Đánh giá hiệu quả chính sách an toàn, vệ sinh lao động từ thực tiễn Hà Nội giai đoạn 2021-2025

Từ hoàn thiện cơ chế, chính sách đến nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước

Với đặc điểm là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa lớn của cả nước, TP Hà Nội có tốc độ đô thị hóa nhanh, hoạt động sản xuất, xây dựng, thương mại, dịch vụ phát triển đa dạng, yêu cầu bảo đảm ATVSLĐ ngày càng trở nên cấp thiết. Bên cạnh các doanh nghiệp có quy mô lớn, hoạt động tương đối bài bản, Thành phố còn có số lượng đáng kể cơ sở sản xuất nhỏ, hộ kinh doanh, làng nghề và lực lượng lao động tự do. Đây là những khu vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, trong khi khả năng quản lý, giám sát và tiếp cận các chính sách bảo vệ người lao động còn hạn chế.

Giai đoạn 2021-2025, việc triển khai chính sách ATVSLĐ trên địa bàn Thủ đô được thực hiện trên cơ sở Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Thành phố từng bước cụ thể hóa các quy định của pháp luật thành chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ phù hợp với tình hình thực tiễn; đồng thời phát huy vai trò phối hợp của các sở, ban, ngành, chính quyền địa phương, tổ chức Công đoàn và cộng đồng doanh nghiệp.

Một trong những chuyển biến đáng ghi nhận là công tác chỉ đạo, điều hành ngày càng được quan tâm, có trọng tâm và gắn với trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Hằng năm, UBND Thành phố ban hành kế hoạch triển khai công tác ATVSLĐ, tổ chức Tháng hành động về ATVSLĐ gắn với Tháng Công nhân, đồng thời chỉ đạo tăng cường thanh tra, kiểm tra tại các ngành, lĩnh vực và địa bàn có nguy cơ cao.

Đặc biệt, năm 2025 đánh dấu bước chuyển trong công tác quản lý khi Thành phố ban hành Chương trình số 10/CTr-UBND ngày 18/10/2025 về ATVSLĐ thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030. Đây là cơ sở quan trọng để chuyển từ cách thức triển khai chủ yếu theo từng năm sang định hướng quản lý dài hạn, có tính liên kết giữa các mục tiêu phát triển kinh tế, bảo vệ sức khỏe người lao động và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Cùng với đó, việc kiện toàn cơ quan tham mưu, tổ chức thực hiện cũng được chú trọng. Năm 2025, Sở Nội vụ giữ vai trò cơ quan thường trực Hội đồng ATVSLĐ Thành phố, chủ động tham mưu UBND Thành phố ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức phối hợp liên ngành. Việc phân cấp, ủy quyền cho UBND cấp xã tiếp nhận khai báo sử dụng máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động cũng cho thấy nỗ lực đưa hoạt động quản lý đến gần hơn với cơ sở.

Những kết quả trên phản ánh sự chuyển biến từ nhận thức về ATVSLĐ như một nhiệm vụ chuyên môn riêng lẻ sang xác định đây là trách nhiệm chung của hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người lao động. Hiệu quả chính sách không chỉ được thể hiện ở việc ban hành văn bản mà ngày càng gắn với tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Chuyển biến trong tuyên truyền, huấn luyện và kiểm soát nguy cơ tai nạn lao động

Trong giai đoạn 2021-2025, Hà Nội đã triển khai nhiều hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật về ATVSLĐ thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, hội nghị, hội thảo, hoạt động của tổ chức Công đoàn và các phong trào thi đua tại cơ sở. Tháng hành động về ATVSLĐ và Tháng Công nhân hằng năm trở thành đợt cao điểm truyền thông, góp phần nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và ý thức tự bảo vệ của người lao động.

Năm 2023, công tác thanh tra, kiểm tra được tăng cường. Các đoàn kiểm tra đã yêu cầu tạm đình chỉ 38 máy, thiết bị vi phạm quy định an toàn trong quá trình sử dụng; xử phạt hành chính 9 đơn vị, công trình xây dựng với tổng số tiền 164 triệu đồng. Qua kiểm tra 95 đơn vị, công trình xây dựng, cơ quan chức năng đưa ra 367 kiến nghị yêu cầu khắc phục những tồn tại, thiếu sót. UBND các quận, huyện, thị xã cũng tổ chức 39 cuộc kiểm tra tại 507 cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, với 760 kiến nghị chấn chỉnh.

