Bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm: Từ chủ trương đến cơ chế thực chất

Không để cán bộ đơn độc khi đổi mới

Trong hoạt động công vụ, không phải nhiệm vụ nào cũng có sẵn quy trình hoặc hướng dẫn đầy đủ. Đặc biệt ở cấp xã, phường, nơi trực tiếp giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp, nhiều vấn đề mới phát sinh đòi hỏi cán bộ phải chủ động tìm cách tháo gỡ. Nếu chỉ làm theo lối mòn, công việc có thể trì trệ; nhưng nếu muốn đổi mới, cán bộ lại có thể e ngại rủi ro khi chưa rõ thẩm quyền và giới hạn trách nhiệm.

Đây là một trong những vấn đề được đặt ra từ thực tiễn tại Cao Bằng. Theo ông Lý Minh Sơn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Bạch Đằng, địa phương luôn khuyến khích cán bộ phát huy sở trường, chủ động đề xuất cách làm và chịu trách nhiệm với nhiệm vụ được giao. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả công việc, phục vụ người dân tốt hơn và tạo điều kiện để địa phương phát triển.

Tinh thần khuyến khích ấy cần được cụ thể hóa bằng môi trường làm việc mà ở đó cán bộ được tin tưởng, được giao nhiệm vụ phù hợp với năng lực và có điều kiện phát huy sáng kiến. Bởi nếu chỉ dừng ở lời kêu gọi “dám nghĩ, dám làm”, trong khi cơ chế phân công, phối hợp và xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền chưa rõ ràng, cán bộ vẫn có thể chọn giải pháp an toàn là không làm, không đề xuất hoặc đẩy trách nhiệm lên cấp trên.

Thực tế cho thấy, đổi mới không thể chỉ đặt trên vai người trực tiếp thực hiện. Khi cán bộ gặp vướng mắc vượt thẩm quyền, cần có quy trình báo cáo, cơ quan chịu trách nhiệm xem xét và thời hạn phản hồi cụ thể. Người giao nhiệm vụ cũng phải bảo đảm điều kiện, nguồn lực và hướng dẫn cần thiết. Trách nhiệm vì vậy cần được nhìn nhận trong toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện, thay vì chỉ quy về cá nhân ở khâu cuối cùng.

Cao Bằng luôn khuyến khích cán bộ phát huy sở trường, chủ động đề xuất cách làm hiệu quả.

Ở phường Nùng Trí Cao, bà Nguyễn Ngọc Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường nhấn mạnh, yêu cầu mỗi nhiệm vụ phải rõ người phụ trách, thời hạn và kết quả cần đạt. Theo bà, tinh thần dám nghĩ, dám làm phải được thể hiện bằng những việc cụ thể, tạo ra giá trị thực tế và đóng góp vào sự phát triển chung. Đổi mới cũng không đồng nghĩa với làm tùy tiện hay bỏ qua nguyên tắc tập thể; các đề xuất cần được bàn bạc, thống nhất và phân công trách nhiệm rõ ràng.

Đây là điểm cần nhấn mạnh trong xây dựng văn hóa công vụ: trao không gian cho sáng tạo nhưng không tách rời kỷ luật, kỷ cương; đề cao trách nhiệm cá nhân nhưng phải bảo đảm nguyên tắc lãnh đạo tập thể và đúng thẩm quyền. Một môi trường khuyến khích đổi mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi cán bộ biết mình được chủ động đến đâu, cần phối hợp với ai và phải chịu trách nhiệm như thế nào.

Bảo vệ người dám làm phải đi cùng kiểm soát quyền lực

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định rõ yêu cầu khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, đồng thời đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ, bảo đảm việc đánh giá khách quan, dân chủ, thực chất và hiệu quả. Tinh thần này đặt ra yêu cầu chuyển từ động viên chung sang xây dựng cơ chế đủ cụ thể để cán bộ có cơ sở hành động và được bảo vệ khi thực hiện đúng chủ trương, quy định.

Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới và Quy định số 220-QĐ/TW ngày 30/9/2026 của Ban Bí thư về cơ chế tôn vinh, trọng dụng và bảo vệ cán bộ dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm đã cụ thể hóa định hướng này. Các văn bản nhấn mạnh việc khuyến khích, ghi nhận những đề xuất đổi mới có căn cứ, được cấp có thẩm quyền phê duyệt và triển khai vì lợi ích chung; đồng thời đặt ra yêu cầu xem xét cả quá trình thực hiện, điều kiện thực tế và những rủi ro đã được nhận diện.

Điểm đáng chú ý là bảo vệ cán bộ không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm. Cần phân biệt rõ những sai sót khách quan, không cố ý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ với hành vi cố tình làm trái, vụ lợi hoặc lợi dụng chủ trương đổi mới để che giấu sai phạm. Việc đánh giá phải đặt trong bối cảnh cụ thể, xem xét động cơ, mục đích, thẩm quyền, quá trình thực hiện, khả năng dự liệu và biện pháp kiểm soát rủi ro, thay vì chỉ căn cứ vào kết quả cuối cùng để quy kết trách nhiệm.

