 2026.

3. Quốc hội (2025), Luật Việc làm số 74/2025/QH15.

4. Thủ tướng Chính phủ (2026), Quyết định số 1033/QĐ-TTg ngày 09/6/2026 phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 - 2030.

5. Báo Đại biểu Nhân dân, Khai trương Sàn giao dịch việc làm quốc gia liên thông toàn quốc, https://daibieunhandan.vn/khai-truong-san-giao-dich-viec-lam-quoc-gia-lien-thong-toan-quoc-10413557.html.

6. Thông tấn xã Việt Nam, “Bình dân học vụ số” - không để ai bị bỏ lại phía sau, https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/long-form/binh-dan-hoc-vu-so-khong-de-ai-bi-bo-lai-phia-sau-458530.html.

7. Báo Tuổi Trẻ, Thị trường lao động 2026: Từ sử dụng AI sang “cộng tác” với AI https://tuoitre.vn/thi-truong-lao-dong-2026-tu-su-dung-ai-sang-cong-tac-voi-ai-20260126142330689.htm.

8. International Labour Organization (ILO) (2026), Generative AI and jobs in Viet Nam: Labour market exposure and policy consideration.

ThS Nguyễn Lại Thìn, Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động