Những hoạt động này cho thấy công tác quản lý đã từng bước chuyển từ tuyên truyền, vận động đơn thuần sang kết hợp hướng dẫn, kiểm tra và xử lý vi phạm. Qua đó, tạo sức ép tuân thủ pháp luật, đồng thời giúp doanh nghiệp nhận diện những bất cập trong tổ chức sản xuất, quản lý thiết bị và bố trí điều kiện làm việc.

Đáng chú ý, kết quả triển khai năm 2025 cho thấy quy mô và mức độ bao phủ của hoạt động tuyên truyền, huấn luyện tiếp tục được mở rộng. Toàn Thành phố tổ chức gần 3.000 lớp tập huấn cho trên 210.000 lượt cán bộ công đoàn, mạng lưới an toàn, vệ sinh viên và người lao động. Có 45/45 Công đoàn cấp trên cơ sở tổ chức các lớp tuyên truyền, huấn luyện về ATVSLĐ cho đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở. Các cơ quan báo chí, truyền hình và hệ thống thông tin của tổ chức Công đoàn cũng được huy động tham gia tuyên truyền. Riêng Báo Lao động Thủ đô và Trang thông tin điện tử của Liên đoàn Lao động Thành phố đăng tải 42 tin, bài; trong Tháng hành động về ATVSLĐ năm 2025, phát hành trên 10.000 tờ rơi và 5.000 ấn phẩm tuyên truyền.

Ở góc độ quản lý kỹ thuật, năm 2025, Thành phố tổ chức huấn luyện ATVSLĐ cho 171.440 lượt cán bộ quản lý, công nhân và người lao động; thực hiện kiểm định kỹ thuật an toàn đối với 21.357 máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động. Đồng thời, tiếp nhận và xử lý 1.893 lượt hồ sơ đăng ký kiểm tra chất lượng đối với hơn 1,27 triệu thiết bị thuộc danh mục hàng hóa nhóm 2 trong phạm vi quản lý.

Công tác thanh tra, kiểm tra cũng được triển khai theo hướng trọng tâm, trọng điểm. Các đoàn kiểm tra liên ngành của Thành phố kiểm tra trực tiếp tại 25 đơn vị, doanh nghiệp và công trình xây dựng, ban hành 267 kiến nghị yêu cầu khắc phục, chấn chỉnh những tồn tại. Đặc biệt, hơn 4.000 công đoàn cơ sở tổ chức tự kiểm tra về ATVSLĐ và phòng, chống cháy nổ; ban hành 3.328 kiến nghị đối với người sử dụng lao động, qua đó góp phần bổ sung, hoàn thiện 3.128 nội quy, quy trình làm việc an toàn.

Một kết quả có ý nghĩa thiết thực là sự phát triển của mạng lưới an toàn, vệ sinh viên tại doanh nghiệp. Đến hết năm 2025, mạng lưới này được duy trì tại 2.125 doanh nghiệp với 64.100 an toàn, vệ sinh viên. Đây là lực lượng trực tiếp giám sát điều kiện làm việc, nhắc nhở người lao động tuân thủ quy trình, kịp thời phát hiện và kiến nghị khắc phục những yếu tố có nguy cơ gây mất an toàn.

Bên cạnh nhiệm vụ phòng ngừa, chính sách ATVSLĐ còn được triển khai thông qua các hoạt động chăm lo, hỗ trợ người lao động bị tai nạn lao động, mắc bệnh nghề nghiệp và có hoàn cảnh khó khăn. Năm 2025, Liên đoàn Lao động Thành phố hỗ trợ trực tiếp hơn 306,5 triệu đồng cho 294 công nhân; riêng trong Tháng hành động về ATVSLĐ và Tháng Công nhân, nguồn lực hỗ trợ đạt 356,5 triệu đồng cho 309 trường hợp. Các cấp công đoàn còn huy động gần 2 tỷ đồng từ nguồn quyên góp nội bộ tại doanh nghiệp để giúp đỡ người lao động gặp khó khăn.

