Phát động cao điểm thu nhận mẫu sinh
phẩm AND thân nhân liệt sĩ. (Nguồn: Cục Cảnh sát quản lý hành
chính về trật tự xã hội).
Yêu cầu cấp thiết của thực tiễn và chuyển biến từ Chiến dịch 500 ngày đêm
Sau nhiều thập kỷ kể từ khi chiến tranh kết thúc, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn là nhiệm vụ lớn, phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức. Hàng trăm nghìn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính; nhiều hài cốt chưa được tìm thấy. Trong khi đó, thông tin về nơi an táng, quá trình chiến đấu, hy sinh của liệt sĩ còn thiếu hoặc chưa đầy đủ; nhân chứng lịch sử ngày càng cao tuổi, sức khỏe suy giảm, nhiều người đã qua đời. Những yếu tố này khiến việc xác minh bằng phương pháp thực chứng gặp không ít trở ngại.
Trong bối cảnh đó, giám định ADN được xác định là phương pháp khoa học quan trọng, góp phần xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên cơ sở so sánh đặc điểm di truyền giữa mẫu hài cốt và mẫu sinh phẩm của thân nhân có quan hệ huyết thống. Để thực hiện được việc đối sánh, bên cạnh nguồn mẫu hài cốt liệt sĩ, việc xây dựng cơ sở dữ liệu gen thân nhân có ý nghĩa quyết định. Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận, phân tích và quản lý đúng quy trình sẽ bổ sung một nguồn thông tin khoa học, mở rộng khả năng tìm kiếm mối quan hệ huyết thống với những hài cốt chưa xác định được danh tính.
Đặc biệt, việc thu thập mẫu của thân nhân trực hệ lớn tuổi có tính cấp bách riêng. Đây thường là những người thuộc thế hệ cha, mẹ, ông, bà của liệt sĩ hoặc những người thân có quan hệ huyết thống gần, còn sống và có khả năng cung cấp thông tin về gia đình, dòng họ, quê quán, hoàn cảnh hy sinh của liệt sĩ. Dựa theo mối quan hệ huyết thống và phương pháp phân tích, mẫu sinh phẩm của họ có thể cung cấp căn cứ đối sánh quan trọng.
Nhằm tạo bước đột phá trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Ban Chỉ đạo quốc gia đã triển khai Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, tính từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chiến dịch là xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin, phục vụ công tác đối sánh với dữ liệu ADN hài cốt. Cùng với mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, lấy mẫu đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin và giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ, nhiệm vụ thu nhận mẫu sinh phẩm thân nhân được triển khai trên phạm vi toàn quốc.
Tại Họp báo thông báo tình hình, kết quả các mặt công tác công an quý III năm 2026, Đại tá Trần Hồng Phú, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội cho biết, kết quả bước đầu triển khai cao điểm thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ, lực lượng chức năng đã thu nhận 265.765 mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ, đạt 106,3% kế hoạch; hoàn thành phân tích 93.175 mẫu và cập nhật 90.021 kết quả vào cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh. Đáng chú ý, cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ do Bộ Công an xây dựng, quản lý đã góp phần xác định danh tính 33 liệt sĩ. Đây là kết quả bước đầu có ý nghĩa thiết thực, cho thấy hiệu quả của việc tổ chức thu nhận mẫu trên diện rộng gắn với phân tích, quản lý và khai thác dữ liệu tập trung.
Tháo gỡ khó khăn, tăng cường phối hợp liên ngành
Thực tế triển khai cho thấy, thu thập mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ là công việc có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều địa phương, nhiều thế hệ trong gia đình và nhiều cơ quan chuyên môn. Khó khăn trước hết nằm ở việc rà soát, xác định đúng đối tượng có quan hệ huyết thống phù hợp. Sau nhiều năm, không ít gia đình liệt sĩ đã thay đổi nơi cư trú, thân nhân phân tán ở nhiều tỉnh, thành phố; hồ sơ liệt sĩ, thông tin hộ tịch, gia phả và dữ liệu về quan hệ gia đình có thể thiếu hoặc không thống nhất. Có trường hợp người thân lớn tuổi không còn minh mẫn, sức khỏe yếu, không thể trực tiếp đến địa điểm thu nhận mẫu; một số gia đình chưa nắm rõ quy trình, ý nghĩa và giá trị của việc lấy mẫu nên còn tâm lý e ngại.
