Chủ động ứng phó El Nino, bảo đảm an ninh nguồn nước mùa khô 2026-2027

El Nino làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước

Ngày 06/11, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tiếp tục thông tin về diễn biến El Nino và những tác động tiềm ẩn đối với thời tiết, nguồn nước tại Việt Nam. Theo nhận định của cơ quan chuyên môn, hiện tượng này xuất hiện từ tháng 6/2026, đạt cường độ rất mạnh từ giữa tháng 9/2026 và có khả năng duy trì đến giữa năm 2027.

El Nino có thể khiến nhiệt độ trên cả nước cao hơn trung bình nhiều năm, đồng thời làm gia tăng khả năng thiếu hụt lượng mưa tại một số khu vực. Nền nhiệt tăng cũng kéo theo lượng nước bốc hơi lớn hơn, ảnh hưởng đến khả năng bổ sung và tích trữ nước tại các hồ chứa, sông suối, nhất là những địa bàn vốn thường xuyên đối mặt với hạn hán.

Áp lực đối với nguồn nước còn đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: lượng mưa thiếu hụt, dòng chảy suy giảm, dung tích trữ nước tại một số hồ chứa chưa cao, trong khi nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt và sản xuất tiếp tục gia tăng. Nếu không có phương án điều tiết phù hợp, tình trạng này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh nguồn nước trong mùa khô sắp tới.

Số liệu quan trắc cho thấy dung tích các hồ chứa lớn hiện có sự khác biệt giữa các khu vực. So với năm 2023 - thời điểm Việt Nam cũng chịu tác động của El Nino - dung tích nước tại nhiều hồ hiện phổ biến chỉ bằng khoảng 80-90% so với cùng kỳ. Đây là dấu hiệu cần được lưu ý trong quá trình xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng và dự trữ nguồn nước, nhất là khi mùa khô 2026-2027 được dự báo có nhiều diễn biến bất lợi.

Chủ động các phương án ứng phó từ sớm

Trước những nguy cơ trên, ngày 30/10/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 39/CT-TTg về tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Nino năm 2026-2027. Chỉ thị đặt ra yêu cầu chủ động theo dõi diễn biến khí hậu, đánh giá nguy cơ và chuẩn bị các phương án ứng phó phù hợp, hạn chế thấp nhất thiệt hại có thể xảy ra.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang chỉ đạo các cơ quan chuyên môn cập nhật thường xuyên kịch bản nguồn nước, xây dựng phương án điều hòa, phân phối nước tại những lưu vực có nguy cơ thiếu hụt. Các địa phương cũng được hướng dẫn rà soát kế hoạch sản xuất, điều chỉnh cơ cấu mùa vụ theo khả năng cung ứng nước thực tế, hạn chế tình trạng thiếu nước ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống.

Cục Khí tượng Thủy văn đề nghị UBND các tỉnh, thành phố tập trung thực hiện 4 nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết, các địa phương cần xây dựng phương án ứng phó tương ứng với từng kịch bản nguồn nước. Trên cơ sở thông tin dự báo khí tượng thủy văn và diễn biến El Nino, cần rà soát nhu cầu sử dụng nước, kế hoạch sản xuất, cơ cấu mùa vụ để có phương án khai thác, phân bổ phù hợp. Công tác chuẩn bị phải được tiến hành sớm, không chờ đến khi hạn hán, thiếu nước xảy ra mới triển khai biện pháp khắc phục.

Cùng với đó, cần nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành các hồ chứa và hệ thống liên hồ chứa. Việc điều tiết phải căn cứ vào diễn biến dòng chảy, lượng nước tích trữ và nhu cầu sử dụng của từng khu vực, bảo đảm hài hòa giữa cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, nhu cầu ở hạ du và phát điện. Đây là giải pháp quan trọng nhằm khai thác hợp lý nguồn nước hiện có, hạn chế thất thoát và tránh sử dụng lãng phí.

Một nhiệm vụ cần được ưu tiên là bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân và duy trì các hoạt động sản xuất thiết yếu. Khi nguồn nước có dấu hiệu suy giảm, các địa phương cần xác định rõ thứ tự ưu tiên trong phân bổ, đồng thời chủ động phương án cấp nước, duy trì dòng chảy tối thiểu, phòng ngừa hạn hán và xâm nhập mặn tại những khu vực có nguy cơ cao.

Đối với lĩnh vực năng lượng, cần tính toán phương án vận hành hệ thống điện trong điều kiện nguồn nước phục vụ thủy điện có thể bị ảnh hưởng. Các đơn vị liên quan cần chuẩn bị phương án bảo đảm cung ứng điện, nhất là trong cao điểm nắng nóng năm 2027, khi nhiệt độ có thể tăng cao sớm, kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh.

Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý và các đơn vị khai thác nguồn nước, người dân cũng cần nâng cao ý thức tiết kiệm nước, chủ động tích trữ và sử dụng hợp lý theo điều kiện thực tế. Việc thường xuyên cập nhật thông tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn và tuân thủ hướng dẫn của cơ quan chức năng sẽ góp phần giảm thiểu những tác động bất lợi do hạn hán, thiếu nước gây ra.

Thực hiện Chỉ thị số 39/CT-TTg, Bộ Nội vụ đã yêu cầu các đơn vị thuộc, trực thuộc Bộ chủ động triển khai nhiệm vụ theo chức năng, thẩm quyền; chú trọng bảo đảm vệ sinh môi trường, phòng, chống dịch bệnh và an toàn tại trụ sở cơ quan. Bộ đồng thời giao Trung tâm Công nghệ thông tin, Tạp chí Tổ chức nhà nước và Lao động, Báo Dân trí tăng cường thông tin, tuyên truyền về diễn biến El Nino, các cảnh báo và hướng dẫn ứng phó, sử dụng nước, điện tiết kiệm; kịp thời phản ánh khó khăn và phổ biến những giải pháp hiệu quả.

Trước diễn biến khí hậu khó lường, chủ động phòng ngừa và sử dụng hiệu quả nguồn nước cần được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt, thay vì chỉ tập trung xử lý khi tình trạng thiếu nước đã xảy ra. Sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, ngành, địa phương cùng ý thức tiết kiệm tài nguyên của mỗi người dân sẽ góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, ổn định đời sống và duy trì hoạt động sản xuất trong mùa khô 2026-2027./.

Hiền Minh