Có thể thấy, hiệu quả thực thi chính sách ATVSLĐ tại Hà Nội không chỉ nằm ở việc giảm thiểu nguy cơ mất an toàn mà còn thể hiện ở khả năng bảo vệ, hỗ trợ người lao động khi rủi ro xảy ra. Đây là biểu hiện rõ nét của tính nhân văn trong chính sách lao động và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, những chuyển biến tích cực về cơ chế, tổ chức và hoạt động triển khai chưa đồng nghĩa với việc nguy cơ tai nạn lao động đã được kiểm soát một cách bền vững. Số liệu tai nạn lao động qua các năm vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần quan tâm.

Năm 2021, Hà Nội xảy ra 275 vụ tai nạn lao động, làm 298 người bị nạn, trong đó có 43 người tử vong và 90 người bị thương nặng. Năm 2022, số vụ giảm còn 196 vụ, làm 198 người bị nạn, 42 người tử vong; số người bị thương nặng giảm 41 người so với năm trước. Tuy nhiên, năm 2023, toàn Thành phố xảy ra 294 vụ, làm 300 người bị nạn; trong đó có 53 người tử vong, gồm 27 người thuộc khu vực có quan hệ lao động và 26 người thuộc khu vực không có hợp đồng lao động.

Năm 2025, toàn Thành phố ghi nhận 217 vụ, trong đó khu vực có quan hệ lao động xảy ra 135 vụ, làm 41 người chết và 43 người bị thương nặng; khu vực không có hợp đồng lao động xảy ra 82 vụ, làm 55 người chết và 24 người bị thương nặng. Đáng chú ý, có 8 vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, làm 9 người chết và 17 người bị thương. Trong đó, khu vực không có hợp đồng lao động chiếm 57,3% tổng số người chết. Các vụ việc tập trung chủ yếu trong xây dựng dân dụng nhỏ lẻ, sửa chữa cơ khí và làng nghề.

Thực tế này cho thấy khoảng trống lớn trong quản lý ATVSLĐ hiện nay không chỉ nằm ở những doanh nghiệp có tổ chức, quy trình sản xuất tương đối ổn định mà còn ở khu vực lao động phi chính thức, nơi người lao động ít được tiếp cận huấn luyện, thiếu phương tiện bảo vệ cá nhân và chưa được giám sát thường xuyên về điều kiện làm việc.

Lấy phòng ngừa làm trọng tâm, hướng tới văn hóa an toàn lao động bền vững

Từ thực tiễn triển khai giai đoạn 2021-2025 có thể nhận thấy, chính sách ATVSLĐ tại Hà Nội đã đạt được những kết quả quan trọng về hoàn thiện cơ chế chỉ đạo, mở rộng hoạt động tuyên truyền, huấn luyện, tăng cường kiểm tra và phát huy vai trò của tổ chức Công đoàn. Tuy nhiên, hiệu quả phòng ngừa tai nạn lao động chưa thực sự đồng đều giữa các khu vực, ngành nghề và nhóm đối tượng lao động.

Nguyên nhân trước hết xuất phát từ đặc điểm cơ cấu thị trường lao động của Thủ đô. Bên cạnh khu vực doanh nghiệp chính thức, lực lượng lao động tự do, lao động tại hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất nhỏ và làng nghề có tính phân tán cao, thường xuyên biến động, khiến việc thống kê, quản lý và kiểm soát điều kiện an toàn gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, một bộ phận người sử dụng lao động chưa quan tâm đúng mức đến việc đầu tư thiết bị bảo hộ, kiểm định máy móc và tổ chức huấn luyện; người lao động còn tâm lý chủ quan, chấp nhận rủi ro để bảo đảm thu nhập.

Bên cạnh đó, hoạt động huấn luyện tại một số cơ sở vẫn còn mang tính hình thức, chưa gắn chặt với đặc điểm công việc và các tình huống nguy hiểm thực tế. Công tác phối hợp, kiểm tra, giám sát ở một số địa bàn chưa thường xuyên. Quá trình chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong năm 2025 cũng phát sinh những khó khăn nhất định, nhất là việc kiện toàn đội ngũ cán bộ phụ trách và duy trì hoạt động kiểm tra tại cơ sở.