Bên cạnh đó, công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp ADN yêu cầu sự phối hợp liên ngành rất chặt chẽ: Bộ Công an thu nhận, phân tích mẫu sinh phẩm thân nhân, quản lý cơ sở dữ liệu ADN và thực hiện đối sánh; Bộ Quốc phòng đảm nhiệm nhiều khâu chuyên môn liên quan đến tìm kiếm, quy tập, lấy mẫu, bảo quản và giám định mẫu hài cốt liệt sĩ; ngành Nội vụ, trực tiếp là hệ thống cơ quan phụ trách chính sách người có công ở địa phương, có vai trò quan trọng trong quản lý hồ sơ liệt sĩ, thông tin phần mộ, kết nối gia đình và thực hiện các nhiệm vụ chính sách sau khi xác định được danh tính; chính quyền cấp xã, lực lượng công an cơ sở cùng các tổ chức đoàn thể là đầu mối gần dân, có điều kiện rà soát, xác minh và vận động thân nhân tham gia. Sự phối hợp này đặt ra yêu cầu cao về thống nhất quy trình, phân định trách nhiệm và liên thông dữ liệu. Tại Quyết định số 51/QĐ-BCĐQG ngày 01/6/2026 về quy trình phối hợp xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN đã cụ thể hóa trách nhiệm của các đơn vị trong lưu trữ, bảo quản, bàn giao, giám định và đối sánh, kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng phối hợp thiếu đồng bộ, giảm thời gian luân chuyển thông tin và nâng cao hiệu quả xử lý hồ sơ. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP ngày 06/5/2026 của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù trong lấy mẫu, giám định ADN và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng góp phần tháo gỡ những vướng mắc về kinh phí, vật tư, vận chuyển, bảo quản và các hoạt động chuyên môn.
Để nâng cao hiệu quả thu thập mẫu sinh phẩm thân nhân trực hệ lớn tuổi, trước hết, các địa phương cần tổ chức rà soát chuyên sâu, lập danh sách riêng đối với nhóm thân nhân cao tuổi, ưu tiên người có quan hệ huyết thống gần và phù hợp với yêu cầu giám định. Danh sách này cần được cập nhật thường xuyên, gắn với thông tin cư trú, tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh gia đình và đầu mối liên hệ.
Cùng với đó, cần đổi mới phương thức thu nhận mẫu theo hướng chủ động, linh hoạt, lấy người dân và gia đình liệt sĩ làm trung tâm. Đối với người cao tuổi, cần tổ chức các tổ công tác đến tận nhà khi cần thiết; phối hợp với cơ sở y tế, chính quyền cấp xã và gia đình để bảo đảm điều kiện lấy mẫu thuận lợi, an toàn, đúng quy trình. Công tác tuyên truyền cũng cần giải thích rõ ý nghĩa, quy trình, tính bảo mật của thông tin sinh học và quyền lợi của thân nhân, tránh tạo tâm lý lo ngại hoặc kỳ vọng không thực tế về khả năng xác định danh tính.
Cần thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên, thực chất giữa các lực lượng Công an, Quân đội, ngành Nội vụ và chính quyền địa phương. Việc chia sẻ dữ liệu phải được thực hiện trên nền tảng thống nhất, có quy định rõ về trách nhiệm cập nhật, kiểm tra, xác minh và xử lý những trường hợp thông tin chưa trùng khớp. Đồng thời, cần tăng cường tập huấn cho cán bộ cơ sở về nhận diện đối tượng, xác minh quan hệ huyết thống, quy trình lấy mẫu và hướng dẫn thân nhân hoàn thiện thông tin. Đối với những trường hợp đặc biệt, cần có cơ chế phối hợp liên ngành để xử lý trực tiếp, tránh để gia đình phải tự liên hệ qua nhiều đầu mối./.
Đăng Doanh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