Cán bộ phải chịu trách nhiệm với những hành vi sai phạm

Từ góc nhìn quản lý ở cơ sở, ông Nguyễn Quốc Trung, Bí thư Đảng ủy phường Tân Giang cho rằng, giao quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát và phối hợp giữa các cấp, các ngành. Cán bộ đổi mới vì lợi ích chung, có động cơ trong sáng, thực hiện đúng quy định, công khai, minh bạch và có hiệu quả cần được khuyến khích, ghi nhận, bảo vệ. Ngược lại, nếu lợi dụng danh nghĩa đổi mới để làm sai, vụ lợi hoặc né tránh trách nhiệm thì phải xử lý nghiêm.

Như vậy, cơ chế bảo vệ cán bộ phải được đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực. Nếu chỉ nhấn mạnh bảo vệ mà thiếu giám sát, rất dễ bị lợi dụng. Nhưng nếu kiểm tra, thanh tra chỉ tập trung vào việc tìm sai sót, không xem xét đầy đủ bối cảnh và động cơ đổi mới, cán bộ sẽ càng có xu hướng chọn cách làm an toàn. Yêu cầu đặt ra là phải tạo được sự cân bằng: bảo vệ người làm đúng, khuyến khích sáng tạo có trách nhiệm và kiên quyết xử lý hành vi cố ý vi phạm.

Trách nhiệm của người đứng đầu và cơ quan quản lý cán bộ

Cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ chỉ có thể đi vào thực chất khi trách nhiệm không dồn hết cho người trực tiếp thực hiện. Người đứng đầu phải chủ động tạo môi trường đổi mới, phân công đúng người, đúng việc, xác định rõ thẩm quyền và kịp thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh. Khi đã giao nhiệm vụ, cấp có thẩm quyền cũng phải đồng hành trong quá trình triển khai, không thể chỉ yêu cầu cấp dưới chịu trách nhiệm về kết quả mà thiếu hướng dẫn, hỗ trợ hoặc phản hồi khi có vấn đề vượt thẩm quyền.

Tại Cao Bằng, ông Phan Thăng An, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh khẳng định, địa phương sẽ tiếp tục rà soát, sắp xếp, đào tạo, bồi dưỡng, điều động và bố trí cán bộ phù hợp với yêu cầu thực tiễn; ưu tiên những người có năng lực thực chất, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, gần dân, hiểu dân. Tỉnh cũng đề cao văn hóa làm việc “nói thật, làm thật, hiệu quả thật, trách nhiệm thật”, khuyến khích cán bộ phản ánh trung thực thực tiễn, phát hiện vấn đề sớm và đổi mới vì lợi ích chung.

Thông điệp này cho thấy, bảo vệ cán bộ dám đổi mới không thể tách rời việc đổi mới cách đánh giá và sử dụng cán bộ. Nếu đánh giá chủ yếu dựa vào hồ sơ, quy trình hình thức mà chưa coi trọng sản phẩm, hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người dân, những người chủ động tháo gỡ khó khăn sẽ khó được ghi nhận đúng mức. Ngược lại, cán bộ thiếu trách nhiệm, làm việc cầm chừng, né tránh hoặc đùn đẩy công việc cũng cần được nhận diện và xử lý phù hợp.

Đối với ngành Nội vụ, yêu cầu này đặt ra nhiệm vụ tiếp tục tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách về quản lý đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đổi mới công tác tuyển dụng, bố trí, sử dụng và đánh giá cán bộ theo vị trí việc làm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Cùng với đó là rà soát, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu, cơ chế phối hợp giữa các cấp, quy trình xem xét và bảo vệ cán bộ có đề xuất đổi mới được phê duyệt. Việc đào tạo, bồi dưỡng cũng cần gắn với yêu cầu thực tiễn, nhất là năng lực xử lý những vấn đề mới, phức tạp ở cơ sở.

Với những địa bàn miền núi, biên giới còn khó khăn về nhân lực và điều kiện làm việc như Cao Bằng, yêu cầu này càng có ý nghĩa. Muốn cán bộ phát huy năng lực, bên cạnh cơ chế khuyến khích cần quan tâm bảo đảm điều kiện thực thi nhiệm vụ, tăng cường hướng dẫn chuyên môn và hỗ trợ kịp thời khi phát sinh vướng mắc. Không thể yêu cầu cán bộ chịu trách nhiệm về kết quả nếu chưa trao đủ thẩm quyền và điều kiện cần thiết để hoàn thành công việc.

Khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, vì thế, không phải là tạo ra một cơ chế ưu tiên hay vùng miễn trừ trách nhiệm. Đó là cách xây dựng nền công vụ coi trọng hiệu quả, khuyến khích đổi mới nhưng giữ vững kỷ luật, kỷ cương; đánh giá cán bộ bằng kết quả thực chất và trách nhiệm phục vụ Nhân dân. Khi người dám làm được bảo vệ đúng lúc, người làm sai bị xử lý đúng mức và người đứng đầu thực sự chịu trách nhiệm trong tổ chức thực hiện, tinh thần đổi mới mới có thể trở thành động lực nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước./.

Nhật Nam