Trong bối cảnh đó, Chương trình ATVSLĐ thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 cần được triển khai theo hướng lấy phòng ngừa làm trọng tâm, chuyển mạnh từ quản lý theo hoạt động sang quản lý theo kết quả, từ tuyên truyền chung sang hướng dẫn kỹ năng thực hành và kiểm soát nguy cơ tại từng nơi làm việc.

Trước hết, cần tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, gắn trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với kết quả bảo đảm ATVSLĐ trên địa bàn. Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần đi đôi với phân định rõ trách nhiệm, thẩm quyền và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn với UBND cấp xã, phường. Đặc biệt, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ phụ trách ATVSLĐ tại 126 xã, phường, bảo đảm đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ quản lý, hướng dẫn và giám sát tại cơ sở.

Thứ hai, đổi mới công tác tuyên truyền, huấn luyện theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận và phù hợp với từng nhóm lao động. Đối với doanh nghiệp, cần tăng cường huấn luyện gắn với quy trình sản xuất, vận hành máy móc, thiết bị và nhận diện nguy cơ cụ thể. Đối với lao động tự do, hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất nhỏ và làng nghề, cần đa dạng hóa phương thức truyền thông, tận dụng nền tảng số, video tình huống, hệ thống truyền thanh cơ sở và các hoạt động tư vấn trực tiếp. Mục tiêu là giúp người lao động không chỉ biết quy định mà còn có khả năng nhận diện và xử lý những tình huống mất an toàn trong công việc hằng ngày.

Thứ ba, tăng cường thanh tra, kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực xây dựng, cơ khí, sản xuất vật liệu xây dựng, làng nghề và những cơ sở có nguy cơ cao. Việc kiểm tra cần gắn với hậu kiểm, theo dõi kết quả thực hiện các kiến nghị khắc phục, kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm có nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng. Đồng thời, cần phát huy vai trò tự kiểm tra của doanh nghiệp, tổ chức Công đoàn và mạng lưới an toàn, vệ sinh viên, coi đây là lực lượng quan trọng trong phát hiện, cảnh báo và ngăn ngừa rủi ro ngay từ cơ sở.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý ATVSLĐ. Việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động giữa Sở Nội vụ, Công an Thành phố và UBND cấp xã sẽ góp phần nâng cao chất lượng thống kê, phân tích, dự báo nguy cơ. Dữ liệu đầy đủ, chính xác là cơ sở để xác định đúng địa bàn, ngành nghề và nhóm lao động có nguy cơ cao, từ đó phân bổ nguồn lực và tổ chức các biện pháp can thiệp phù hợp.

Thứ năm, tiếp tục gắn ATVSLĐ với chăm sóc sức khỏe nghề nghiệp, phòng ngừa bệnh nghề nghiệp và thực hiện đầy đủ các chế độ đối với người lao động bị tai nạn lao động. Cần tăng cường khám sức khỏe định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp, tổ chức sơ cấp cứu tại nơi làm việc và hỗ trợ phục hồi chức năng cho người lao động. Cùng với đó, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư cải thiện điều kiện làm việc, ứng dụng công nghệ và các tiêu chuẩn an toàn tiên tiến, xem chi phí cho ATVSLĐ là khoản đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Quan trọng hơn cả, cần xây dựng văn hóa an toàn lao động trong mỗi cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và từng người lao động. Văn hóa an toàn không thể hình thành chỉ qua những đợt phát động phong trào hay các lớp tập huấn ngắn hạn mà phải được duy trì thường xuyên thông qua ý thức tự giác, trách nhiệm của người đứng đầu, sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động và việc tuân thủ nghiêm các quy trình làm việc an toàn.

Thực tiễn Hà Nội giai đoạn 2021-2025 cho thấy, hiệu quả của chính sách ATVSLĐ không chỉ được đo bằng số lượng văn bản ban hành, số cuộc kiểm tra hay số lượt người được huấn luyện, mà quan trọng hơn là khả năng ngăn ngừa tai nạn, bảo vệ tính mạng và sức khỏe người lao động. Khi phòng ngừa được đặt ở vị trí trung tâm, trách nhiệm được xác định rõ ràng và mọi người lao động đều được tiếp cận các điều kiện làm việc an toàn, chính sách ATVSLĐ mới thực sự đi vào cuộc sống, trở thành nền tảng cho quan hệ lao động tiến bộ và sự phát triển bền vững của Thủ đô.

Vân Anh